Có nên giao UBND cấp xã kiểm tra hành chính luật sư?

 Đề xuất UBND cấp xã và Sở Tư pháp làm gì? 

Theo thống kê, hiện cả nước có hơn 21.000 luật sư, trong đó TP.HCM có gần 10.000 luật sư. Toàn quốc có 6.300 tổ chức tổ chức hành nghề luật sư (riêng TP.HCM là 2.500), 630 chi nhánh, 778 luật sư hành nghề với tư cách cá nhân.

ẢNH: NGÂN NGA

Theo tờ trình lấy ý kiến của Bộ Tư pháp, luật Luật sư (sửa đổi), UBND cấp xã thực hiện việc kiểm tra hành chính về tổ chức và hoạt động của luật sư phù hợp với điều kiện, yêu cầu nhiệm vụ của từng địa phương.

Sở Tư pháp thực hiện kiểm tra hoạt động của luật sư hành nghề với tư cách cá nhân tại các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, chi nhánh của tổ chức hành nghề luật sư có trụ sở trên địa bàn tỉnh, thành phố. Kiểm tra các tổ chức không phải tổ chức hành nghề luật sư nhưng kinh doanh dịch vụ pháp lý.

Theo Liên đoàn luật sư Việt Nam, đối với nội dung UBND cấp xã thực hiện việc kiểm tra hành chính về tổ chức và hoạt động của luật sư thì "cần phải trao đổi thêm". Lý do, UBND cấp xã hiện nay mới sáp nhập đang rất nhiều việc cấp thiết hơn phải làm.

Luật sư không phải là hộ kinh doanh thông thường

Về đề xuất giao cho UBND cấp xã kiểm tra hành chính luật sư, trao đổi với PV Báo Thanh Niên, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM cho rằng đề xuất này là chưa phù hợp với thực tiễn và đặc thù nghề nghiệp.

Theo luật sư Hậu, luật sư là một chức danh tư pháp đặc thù, hoạt động dựa trên nguyên tắc độc lập, tuân thủ Hiến pháp và pháp luật. Việc kiểm tra, thanh tra một tổ chức hành nghề luật sư không chỉ đơn thuần là kiểm tra hành chính (như giấy phép, trụ sở) mà còn liên quan mật thiết đến hồ sơ vụ việc, bí mật khách hàng và đạo đức nghề nghiệp.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

"Cán bộ tại UBND cấp xã hiện nay thường phải kiêm nhiệm nhiều đầu việc và không có chuyên môn sâu về lĩnh vực bổ trợ tư pháp. Do đó, việc giao quyền kiểm tra cho cấp cơ sở dễ dẫn đến tình trạng kiểm tra hình thức, hoặc nhiều khi kiểm tra mà không nắm chắc chuyên môn", luật sư Hậu nói.

Hơn nữa, luật sư không phải là một hộ kinh doanh thông thường để chính quyền cấp xã đến kiểm tra sổ sách hành chính. Luật sư giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người, bảo vệ công lý và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp.

"Theo tôi, vì tính chất đặc thù nêu trên nên hoạt động của luật sư từ trước đến nay được quản lý bởi các cơ quan và tổ chức có chuyên môn trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp như Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp, Đoàn luật sư và Liên đoàn luật sư Việt Nam. Đây đều là những chủ thể có hiểu biết chuyên môn sâu về nghề luật sư", luật sư Nguyễn Văn Hậu phân tích.

Tránh ảnh hưởng đến tính độc lập của luật sư

Theo luật sư Nguyễn Văn Hậu, quy định tại luật Luật sư 2006 và Nghị định số 123 năm 2013 của Chính phủ thì Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về luật sư và hành nghề luật sư. Sở Tư pháp là cơ quan trực tiếp thực hiện quản lý, thanh tra, kiểm tra tổ chức và hoạt động của luật sư tại địa phương.

Tổ chức xã hội - nghề nghiệp là Liên đoàn luật sư Việt Nam, Đoàn luật sư thực hiện chế độ tự quản, giám sát đạo đức nghề nghiệp và kỷ luật luật sư.

