Chỉ trong tháng 9.2026, hai vụ án tại Đồng Nai và TP.HCM đã khiến nhiều người thương vong. Theo kết luận điều tra của Cơ quan CSĐT Công an Đồng Nai xác định, ngày 3.9, bị can Nguyễn Đức Anh (21 tuổi) tìm đến nhà bạn gái cũ (17 tuổi) với ý định sát hại người này để trả thù. Không vào được nhà bạn gái cũ, bị can đột nhập nhà hàng xóm, tấn công khiến người mẹ và hai con tử vong, người cha bị thương.
Theo thông tin điều tra ban đầu của Cơ quan CSĐT Công an TP.HCM, ngày 13.9, tại xã Phước Hải, Nguyễn Trí Hào (24 tuổi) mang hung khí tìm người yêu cũ vì thù tức khi biết người này đã kết hôn, không gặp được nên đã tấn công cha người yêu cũ khiến nạn nhân tử vong, mẹ và em rể người yêu cũ bị thương.
Những vụ việc đau lòng trên đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về phòng ngừa bạo lực trong quan hệ tình cảm ngay từ lứa tuổi vị thành niên. Làm sao để các em nhận diện được mối quan hệ độc hại, dám lên tiếng và được bảo vệ kịp thời?
Khi kiểm soát được “ngụy trang” thành tình yêu
N. (14 tuổi) từng nghĩ người yêu quan tâm mình nên luôn báo cáo ở đâu, đi với ai, chịu áp lực phải trả lời tin nhắn ngay và bị đòi mật khẩu các nền tảng mạng xã hội.
Đến khi gia đình đưa đi gặp chuyên gia tâm lý, em đã rơi vào trạng thái mất ngủ kéo dài, lo lắng, thu mình, học tập sa sút. Đến nỗi, mỗi khi nhận tin nhắn điện thoại, em đều hoảng sợ.
Bác sĩ Nguyễn Thanh Sang thăm khám cho bệnh nhân (ảnh minh hoạ)
ẢNH: BSCC
Bác sĩ Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - phục hồi chức năng - y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2 cho biết, N. có quan hệ tình cảm với một bạn cùng trường.
Ban đầu, những hành động kiểm soát được em xem là sự “săn sóc đặc biệt”. Khi em chậm trả lời tin nhắn, bạn trai liên tục nhắn tin trách móc. Muốn dành thời gian cho bạn bè, em bị cho là “không coi trọng tình cảm”.
N. dần ít nói, tránh gặp bạn bè, thường xuyên kiểm tra điện thoại. Em vẫn nói mình ổn nhưng né tránh các câu hỏi về mối quan hệ.
Mẹ N. ban đầu nghĩ con chỉ buồn chuyện tình cảm tuổi học trò. Một lần, bà buông lời trách con còn nhỏ đã yêu đương, không lo học tập. Vô tình, đứa trẻ ít chia sẻ với mẹ hơn.
Bác sĩ Sang chỉ ra những yếu tố nguy cơ trong trường hợp này: Kiểm soát - cô lập - lệ thuộc cảm xúc - tự trách bản thân. Sợ mất người yêu, N. luôn tìm cách làm đối phương hài lòng, rồi tự nhận lỗi rằng mình chưa đủ tốt.
Theo bác sĩ Sang, để phân biệt quan tâm với kiểm soát, cần nhìn vào hành vi và mức độ ảnh hưởng. Ghen tuông không thể là lý do biện minh cho việc buộc người yêu báo cáo lịch trình, đòi mật khẩu, cấm giao tiếp hoặc đe dọa khi bị từ chối.
Việc dùng công nghệ để theo dõi, giám sát, gây áp lực dễ được "ngụy trang" dưới danh nghĩa quan tâm. Điều cần xem xét là các em có được tôn trọng, được từ chối, giữ ranh giới cá nhân và cảm thấy an toàn hay không.
Bác sĩ Sang cảnh báo, kiểm soát điện thoại có thể leo thang thành cô lập bạn bè, đeo bám, đe dọa khi chia tay, dọa phát tán hình ảnh riêng tư hoặc bạo lực thể chất. Khi có bạo lực, cưỡng ép tình dục hoặc nguy cơ gây hại tức thời, cần ưu tiên an toàn và tìm hỗ trợ chuyên môn hoặc can thiệp khẩn cấp.
