Chung dòng máu Lạc Hồng: Khởi nghiệp từ cọng rơm hỗ trợ bản làng

Hành trình khởi nghiệp

Nhìn chị Nông Thị Thắm (35 tuổi), Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc VN xã Lục Yên, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Y dược học cổ truyền Yên Thế, thoăn thoắt hướng dẫn bà con dân tộc thiểu số cách ủ phân vi sinh, ít ai biết chị từng là một cán bộ nhà nước, một công việc đáng mơ ước đối với nhiều thanh niên miền núi.

Tốt nghiệp Trường ĐH Nông Lâm Thái Nguyên năm 2013, chị Thắm có 5 năm ở lại trường làm Trưởng bộ phận vườn ươm, phụ trách tiếp nhận các dự án sản xuất giống cây trồng cho các tỉnh phía bắc. Sau đó, chị tiếp tục dành 4 năm để học hỏi, trải nghiệm mảng du lịch canh nông. Với nền tảng kiến thức vững chắc và bề dày kinh nghiệm, chị trở về quê hương và dễ dàng thi đỗ vào làm việc tại Phòng Tài chính - Kế hoạch của H.Lục Yên cũ, nay là xã Lục Yên.

ẢNH: NVCC

Thế nhưng cô gái trẻ luôn mang trong mình một trăn trở. "Làm gì để ứng dụng những kiến thức chuyên môn nông nghiệp của mình vào đời sống? Hơn nữa, mỗi lần chứng kiến bà con nông dân quê mình vẫn chật vật với điệp khúc được mùa rớt giá, chi phí sản xuất ngày càng đắt đỏ, tôi lại khao khát được làm một điều gì đó thiết thực hơn", chị Thắm chia sẻ.

Cuối năm 2024, chị Thắm quyết định xin nghỉ việc để bắt đầu hành trình khởi nghiệp ngay tại quê hương. Chị thành lập HTX Y dược học cổ truyền Yên Thế với mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái nông nghiệp tuần hoàn, khép kín, mang lại giá trị kinh tế cao và bảo vệ môi trường.

Chị Thắm kể: "Có người từng hỏi: khởi nghiệp bắt đầu từ đâu? Chúng tôi nghĩ rằng khởi nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao. Đôi khi nó bắt đầu từ một cọng rơm trên đồng ruộng, từ một cây thuốc nam bên sườn đồi, từ tình yêu quê hương và khát vọng làm điều gì đó có ích cho cộng đồng". Và chị đã bắt tay khởi nghiệp từ cọng rơm trên đồng.

Biến "rác" thành tiền

Về quê, bài toán đầu tiên chị Thắm đối mặt là thói quen canh tác của bà con. Sau mỗi vụ thu hoạch, rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp thường bị bà con đốt bỏ, vừa gây ô nhiễm môi trường vừa làm cằn cỗi đất đai. Trong khi đó, họ lại phải bỏ ra một số tiền rất lớn để mua phân bón hóa học. Chị Thắm cùng bà con nông dân ngồi lại hạch toán chi phí sản xuất, mỗi hộ gia đình ở quê phải chi từ 30 - 40 triệu đồng cho 1 ha/năm để mua phân bón. Chi phí quá lớn khiến lợi nhuận nông nghiệp không đáng kể.

Áp dụng kiến thức nông nghiệp đã học, chị đưa ra giải pháp ứng dụng chế phẩm sinh học để ủ rơm rạ, cỏ dại, rác thải nhà bếp thành phân bón hữu cơ. "Quy trình này rất đơn giản, các chế phẩm tự lên men sinh học mà tôi hướng dẫn bà con làm không cần đến máy móc phức tạp. Chỉ cần 30 - 60 ngày ủ, rơm rạ sẽ phân hủy thành phân hữu cơ dồi dào dinh dưỡng", chị Thắm giải thích.

ẢNH: NVCC

Lượng phân bón hữu cơ này được HTX sử dụng để tạo ra chuỗi giá trị khép kín: dùng phân để ươm cây giống, mang cây giống đi trồng dưới tán rừng, rồi thu hoạch để chế biến sâu. Hiện tại, HTX đã sản xuất các sản phẩm như trà hoa cúc và đang quy hoạch trồng nguyên liệu thảo dược dưới tán rừng với diện tích từ 15 - 20 ha.

Sự xuất hiện của chị Thắm và mô hình kinh tế tuần hoàn đã làm thay đổi hoàn toàn tư duy của nông dân địa phương. Thay vì đốt bỏ, rơm rạ giờ đây được thu gom để tạo ra "vàng đen" nuôi dưỡng đất. Bài toán kinh tế ngay lập tức phát huy tác dụng. Theo tính toán của nữ giám đốc trẻ, trước đây, để chăm sóc 1 sào đất (đối với cây trồng ở Bắc bộ), bà con phải chi khoảng 3 triệu đồng tiền phân hóa học. Nhưng nay nhờ tận dụng phế phụ phẩm và tự ủ phân hữu cơ, chi phí giảm xuống chỉ còn khoảng 1 triệu đồng. Mức giảm chi phí lên tới gần 70% là con số biết nói, thuyết phục ngay cả những nông dân bảo thủ nhất.