Còn theo luật Thanh tra 2025, hoạt động kiểm tra chuyên ngành phải do cơ quan có thẩm quyền quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực đó thực hiện.

"UBND cấp xã không phải là cơ quan quản lý chuyên ngành về bổ trợ tư pháp. Cho nên, theo tôi việc giao quyền kiểm tra này tạo ra sự chồng chéo và không đúng thẩm quyền chuyên môn", vị Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM nhấn mạnh.

Ngoài ra, luật sư Hậu cho rằng, khi sửa luật Luật sư cần tập trung vào bảo vệ tính độc lập của luật sư. Bởi luật sư thường tham gia các vụ án hành chính mà một bên có thể là cơ quan nhà nước tại địa phương. Nếu để UBND cấp cơ sở kiểm tra luật sư, có thể xảy ra tình trạng "xung đột lợi ích", hoặc gây áp lực tâm lý, làm suy giảm khả năng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng một cách khách quan, công tâm nhất.

Nếu giao UBND cấp xã quyền kiểm tra hành chính luật sư, luật sư Hậu đặt ra hàng loạt câu hỏi băn khoăn như: Cán bộ xã sẽ kiểm tra gì? Họ có kiểm tra việc luật sư tranh tụng đúng hay sai trước tòa? Kiểm tra cách luật sư bào chữa trong một vụ án hình sự hay kiểm tra nội dung tư vấn pháp lý dành cho khách hàng?...

Nên để Sở Tư pháp tiếp tục kiểm tra luật sư

Luật sư - tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Vinh (Công ty luật TNJ, nguyên thẩm phán TAND tối cao) cũng cho rằng việc Bộ Tư pháp đề xuất giao cho UBND cấp xã kiểm tra hành chính về tổ chức và hoạt động của luật sư là chưa phù hợp.

Theo điều 6 luật Luật sư 2006 quy định: "Quản lý luật sư và hành nghề luật sư được thực hiện theo nguyên tắc kết hợp quản lý nhà nước với chế độ tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư".

Ngoài ra, theo điều 22 luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025, UBND cấp xã hiện nay chỉ có quyền hạn, nghĩa vụ quản lý hành chính và dịch vụ công trên địa bàn cấp xã.

ẢNH: NGUYỄN ANH

Hoạt động hành nghề của luật sư rất rộng, ảnh hưởng trải dài từ trung ương đến địa phương. Nếu để UBND cấp xã kiểm tra hành chính về tổ chức và hoạt động của luật sư phù hợp với điều kiện, yêu cầu nhiệm vụ của từng địa phương sẽ tạo ra sự khập khiễng trong việc quản lý. Có thể gây khó khăn cho luật sư khi phải vừa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của địa phương, vừa phải đảm bảo thống nhất của hệ thống tư pháp quốc gia.

Theo điều 6, điều 7 luật Luật sư 2006, mỗi địa phương trong phạm vi tỉnh/thành phố trực thuộc trung ương đều có tổ chức xã hội - nghề nghiệp là đoàn luật sư. Đoàn này có chức năng quản lý luật sư và hành nghề luật sư của tổ chức mình theo luật Luật sư, điều lệ của Liên đoàn luật sư Việt Nam và quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam.

Cũng theo luật sư Kim Vinh, căn cứ điều 82 luật Luật sư 2006 và thực tế hiện nay, Sở Tư pháp là cơ quan tham mưu, giúp UBND cấp tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà nước về luật sư. Đây là cơ quan có quyền lực hành chính cao nhất đối với luật sư trong phạm vi tỉnh/thành phố.

"Tôi cho rằng nên giữ nguyên quy định hiện hành, thay vì giao thêm nhiệm vụ cho UBND cấp xã thì hãy để cho Sở Tư pháp tiếp tục làm công việc như hiện nay mà họ đang làm rất tốt", luật sư Kim Vinh chia sẻ.