Để trẻ không trở thành 'bản sao' của công nghệ

Tại buổi tọa đàm SenTia Talk do Trường SenTia tổ chức với chủ đề "Cần chuẩn bị gì cho con trong thời đại VUCA - BANI?", các chuyên gia giáo dục và công nghệ đã cùng nhau phác họa một lộ trình mới cho thế hệ trẻ.

Đó không còn là cuộc đua về bằng cấp hay sự chăm chỉ thuần túy, mà là cuộc đua về khả năng thích nghi và sức mạnh nội tâm trước một thế giới đầy bất định, nơi trí tuệ nhân tạo (AI) đang dần tái định nghĩa mọi giá trị nghề nghiệp.

ẢNH: T.M

Cuộc đối thoại tại SenTia Talk không chỉ là lời cảnh báo về những thách thức, mà còn là một lời cam kết về một tương lai giáo dục mới. Ở đó, trẻ em được chuẩn bị để trở thành những người làm chủ công nghệ, những cá nhân có tâm thế vững vàng và một trí tuệ sắc bén, sẵn sàng viết nên câu chuyện của chính mình trong một thế giới đầy biến số.

Thế giới hiện đại không chỉ dừng lại ở khái niệm VUCA (biến động, bất định, phức tạp, mơ hồ) mà đã dịch chuyển sang trạng thái BANI, một thế giới dễ tan vỡ, lo âu, phi tuyến tính và khó hiểu. PGS Trần Thành Nam, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục (ĐH Quốc gia Hà Nội), cho rằng những công thức thành công cũ như "học giỏi, có bằng cấp, làm việc chăm chỉ" đang dần mất đi hiệu lực.

Trong một môi trường mà các biến cố bất ngờ như đại dịch hay khủng hoảng kinh tế có thể xóa sổ các mô hình kinh doanh truyền thống chỉ sau một đêm, giáo dục cần phải thay đổi trọng tâm từ việc truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực thích nghi.

Theo PGS Trần Thành Nam, trong bối cảnh này, những cá nhân thành công sẽ thuộc về hai nhóm: những người tiên phong dám phá vỡ khuôn mẫu để tạo ra con đường riêng, và những người có khả năng học hỏi, cải tiến cực nhanh.

Ông nhấn mạnh rằng nếu trẻ vẫn tiếp tục học tập theo lối mòn, tiếp nhận thông tin một chiều mà thiếu đi tư duy phản biện, các em sẽ trở nên lạc lõng khi bước ra môi trường thực tế. Thay vì tích lũy khối lượng kiến thức khổng lồ nhưng rời rạc, điều quan trọng nhất là trang bị cho trẻ khả năng đổi mới sáng tạo, thứ vũ khí giúp các em không chỉ sống sót mà còn tỏa sáng giữa những biến động của thời cuộc.

Làm sao để trẻ không bị AI vượt qua?

Sự bùng nổ của AI thường mang lại cảm giác lo âu về việc con người bị thay thế, nhưng chuyên gia công nghệ Đinh Trần Tuấn Linh Founder, Giám đốc Công nghệ UNIKON, lại đưa ra một góc nhìn đầy lạc quan. Ông coi AI là một "chiếc loa phóng đại trí tuệ", một công cụ hỗ trợ giúp con người tối ưu hóa năng suất thông qua khả năng xử lý dữ liệu khổng lồ.

Tuy nhiên, ông Linh cũng khẳng định một giới hạn rõ ràng: công cụ mãi mãi là công cụ, và quyền quyết định tối cao phải thuộc về con người. Điều này đặt ra một bài toán cho giáo dục: làm sao để trẻ không bị AI vượt qua?

ẢNH: T.M

Câu trả lời nằm ở "tri thức ẩn" và sự ổn định nội tâm, những giá trị mà TS Nguyễn Thị Ngọc Minh (giảng viên Trường ĐH Sư phạm Hà Nội), cố vấn chuyên môn các môn khoa học xã hội tại SenTia School, coi là cốt lõi của con người trong kỷ nguyên số.

Theo TS Ngọc Minh, thế giới BANI tạo ra những áp lực tâm lý vô hình, khiến con người dễ rơi vào trạng thái bất an và phụ thuộc vào đám đông. Để đối phó, trẻ cần được rèn luyện khả năng "học sâu" (deep learning), một quá trình tích lũy hiểu biết từ trải nghiệm, suy ngẫm và thực hành lâu dài. Loại tri thức này mang tính cá nhân hóa sâu sắc, không thể "đóng gói" hay lập trình bởi bất kỳ thuật toán nào.

"Việc xây dựng một "nội tâm ổn định" quan trọng hơn bất kỳ kỹ năng cứng nào. Khi một đứa trẻ hiểu rõ bản thân, biết cách tự suy ngẫm và có khả năng kết nối các luồng thông tin để tạo ra giá trị mới, chúng sẽ không bị cuốn trôi bởi sự hỗn loạn bên ngoài", bà Minh nêu quan điểm.

Giáo dục hiện đại, vì thế, theo TS Ngọc Minh, không nên chỉ là việc nhồi nhét những gì AI có thể làm tốt hơn, mà phải là quá trình đánh thức những phẩm chất nhân bản nhất: sự thấu cảm, khả năng đặt câu hỏi đúng và bản lĩnh kiên định trước những thay đổi không ngừng của thời đại.