Chuyên gia chia sẻ hướng nghiệp kiểu Malaysia

ảnh: thụy miên

Có mặt tại TP.HCM tham dự Triển lãm Du học Malaysia 2026 được Tổng lãnh sự quán Malaysia tổ chức tại thành phố hôm 1.8, chuyên gia Nicholas Tan cho hay trong nhiều năm qua Malaysia đã sử dụng phương pháp tư vấn hướng nghiệp RIASEC để hỗ trợ học sinh tìm ra định hướng nghề nghiệp.

Khảo sát sở thích nghề nghiệp cho toàn bộ học sinh lớp 11

Ông có thể giải thích RIASEC là gì và vì sao Malaysia đưa mô hình này vào hoạt động hướng nghiệp cho học sinh phổ thông?

Ông Nicholas Tan: RIASEC là mô hình định hướng nghề nghiệp do nhà tâm lý học, cố giáo sư John Holland (Mỹ) phát triển, phân loại sở thích nghề nghiệp thành 6 nhóm tính cách gồm: Thực tế (Realistic), Nghiên cứu (Investigative), Nghệ thuật (Artistic), Xã hội (Social), Quản lý - Kinh doanh (Enterprising) và Nghiệp vụ - Hành chính (Conventional).

Tại Malaysia, Mô hình RIASEC được sử dụng như một khung tham chiếu giúp học sinh khám phá được mình muốn làm gì trong tương lai, chứ không phải công cụ quyết định tương lai của các em. Thông qua mô hình này, học sinh có cơ hội hiểu rõ hơn về sở thích, thế mạnh, phong cách học tập cũng như những nhóm ngành và lộ trình nghề nghiệp phù hợp.

Malaysia áp dụng RIASEC với quan điểm rằng việc lựa chọn nghề nghiệp không nên chỉ dựa vào kết quả học tập, kỳ vọng của phụ huynh hoặc xu hướng của thị trường lao động. Thay vào đó, học sinh được khuyến khích đưa ra quyết định dựa trên sự thấu hiểu bản thân trước khi lựa chọn ngành học ở bậc đại học hoặc định hướng nghề nghiệp trong tương lai.

Nói một cách ngắn gọn, kết quả RIASEC không nhằm "chỉ định" học sinh phải trở thành ai, mà giúp các em hiểu rõ chính mình hơn trước khi đưa ra những quyết định quan trọng về học tập và nghề nghiệp.

Malaysia đã tích hợp mô hình RIASEC vào hệ thống giáo dục như thế nào và mô hình này đóng vai trò gì trong việc hỗ trợ học sinh lựa chọn ngành học đại học?

Tại các trường trung học công lập ở Malaysia, chuyên viên tư vấn học đường triển khai bài đánh giá RIASEC có tên Khảo sát sở thích nghề nghiệp (Inventori Minat Kerjaya) cho toàn bộ học sinh lớp 11. Bảng khảo sát giống như bước khởi đầu mang tính hệ thống, giúp học sinh khám phá sở thích cá nhân và nhận diện mối liên hệ giữa những sở thích đó với các lĩnh vực đào tạo cũng như định hướng nghề nghiệp.

Bên cạnh bài đánh giá, học sinh còn được hỗ trợ thông qua các hoạt động tư vấn hướng nghiệp, ngày hội giáo dục, hội thảo giới thiệu trường đại học và các buổi tư vấn cá nhân. Khi lựa chọn ngành học, các em được khuyến khích cân nhắc đồng thời nhiều yếu tố như sở thích, năng lực học tập, giá trị cá nhân và triển vọng nghề nghiệp trong tương lai.

Trong buổi chia sẻ vừa qua tại Việt Nam, tôi cũng nhấn mạnh rằng quyết định nghề nghiệp cần dựa trên sự cân bằng của 3 yếu tố quan trọng: sở thích, năng lực và cơ hội trong tương lai, thay vì chỉ tập trung vào yếu tố duy nhất.

