Chung dòng máu Lạc Hồng: An cư nơi tâm lũ

Một năm sau trận lũ lịch sử, con đường bê tông từ quốc lộ16 vào bản Phá Mựt (xã Nhôn Mai, Nghệ An) đã được sửa chữa, mặt đường phẳng phiu.

Chỉ tay xuống con suối uốn lượn bên đường, nơi hai bên vẫn ngổn ngang đất đá, anh Vi Văn Tình, chuyên viên Văn phòng UBND xã Nhôn Mai, cho biết đó từng là những cánh đồng lúa nước, người dân canh tác 2 vụ mỗi năm. Trận lũ cuối tháng 7.2025 đã kéo theo đất đá từ thượng nguồn, vùi lấp gần như toàn bộ diện tích canh tác.

ẢNH: KHÁNH HOAN

Vượt qua con dốc dài cách tuyến quốc lộ vài cây số là khu tái định cư Phá Mựt, rộng hơn 2 ha, nằm trên vị trí cao, cách bản cũ khoảng 1 km. Đây là nơi dành cho các hộ dân bị cuốn trôi nhà cửa hoặc sống trong vùng có nguy cơ sạt lở đến dựng nhà ở.

ẢNH: KHÁNH HOAN

Ông Lê Hồng Thái, Chủ tịch UBND xã Nhôn Mai, kể lại việc tìm quỹ đất xây khu tái định cư không hề dễ dàng. Phần lớn diện tích đều là rừng phòng hộ, trong khi đất ở rất ít vì địa hình dốc. Sau nhiều lần khảo sát, lấy ý kiến người dân, địa phương mới lựa chọn được vị trí hiện nay. Đến nay, hạ tầng khu tái định cư cơ bản hoàn thiện với đường, điện, nước và 16 hộ dân đã nhận đất, dựng nhà. Những căn nhà trệt bằng gỗ, lợp tôn truyền thống của người Mông dần hình thành. Sau một thời gian phải chạy lũ, tá túc tạm bợ, các gia đình này đã có chỗ an toàn để an cư.

Vượt qua khó khăn

Là một trong những hộ làm nhà muộn nhất vì phải chờ mua đủ gỗ, anh Xồng Bá Đầu (31 tuổi) vẫn nhớ như in ngày chạy lũ. "Ngày 20.7 năm ngoái, mưa rất to và kéo dài liên tục, đến hôm sau thì đất trên núi phía sau nhà tôi có dấu hiệu sụt xuống. Tôi ra kiểm tra, thấy không ổn nên bảo vợ con khẩn trương chạy ra khỏi nhà. Chúng tôi chỉ ôm được vài thứ cần thiết rồi hai vợ chồng và 3 đứa con tức tốc kéo nhau chạy lên núi. Khoảng 1 giờ sau thì đất đá sụt xuống, đè sập căn nhà", anh Đầu kể.

ẢNH: KHÁNH HOAN

"Thấy núi sắp sạt, mọi người hô nhau chạy. Đàn ông cõng người già và trẻ nhỏ; phụ nữ ôm theo gạo, xoong nồi. Tất cả chỉ biết chạy lên núi tránh nạn; còn may lũ về ban ngày, chứ ban đêm thì chưa biết chừng", anh Xồng Bá Chại (43 tuổi) nhớ lại.

Để tránh cơn lũ dữ, người dân phải căng bạt sống trên núi suốt 2 ngày bằng gạo và thức ăn mang theo. Khi nước rút, trở về bản, nhiều ngôi nhà đã bị vùi lấp, số còn lại nằm trong vùng nguy hiểm nên không ai dám ở. Nhiều gia đình phải tá túc nhà người thân, số khác sống trong các lều bạt do Bộ đội biên phòng dựng tạm.

ẢNH: KHÁNH HOAN

Sau khi được chia đất tại khu tái định cư, vợ chồng anh Xồng Bá Khợ (38 tuổi) đến đây dựng nhà. Anh Khợ, anh Chại và một hộ dân khác là 3 gia đình đầu tiên được nhận đất và làm nhà ngay. Hơn 1 tháng sau, căn nhà gỗ rộng rãi, nơi ở mới của 8 thành viên trong gia đình anh Khợ đã hoàn thành. "Ở đây, phía sau chỉ là quả đồi thấp, có cả bờ kè bê tông nên chúng tôi an tâm, không còn lo núi sạt mỗi khi mưa lớn", anh Khợ nói.

Do quỹ đất khu tái định cư hạn chế, mỗi hộ được bố trí khoảng 150 - 170 m² đất ở, đồng thời có thể tận dụng phần hành lang các tuyến kè để trồng rau, chăn nuôi. Gần 1 tháng chuyển về nhà mới, anh Xồng Bá Chại cho biết gia đình đã yên tâm hơn nhiều vì không còn phải băn khoăn, lo lắng về chỗ ở nữa.

