ĐBSCL đang đối diện với nhiều nghịch lý phát triển

Ngày 28.5, tại TP.Cần Thơ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright (FSPPM) tổ chức lễ công bố báo cáo kinh tế thường niên ĐBSCL 2025, với chủ đề "Phát triển doanh nghiệp - động lực then chốt cho tăng trưởng".

Tại buổi lễ, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI Việt Nam, cho biết sự lựa chọn chủ đề trên không phải ngẫu nhiên mà bám sát hơi thở thời sự, phản ánh đúng tinh thần chỉ đạo của Đảng và Chính phủ. Qua báo cáo, doanh nghiệp cũng được xác định là chủ thể vai trò chủ lực trong việc tái cấu trúc nền kinh tế vùng BBSCL, chứ không phải tài nguyên, sản lượng thô hay lao động…

ẢNH: THANH DUY

Tuy nhiên, về góc độ này, ĐBSCL đang đối diện với nhiều nghịch lý phát triển. Khu vực có nhiều đóng về sản lượng nông nghiệp cho quốc gia (lúa, thủy sản, trái cây, gạo xuất khẩu), nhưng lại có nhiều chỉ tiêu đang thuộc nhóm "thấp" nhất cả nước như mật độ doanh nghiệp, năng suất lao động, thu hút FDI.

Theo ông Hùng, điều đáng suy ngẫm là ĐBSCL không phải thiếu doanh nghiệp, mà là doanh nghiệp không lớn lên được, hơn 87% doanh nghiệp là "siêu nhỏ" và tỷ lệ chuyển lên "nhỏ" giảm rất mạnh. Đáng chú ý, ĐBSCL có lợi thế tuyệt đối về nông nghiệp, đóng góp hơn 30% GRDP, nhưng số doanh nghiệp nông nghiệp lại chiếm chưa tới 5%. Đây là một nghịch lý cấu trúc, đòi hỏi một cách tiếp cận chính sách hoàn toàn mới.

Ngoài ra, điểm nghẽn về logistics cũng đang "bào mòn" năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Báo cáo chỉ ra rằng, chi phí logistics chiếm tới 20-25% giá thành sản phẩm. Khoảng 70% hàng hóa xuất khẩu của vùng vẫn phải trung chuyển qua các cảng tại TP.HCM và Đông Nam bộ. Từ Cần Thơ đi Cát Lái chỉ 165km nhưng mất tới 5 giờ di chuyển.

Cũng theo Chủ tịch VCCI, hạ tầng cao tốc vùng ĐBSCL đã được cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, cao tốc chỉ thực sự tạo đột phá một khi đi kèm với "lớp hạ tầng thứ hai". Đó là kho lạnh, trung tâm phân loại, kiểm định, logistics số và cần thiết có một mạng lưới doanh nghiệp đủ sức tổ chức chuỗi cung ứng.

ẢNH: THANH DUY

Bên cạnh đó, tài chính tín dụng tại vùng ĐBSCL cũng chưa trở thành công cụ chuyển đổi doanh nghiệp. Năm 2025, mức tăng dư nợ tín dụng của vùng chỉ chiếm 2,67% cả nước, thấp hơn cả tốc độ tăng huy động vốn. Hệ thống tài chính vẫn thiên về thế chấp tài sản, chưa đủ sức tài trợ cho chế biến sâu, chuyển đổi xanh và nâng cấp chuỗi giá trị.

Theo ông Hùng, sự đột phá của ĐBSCL đến năm 2030 sẽ không nằm ở việc sản xuất nhiều lúa, nhiều cá hay nhiều trái cây hơn mà sẽ đến từ khả năng hình thành một hệ sinh thái doanh nghiệp tích hợp các trụ cột nông nghiệp, chế biến, logistics, tài chính và công nghệ, đủ sức cạnh tranh trong một thị trường xanh, số hóa và tiêu chuẩn cao.

Trên tinh thần đó, Chủ tịch VCCI cho rằng cần "xoay trục tư duy" phát triển ĐBSCL. Đó là từ đầu tư và sản lượng sang doanh nghiệp và hệ sinh thái. "Nếu chúng ta không xác định doanh nghiệp là động lực, không thực sự quan tâm, không tạo dựng được môi trường kinh doanh và khung chính sách phù hợp thì doanh nghiệp và doanh nhân Việt Nam, đặc biệt ở ĐBSCL, sẽ khó có thể lớn mạnh để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới", ông Hùng nhấn mạnh.