Từ kinh nghiệm làm việc với Bộ Giáo dục Malaysia, ông đánh giá hiệu quả của mô hình RIASEC trong việc nâng cao chất lượng các quyết định học tập và nghề nghiệp của học sinh như thế nào?

Từ kinh nghiệm làm việc với học sinh và đội ngũ tư vấn học đường, tôi nhận thấy RIASEC đặc biệt hiệu quả trong việc nâng cao nhận thức của học sinh về bản thân, và tạo điều kiện cho những cuộc trao đổi thực chất hơn về định hướng học tập và nghề nghiệp.

Theo những gì tôi quan sát được, nhiều học sinh trở nên tự tin hơn khi chia sẻ về sở thích của mình, cũng như có khả năng kết nối tốt hơn giữa điểm mạnh cá nhân với các chương trình đào tạo phù hợp ở bậc đại học.

Tuy nhiên, RIASEC nên được xem là một công cụ định hướng, chứ không phải căn cứ duy nhất để đưa ra quyết định. Sự đồng hành của chuyên gia tư vấn, gia đình cùng cơ hội tiếp cận thông tin về các lựa chọn học tập và nghề nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng, giúp học sinh đưa ra quyết định sáng suốt và phù hợp.

Chọn chương trình đào tạo phù hợp có ý nghĩa không kém so với việc chọn trường 

Sau khi gặp gỡ các học sinh Việt Nam tại Triển lãm Giáo dục Malaysia 2026, ông có phát hiện gì về xu hướng lựa chọn nghề nghiệp của các em? Khoảng cách lớn nhất giữa kỳ vọng của học sinh và nhu cầu của thị trường lao động trong tương lai là gì?

Tại triển lãm, nhiều học sinh Việt Nam bày tỏ sự quan tâm đặc biệt đến các lĩnh vực như kỹ thuật, giáo dục, marketing và các ngành liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Những lĩnh vực này phản ánh rõ khát vọng của các em cũng như tác động ngày càng lớn của công nghệ và xu hướng phát triển toàn cầu.

Một điểm đáng chú ý khác là nhiều học sinh và phụ huynh thường ưu tiên lựa chọn một trường đại học có danh tiếng trước, trong khi việc tìm hiểu và xác định ngành học nào thực sự phù hợp lại để sau.

Tôi cho rằng cả hai quyết định trên đều quan trọng. Việc chọn được chương trình đào tạo phù hợp với sở thích, năng lực và mục tiêu dài hạn của học sinh có ý nghĩa không kém so với việc lựa chọn trường đại học.

Từ kinh nghiệm của Malaysia, đâu là những bài học quan trọng để Việt Nam có thể tham khảo nếu muốn áp dụng mô hình RIASEC nhằm tăng cường công tác hướng nghiệp ở bậc trung học?

Từ kinh nghiệm của Malaysia, tôi cho rằng có một số bài học đáng để tham khảo.

Trước hết, công tác hướng nghiệp tại Malaysia được triển khai từ bậc tiểu học thông qua Bảng khảo sát đa trí thông minh (Inventori Kecerdasan Pelbagai), giúp học sinh từng bước khám phá thế mạnh và phong cách học tập của bản thân ngay từ khi còn nhỏ. Khi lên bậc trung học, hoạt động hướng nghiệp được tổ chức bài bản hơn, trong đó Bảng khảo sát sở thích nghề nghiệp dựa trên mô hình RIASEC là một trong những công cụ hỗ trợ học sinh xây dựng kế hoạch học tập và nghề nghiệp.

Một bài học quan trọng khác là các bài đánh giá hướng nghiệp chỉ phát huy hiệu quả cao nhất khi được kết hợp với hoạt động tư vấn nghề nghiệp và tạo điều kiện để học sinh trải nghiệm, tìm hiểu đa dạng các lựa chọn về giáo dục cũng như nghề nghiệp.

Về bản chất, hướng nghiệp không nhằm định hướng học sinh theo một nghề cụ thể, mà giúp các em hiểu rõ bản thân hơn để có thể tự tin đưa ra những quyết định phù hợp cho tương lai.

Xin cảm ơn ông.