Hỗ trợ để dân an cư

Để người dân sớm ổn định cuộc sống sau thiên tai, HĐND tỉnh Nghệ An đã ban hành nghị quyết hỗ trợ 250 triệu đồng cho mỗi hộ có nhà bị cuốn trôi nếu tự tìm đất làm nhà. Riêng xã Nhôn Mai có 95 hộ lựa chọn phương án này và đến nay đều đã có nơi ở mới.

Bà Lô Thị Bảo (72 tuổi), một trong số hộ tự tìm đất ở, cho biết trận lũ năm 2025 khiến căn bếp, chuồng trại và một phần ngôi nhà của gia đình bà bị cuốn sập. Không thể tiếp tục ở vị trí cũ, bà được con gái nhường cho một phần đất trong vườn, cách nhà cũ của vợ chồng bà khoảng 500 m để dựng nhà. Tận dụng phần gỗ còn lại cùng khoản hỗ trợ 250 triệu đồng và tiền cứu trợ của các nhà hảo tâm, gia đình bà dựng được căn nhà mới khang trang. "Nhà đẹp hơn nhà cũ, ở đây thì không còn lo chạy lũ nữa", bà Bảo cười.

ẢNH: KHÁNH HOAN

Gia đình ông Vi Văn Tân (53 tuổi) cũng vừa hoàn thành căn nhà mới rộng rãi nằm sát quốc lộ16. Trận lũ năm ngoái cuốn sạch ngôi nhà cũ. May lũ ập về ban ngày nên mọi người kịp sơ tán người, đồ đạc nên không thiệt hại về người và còn vớt vát được chút tài sản. Sau nhiều tháng ở nhờ người thân, với nguồn hỗ trợ của nhà nước, các nhà hảo tâm và tiền tích góp, gia đình ông đã có chỗ ở ổn định, mở một tiệm tạp hóa nhỏ để buôn bán.

Theo ông Lê Hồng Thái, trận lũ năm 2025 khiến 173 hộ dân tại xã Nhôn Mai phải di dời do nhà bị cuốn trôi hoặc nằm trong vùng sạt lở. Nhờ chủ động sơ tán từ sớm nên không có thiệt hại về người, nhưng tài sản bị tàn phá nặng nề. Đến nay, 111 hộ đã có nhà mới tại các vị trí an toàn, số còn lại đang xây dựng nhà và 22 hộ đang chờ bố trí vào khu tái định cư Phá Mựt 2. Các nhà dân tự chọn đất đều được xã cho kiểm tra, thẩm định vị trí trước khi xây.

Không chỉ cuốn trôi nhà cửa, trận lũ dữ này còn vùi lấp khoảng 90 ha trong tổng số 140 ha đất lúa của người dân địa phương. Sau thiên tai, Ủy ban MTTQ VN tỉnh Nghệ An hỗ trợ 4 tỉ đồng cải tạo đồng ruộng và hơn 30 ha đã được khôi phục để người dân sản xuất. Ông Thái cũng cho biết xã đang tiếp tục tìm nguồn vốn để khôi phục số diện tích còn lại nhằm tạo sinh kế cho người dân sau lũ.

ẢNH: KHÁNH HOAN

Xã Mỹ Lý (kề bên xã Nhôn Mai) cũng phải hứng chịu hậu quả nặng nề của trận lũ lịch sử 2025. Lũ khiến hơn 400 hộ dân bị trôi nhà cửa và sạt lở đất ở nên phải di dời. Đến nay, khu tái định cư bản Xiềng Tắm bố trí cho 98 hộ dân, kinh phí 41 tỉ đồng và khu tái định cư bản Xằng Trên (82 hộ, 60 tỉ đồng) sắp hoàn thành để chia đất cho dân. Ngoài ra, hai khu tái định ở bản Yên Hòa và Cha Nga đang hoàn thiện hồ sơ để triển khai xây dựng hạ tầng. Có 103 hộ dân xã này tự tìm đất và đã được hỗ trợ 250 triệu đồng mỗi hộ để tự xây nhà.

Ông Lương Văn Bảy, Chủ tịch UBND xã Mỹ Lý, cho biết chủ trương xây các khu tái định cư có từ tháng 10.2025, nhưng đến đầu năm 2026 mới thực hiện được do vướng đất rừng phòng hộ, phải chờ thủ tục chuyển đổi. Ngoài ra, địa hình dốc, mưa nhiều nên thi công gặp khó khăn. "Chúng tôi liên tục thúc giục nhà thầu thi công khẩn trương để sớm bàn giao đất cho dân dựng nhà. Dự kiến trong tháng 8, hai khu tái định cư đầu tiên sẽ hoàn thành để người dân sớm dựng nhà, ổn định cuộc sống", ông Bảy thông tin.