Chung dòng máu Lạc Hồng: Hành trình giữ con chữ giữa bụi đỏ biên giới

Phía sau tỷ lệ duy trì sĩ số hơn 98% là hành trình lặng lẽ của thầy cô, bộ đội biên phòng và già làng nơi vùng đất đỏ bazan.

Những người giữ học sinh đến lớp 

Chưa đến 4 giờ sáng, khi phố thị còn chìm trong giấc ngủ, thầy Lê Văn Triều, giáo viên âm nhạc kiêm Tổng phụ trách Đội Trường Tiểu học Kpă Klơng (xã Ia Nan, tỉnh Gia Lai), đã rời nhà ở phường Pleiku để vượt gần 80 km lên trường. Hơn 20 năm gắn bó với vùng biên Ia Nan, thầy Triều đã quá quen với những con đường đỏ bụi mùa khô, lầy lội mùa mưa dẫn vào các thôn làng xa xôi.

Trên con đường đất đỏ dẫn vào làng Sơn, thầy Triều thi thoảng dừng xe, xem lại danh sách học sinh nghỉ học hôm trước. Với các giáo viên ở Ia Nan, việc đến tận nhà vận động học sinh ra lớp đã trở thành công việc thường ngày.

ẢNH: TRẦN HIẾU

Thầy Triều kể hơn 20 năm trước, nhiều đoạn đường vào xã chỉ là đường đất đỏ, mùa khô bụi mù còn mùa mưa lầy lội. Đường sá nay đã thuận lợi hơn, nhưng việc giữ học sinh đến lớp vẫn còn nhiều gian nan. "Có em không muốn đi học, thấy thầy cô đến vận động thì trốn. Nhưng tụi mình không thể bỏ cuộc. Ai cũng cố gắng để học sinh hiểu rằng học tập sẽ giúp thay đổi tương lai của chính mình, của gia đình và cả thôn làng", thầy Triều chia sẻ.

Đó không phải câu chuyện riêng của thầy Triều. Ở Trường tiểu học Kpă Klơng, việc giáo viên đến tận nhà vận động học sinh đã trở thành một "luật bất thành văn". Giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn đều phải nắm chắc hoàn cảnh từng em, theo dõi sĩ số hằng ngày để kịp thời tìm đến những em nghỉ học.

Cô Trần Thị Nhung, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết trách nhiệm ấy được mỗi giáo viên thấm nhuần ngay từ ngày đầu nhận lớp. "Học sinh nghỉ không lý do thì hôm sau giáo viên phải xuống tận nhà tìm hiểu. Không chỉ gọi điện hay nhắn tin, thầy cô phải trực tiếp gặp gỡ để hiểu hoàn cảnh từng gia đình, từ đó mới có cách hỗ trợ phù hợp", cô Nhung nói.

Bếp ăn bán trú ý nghĩa Ia Nan là xã có đường biên giới giáp Campuchia với 9 thôn làng, bao gồm 3 làng chủ yếu là đồng bào thiểu số gồm: làng Tung, làng Nú và làng Sơn. Trong đó, làng Sơn nằm cách xa trường học nhất, với khoảng cách từ 4 - 6 km. Phần lớn học sinh đi bộ đến trường mỗi ngày, chỉ một số ít được bố mẹ chở đến.

ẢNH: TRẦN HIẾU

Nhiều gia đình chưa coi trọng việc học, thường đưa con lên rẫy thay vì đến lớp. Có em nhỏ dù tuổi còn thơ đã phải phụ giúp cha mẹ nương rẫy. Theo lời các thầy cô, có trường hợp bố mẹ quen cho tiền mỗi buổi đến lớp, đến khi không cho nữa, các em bỏ học luôn.

Gắn bó với Trường tiểu học Kpă Klơng hơn 7 năm, cô Trần Thị Nhung hiểu rất rõ bài toán giữ học sinh ở lại với con chữ. Nhiều em học xong buổi sáng rồi về nhà và không quay lại trường vào buổi chiều. Khoảng cách xa xôi, sự thiếu quan tâm của phụ huynh cùng bữa trưa thiếu thốn khiến việc duy trì sĩ số luôn là nỗi trăn trở của nhà trường.