Phân tích tâm lý chiếm hữu, bác sĩ Trần Duy Tâm, Phó trưởng Bộ môn Sức khỏe tâm thần khoa Y, Trường đại học Khoa học sức khỏe cho biết, có những người xem việc mất tình yêu như mất một đồ vật, khiến họ muốn giành lại bằng mọi cách. Họ coi việc bị chia tay như một sự phủ định bản thân.
“Đó là cảm giác chiếm hữu, không phải tình cảm chân thành qua lại của tình yêu”, bác sĩ Tâm nói. Ông mô tả cách nghĩ ấy: “Thậm chí có người có tâm lý muốn đập vỡ món đồ đó, để không ai xài được”.
Theo bác sĩ Tâm, đối với những em có hành vi kiểm soát, đe dọa, người lớn cần công nhận tình cảm của các em là thật, nhưng phải dứt khoát bác bỏ hành vi gây hại và nói rõ rằng các em phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình.
Vẫn nhớ “trăng mật của mối quan hệ”
Ngay cả khi bị đeo bám, quấy rối đến mức sống trong sợ hãi, một nữ sinh cuối cấp trung học phổ thông vẫn day dứt vì nghĩ mình có lỗi. Đây là trường hợp mà bác sĩ Tâm từng điều trị.
Ban đầu, mối quan hệ của em với bạn nam rất ngọt ngào, nhưng sau đó lại chuyển thành sự đeo bám, quấy rối. Em lo âu, sao lãng học tập, điểm số giảm sút.
Những dấu hiệu kiểm soát "núp bóng" quan tâm và vòng lặp tổn thương - xin lỗi - hứa thay đổi - tái diễn khiến người trong cuộc khó rời đi
ĐỒ HỌA: HOÀI NHIÊN
Em không dám kể với mẹ. Thấy con học sa sút, người mẹ chỉ nghĩ em chịu áp lực học tập nên đưa đến phòng khám.
“Phải qua một, hai buổi nói chuyện, chúng tôi mới biết được vấn đề thực sự”, bác sĩ Tâm kể.
Trong quá trình điều trị, em được hỗ trợ điều chỉnh cách nhìn về bản thân, bởi em vẫn thoáng nghĩ mình không phải người tốt, mình cũng có lỗi. Sau đó, em mạnh dạn hơn và cắt đứt được mối quan hệ độc hại.
Lý giải vì sao người bị kiểm soát khó rời đi, bác sĩ Tâm cho biết, có những mối quan hệ ban đầu rất đẹp, trong sáng, tôn trọng lẫn nhau. Khi mối quan hệ chuyển sang áp chế, người bị áp chế vẫn nhớ về giai đoạn mà bác sĩ gọi là "trăng mật của mối quan hệ".
Còn theo bác sĩ Sang, nhu cầu được yêu thương, chấp nhận và nỗi sợ mất người yêu khiến các em dễ tin vào suy nghĩ “ghen vì yêu”, “phải hy sinh”. Vòng lặp tổn thương - xin lỗi - hứa thay đổi - tái diễn khiến các em tiếp tục hy vọng, tự trách và khó rời đi.
“Xin lỗi chỉ có ý nghĩa khi đi kèm với chấm dứt hành vi gây hại và thay đổi cách ứng xử”, bác sĩ Sang khẳng định.
Bác sĩ Tâm lưu ý, có người gây hại thực sự tin rằng đối phương mới có lỗi, khiến mình bị tổn thương khi chia tay. Họ có thể đổ lỗi cho đối phương đã khiến mình trở nên "cuồng yêu". Người bị kiểm soát lại tự trách, cùng với nỗi sợ bị trả thù nên khó rời đi.
Với học sinh trung học cơ sở, bác sĩ Sang nhấn mạnh, sự ứng xử của người lớn sẽ quyết định việc trẻ tiếp tục im lặng hay tìm kiếm giúp đỡ. Nếu sợ bị mắng, bị đổ lỗi, các em có thể giấu vấn đề cho đến khi tình huống nghiêm trọng hơn.
Theo bác sĩ Tâm, điều quan trọng phải nói với người bị kiểm soát, đe dọa là: các em hoàn toàn không có lỗi, không phải chịu trách nhiệm về việc bị đối phương gây hại. Thay vì phán xét tại sao em không cắt đứt, hãy tạo cho các em một điểm tựa đủ an toàn để dũng cảm lên tiếng. (còn tiếp)
Bình luận (0)