Đại tướng Phan Văn Giang giải trình về luật phòng, chống vũ khí hủy diệt hàng loạt

Sáng 8.8, tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

ẢNH: MEDIA QUỐC HỘI

Theo đại biểu Phạm Trọng Nhân, đoàn TP.HCM, trước đây nói đến ngăn chặn phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt tức là câu chuyện của biên giới, cảng biển, cửa khẩu - nơi có thể chặn một container, giữ một chuyến tàu.

Còn hiện nay, "thứ nguy hiểm nhất" không cần đi qua cửa khẩu nào cả, mà có thể tồn tại dưới dạng mã nguồn, trong số mô hình, thuật toán, truyền qua một đường kết nối internet; thậm chí có khả năng tự thiết kế ra những vật liệu, hợp chất mà một phòng thí nghiệm từng phải mất nhiều năm mới làm được.

Thực tế trên đặt ra câu hỏi: ai sẽ kiểm soát năng lực đó khi mối nguy hiểm không mang hình dạng của một loại hàng hóa, ai sẽ chịu trách nhiệm khi nguy cơ không còn đi qua một cửa khẩu nào - nơi từng là chỗ duy nhất có thể chặn?

Vị đại biểu đề nghị bổ sung khái niệm "công nghệ lưỡng dụng" tại dự thảo luật, xác định mô hình AI vượt ngưỡng năng lực nguy hiểm là một dạng công nghệ lưỡng dụng đặc biệt cần đưa vào diện kiểm soát xuất khẩu, như cách thế giới từng kiểm soát vật liệu phân hạch.

Đồng thời, quy định ứng dụng AI và phân tích dữ liệu lớn để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường trong chuyển giao công nghệ và mô hình AI có nguy cơ cao, đảm bảo kết nối liên ngành giữa Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ KH-CN và các bộ, ngành có liên quan.

Đại biểu Tô Thành Quyết, Phó tư lệnh Quân khu 3 (đoàn Ninh Bình), dẫn thực tiễn lịch sử cho thấy nhiều quốc gia nghiên cứu chế tạo vũ khí hủy diệt hàng loạt, có thể sử dụng như một loại phương tiện để răn đe.

Trong phòng, chống loại vũ khí này, có những tình huống không thể xử lý theo quy định quản lý thông thường. Nếu chậm trễ sẽ làm mất thời cơ ngăn chặn, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Do đó, đại biểu ủng hộ cơ chế phản ứng khẩn cấp được thiết kế tại dự thảo luật. Ông cũng nhất trí với căn cứ áp dụng, cơ chế kích hoạt để cơ quan có thẩm quyền ngăn chặn kịp thời. Các biện pháp được lựa chọn như: tạm dừng hoạt động giao dịch, phong tỏa tiền, tài sản, nguồn lực tài chính, tạm giữ hàng hóa, dữ liệu...

ẢNH: MEDIA QUỐC HỘI

Bảo đảm quốc phòng nhưng không cản trở sản xuất, kinh doanh

Giải trình ý kiến đại biểu, đại tướng Phan Văn Giang, Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, ghi nhận các đóng góp sẽ là cơ sở quan trọng để cơ quan chủ trì nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo.

Quá trình tiếp thu, chỉnh lý sẽ tuân thủ nguyên tắc vừa bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và các hoạt động hợp pháp.

Đồng thời, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhưng không làm phát sinh thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc nghĩa vụ có tính chất trùng lặp.

Với các quy định trong luật, những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, căn cứ, thời hạn và giới hạn áp dụng các biện pháp, sẽ không giao quy định chi tiết theo hướng mở rộng thẩm quyền hoặc hạn chế quyền trong phạm vi của mình.

Theo Chính phủ, nguy cơ phổ biến, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt hiện nay diễn biến phức tạp, khó lường, gắn với cạnh tranh chiến lược, xung đột khu vực, khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia... 

Các chủ thể phi nhà nước có thể lợi dụng hoạt động thương mại, logistics, đầu tư, hợp tác khoa học, chuyển giao công nghệ, tài chính số và hàng hóa, công nghệ lưỡng dụng để nghiên cứu, phát triển, vận chuyển, chuyển giao, sử dụng hoặc tài trợ cho phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. 

Thực tiễn trên đặt ra yêu cầu phải có khuôn khổ pháp lý đủ hiệu lực để phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý từ sớm, từ xa các nguy cơ phát sinh.