Năm 2021, nhà trường quyết định mở bếp ăn bán trú miễn phí để giữ học sinh ở lại trường cả ngày. Mỗi buổi trưa, khoảng 100 học sinh được ăn cơm ngay tại trường. "Chúng tôi muốn các em có một bữa ăn đủ đầy để yên tâm học tập. Có bữa trưa ở trường, các em sẽ không phải đi bộ về nhà rồi nghỉ luôn buổi chiều", cô Nhung chia sẻ.

Người đứng bếp chính là chú bảo vệ của trường. Gạo và thực phẩm được các nhà hảo tâm đóng góp, còn rau xanh nhiều năm nay do Đồn Biên phòng Ia Nan hỗ trợ. Những suất cơm giản dị ấy đã góp phần giữ nhiều học sinh ở lại lớp học.

ẢNH: TRẦN HIẾU

Ở Ia Nan, việc giữ trẻ đến trường không chỉ là trách nhiệm của riêng thầy cô mà là sự chung tay của cả cộng đồng. Các cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Ia Nan thường xuyên phối hợp cùng nhà trường đến từng thôn làng tuyên truyền, vận động phụ huynh cho con em đi học. Những buổi tối xuống từng nhà trò chuyện, thuyết phục bà con đã trở thành công việc quen thuộc của các đội công tác địa bàn nơi vùng biên giới.

Già làng và người có uy tín cũng được nhà trường nhờ vả. Mỗi buổi sinh hoạt cộng đồng, mỗi cuộc họp làng trở thành dịp để nhắc nhở phụ huynh, học sinh về tầm quan trọng của việc học. Ở những nơi mà lời nói của thầy cô có khi chưa đủ sức nặng thì lời của già làng lại dễ thấm vào lòng người.

Già Ralan Jok, già làng làng Sơn nói: "Các thầy cô ở đây quý lắm, đến từng nhà động viên học sinh đến lớp. Mình cũng cố gắng góp chút công sức nói với mọi người trong làng cố gắng cho con đi học kiếm cái chữ để sau này có tương lai tốt hơn".

ẢNH: TRẦN HIẾU

Quả ngọt của những nỗ lực thầm lặng

Những nỗ lực nói trên đã mang lại kết quả. Tỷ lệ học sinh đến lớp tại Trường tiểu học Kpă Klơng thường xuyên đạt trên 98%. Đây là con số đáng ngạc nhiên đối với một trường vùng sâu vùng xa, nơi trước kia từng được xem là một trong những "vùng trũng" của giáo dục tỉnh Gia Lai. Năm học 2025 - 2026, tỷ lệ học sinh lên lớp đạt 99,1%, với 30% học sinh được khen thưởng. Ngôi trường với 25 giáo viên, dạy gần 450 học sinh, bao gồm nhiều em đến từ 3 làng chủ yếu là đồng bào thiểu số Jrai, đang viết nên câu chuyện giáo dục đầy ý nghĩa của chính mình.

ẢNH: TRẦN HIẾU

Điều khiến các thầy cô hạnh phúc hơn cả là nhiều học sinh từng đi bộ đến trường trên những con đường đất đỏ nay đã học lên THPT, đại học rồi quay trở về công tác tại quê hương. Những hạt giống của tương lai đang dần nảy mầm từ sự kiên trì của "những người đưa đò" vùng biên.

Ông Ngô Hữu Phước, Bí thư Đảng ủy xã Ia Nan, đánh giá Trường Tiểu học Kpă Klơng là điểm sáng giáo dục của địa phương nhờ duy trì tốt sĩ số học sinh, xây dựng bếp ăn bán trú miễn phí và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường với các lực lượng tại địa phương.

ẢNH: TRẦN HIẾU

Hiện một ngôi trường liên cấp mới đang được xây dựng, dự kiến đưa vào sử dụng trong năm học 2026 - 2027 với kỳ vọng sẽ tiếp tục cùng những giáo viên nhiều năm gõ cửa từng ngôi nhà từ lúc trời chưa sáng để vận động học sinh đến lớp viết nên câu chuyện đẹp ở vùng biên.