Dù mới đi vào hoạt động, HTX đã gặt hái được những "trái ngọt" đầu tiên: bán ra thị trường 300.000 - 400.000 cây giống, mang về doanh thu ban đầu hơn 400 triệu đồng. Đặc biệt, với dự án ươm trồng 15 ha cây dược liệu tại thôn Át Thượng, khu vực từng chịu thiệt hại nặng nề bởi trận bão lịch sử Yagi năm 2024, chị Thắm đã giúp người dân vùng lũ khôi phục sản xuất, có thêm sinh kế để yên tâm bám trụ lại với ruộng vườn.

Sứ mệnh của người cán bộ Mặt trận với người dân

Với vai trò Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc VN xã Lục Yên, chị Thắm luôn đau đáu trước tình trạng đứt gãy cấu trúc gia đình ở các bản làng dân tộc thiểu số. "Rất nhiều thanh niên, phụ nữ quê tôi phải bỏ làng đi làm ăn xa tại các khu công nghiệp. Đi làm xa, không có điều kiện chăm lo cho gia đình, nhiều cặp vợ chồng xảy ra rạn nứt, hạnh phúc đổ vỡ. Những đứa trẻ ở nhà với ông bà thiếu vắng sự dạy dỗ của cha mẹ", chị Thắm trăn trở.

ẢNH: NVCC

Bởi vậy, chị Thắm mong muốn thành lập HTX để tạo việc làm tại chỗ cho bà con. Hiện 80 - 90% nhân sự tại HTX của chị là phụ nữ đồng bào dân tộc thiểu số. Họ được trả mức lương từ 200.000 - 250.000 đồng/ngày. Chị đặt mục tiêu trong thời gian tới sẽ giúp các hộ dân liên kết với HTX tăng thu nhập thêm 20 - 25%. Có việc làm, có thu nhập ngay trên mảnh đất quê hương, những người mẹ, người vợ không còn phải ly hương, gia đình được đoàn tụ. Đó cũng chính là cách nữ cán bộ Mặt trận Nông Thị Thắm gìn giữ sự bình yên, thắt chặt khối đại đoàn kết nơi thôn bản.

Không chỉ khởi nghiệp, chị Thắm còn đóng vai trò là giảng viên nguồn (TOT) cho các chương trình của Liên minh HTX tỉnh Lào Cai; Đoàn thanh niên tỉnh Lào Cai và Trung tâm phát triển KH-CN và chăm sóc sức khỏe cộng đồng của tỉnh. Chị trực tiếp hướng dẫn thanh niên nông thôn, phụ nữ dân tộc thiểu số cách ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào sản xuất, kinh doanh và mô hình ủ phân hữu cơ.

Đánh giá về những giá trị cộng đồng mà chị Nông Thị Thắm mang lại, bà Trần Thị Lợi, Phó chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Chủ tịch Hội Nông dân xã Lục Yên, nhấn mạnh: "Ý nghĩa lớn nhất trong các dự án của chị Thắm không chỉ là tạo ra thu nhập, mà là giúp bà con nông dân, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số, hộ nghèo phát triển kinh tế, tự tin làm giàu ngay trên chính mảnh đất quê hương. Thay vì phải rời làng quê đi làm ăn xa, giờ đây bà con được tiếp cận với các mô hình sinh kế bền vững ngay tại thôn bản".

Không chỉ tạo việc làm, chị Thắm còn trực tiếp giúp bà con trang bị kiến thức. "Bước đầu mô hình mang lại hiệu quả rất tốt. Chị em phụ nữ dân tộc thiểu số đã nắm bắt được khoa học kỹ thuật để áp dụng ngay vào mô hình sản xuất của gia đình, từ đó thúc đẩy kinh tế địa phương", bà Lợi cho biết.

Theo bà Lợi, việc hướng dẫn người dân tận dụng rơm rạ, cây ngô, phụ phẩm từ nông nghiệp và chăn nuôi để ủ phân hữu cơ không chỉ giảm chi phí mua phân bón đắt đỏ mà còn giúp cải tạo đất, bảo vệ môi trường sống của chính làng quê. Thông qua HTX, chị Thắm đã tạo ra một chuỗi liên kết giá trị vững chắc, giúp bà con có đầu ra ổn định, từ đó thêm gắn bó, yêu thương và tự hào khi xây dựng kinh tế vững mạnh ngay tại quê nhà.