Để trung học nghề thật sự 'có giá'

Trung học nghề muốn đi vào đời sống thì không thể chỉ dừng ở câu chuyện "có luật" hay "có mô hình", mà phải trả lời một câu thực dụng: Học xong các em có làm được việc không? Nếu câu trả lời còn lấp lửng, trung học nghề dễ rơi vào cái bẫy quen thuộc: Chương trình đẹp, nhẹ thực hành, nặng về lý thuyết và người học ra đời vẫn "lạ việc", doanh nghiệp lại thường phải đào tạo lại.

Vì thế, học ở nơi làm việc (Work Based Learning - WBL) trở thành chiếc cầu không thể thiếu: không phải để "đi thực tập cho có" một cách chiếu lệ, mà để năng lực nghề được hình thành trong môi trường thật - nơi có kỷ luật, chuẩn mực, khách hàng, đồng đội và trách nhiệm.

ẢNH: YẾN THI

Chìa khóa WBL nằm ở chỗ "bắt buộc" nhưng không bắt ép cứng nhắc. Bắt buộc là người học phải có một phần học tập diễn ra trong môi trường làm việc thật, đủ để hình thành tác phong, kỷ luật và năng lực nghề nghiệp; còn cách tổ chức có thể linh hoạt theo ngành, theo địa phương và theo "sức chứa" của doanh nghiệp.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, linh hoạt là điều kiện để họ tham gia mà không bị "ngộp". WBL có thể tổ chức theo đợt ngắn, theo mùa cao điểm, theo ca làm, hoặc theo cơ chế luân phiên ở nhiều cơ sở khác nhau; miễn là người học được giao việc phù hợp, có người hướng dẫn, và có cách ghi nhận kết quả.

Tuy nhiên, nếu để doanh nghiệp tự thỏa thuận với từng trường, từng ngành nghề đào tạo, chi phí giao dịch sẽ đội lên. Vì vậy, cần một "đầu mối điều phối" ở địa phương: trường trung học nghề, ban quản lý khu công nghiệp, hiệp hội ngành nghề, hoặc một trung tâm điều phối được giao nhiệm vụ. Đầu mối này kết nối nhu cầu, sắp xếp lịch, hỗ trợ thủ tục tối thiểu, bảo đảm an toàn, xử lý sự cố và quan trọng nhất - giữ chất lượng để WBL không bị biến thành lao động phụ (mùa vụ) hay "cưỡi ngựa xem hoa".

Cần giữ nguyên tắc WBL là cấu phần bắt buộc để trung học nghề ra "việc thật", nhưng triển khai theo hướng linh hoạt và mạng lưới hợp tác. Chớ đo WBL bằng số ngày "đã đi" hiện trường mà đo bằng trải nghiệm nghề nghiệp "đã có" và năng lực "đã hình thành" trong môi trường thật.

Điều đó cho thấy nên làm thí điểm ở những ngành và địa bàn thuận lợi để rút kinh nghiệm, rồi mở rộng dần theo cụm ngành nghề với một đầu mối điều phối đủ mạnh. Khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa không còn là rào cản mà trở thành lợi thế: Nhiều doanh nghiệp nhỏ tạo ra nhiều "điểm học" đa dạng, giúp trung học nghề đứng vững trên thị trường lao động bằng giá trị thật, chứ không bằng khẩu hiệu sáo rỗng.