Đề xuất mô hình 'thành phố bọt biển' ở nội đô Hà Nội để chống úng ngập

"Thành phố bọt biển" giúp giảm thiểu ngập úng đô thị?

Ngày 25.3, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật TP.Hà Nội (Sở Xây dựng TP.Hà Nội) tổ chức hội thảo lấy ý kiến hoàn thiện Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030.

ẢNH: NGUYỄN TRƯỜNG

Phạm vi nghiên cứu của đề án bao gồm toàn bộ diện tích khu vực đô thị trong lưu vực trung tâm, gồm: Tô Lịch, tả Nhuệ, hữu Nhuệ, Long Biên, Gia Lâm và Đông Anh có tổng diện tích khoảng gần 603 km².

Theo đơn vị tư vấn, về giải pháp, bên cạnh việc đề xuất đầu tư các hạng mục công trình thoát nước truyền thống thì cần lưu ý việc phát triển đô thị tương lai theo quy hoạch sử dụng đất cần gắn liền với việc giữ và phát triển xây dựng hồ điều hòa. Đặt mục tiêu tăng lượng khối tích chứa nước 10% mỗi năm (thông qua các hồ nhân tạo, bảo vệ và làm sạch ao hồ hiện tại, trên hoặc dưới lòng đất).

Đối với các dự án xây dựng cải tạo hình thành các khu đô thị mới, khuyến khích áp dụng vật liệu có khả năng thấm và giữ nước tạm thời đối với các bề mặt có khả năng áp dụng, bao gồm: vỉa hè, dải phân cách đường, sân vườn và bãi đỗ xe.

Đồng thời cần đảm bảo không làm tăng lưu lượng đỉnh dòng chảy của hệ thống cống đô thị bên ngoài bằng cách phải có các giải pháp trữ nước mưa tạm thời trong thời gian từ 1 - 3 giờ. Tăng tỷ lệ diện tích được phủ xanh, mặt đường có thể thấm thấu, và các nền có khả năng thẩm thấu ở khu vực đô thị.

Cạnh đó, đơn vị tư vấn cũng đề xuất áp dụng hệ thống thoát nước bền vững ngay đối với tất cả các dự án xây dựng mới theo từng quy mô thực hiện.

ẢNH: NGUYỄN TRƯỜNG

Đơn vị tư vấn cũng đề xuất áp dụng mô hình "thành phố bọt biển" (Sponge City) để giúp Hà Nội nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm thiểu ngập úng đô thị và cải thiện môi trường sinh thái.

Việc xây dựng "thành phố bọt biển" tại Hà Nội được đề xuất triển khai theo 3 giai đoạn, trong đó giai đoạn 1 từ nay đến năm 2030 sẽ thí điểm tại các lưu vực ngập trọng điểm như lưu vực Tô Lịch, với tỷ lệ kiểm soát tổng lượng dòng chảy năm cho lưu vực Tô Lịch là 80%.

Khi xây dựng hệ thống LID (giải pháp phát triển tác động thấp) trong công viên, trường học, khu dân cư, đường giao thông; các khu đô thị mới và các dự án phát triển đô thị.

Giai đoạn 2 (2030 - 2035) thì tích hợp các giải pháp Sponge City vào quy hoạch đô thị và các tiêu chuẩn xây dựng. Và giai đoạn 3 (sau năm 2045) thì áp dụng "thành phố bọt biển" đồng bộ trên toàn bộ đô thị Hà Nội.

Đối với khu vực nội đô Hà Nội, các công trình LID đặc biệt phù hợp đặc điểm đô thị mật độ cao của Hà Nội, gồm: mái xanh, vườn mưa, mặt đường thấm, dải cây sinh học, không gian xanh trũng và bể trữ nước ngầm.

Cần có giải pháp với mưa cực đoan

Đóng góp ý kiến tại hội thảo về mô hình "thành phố bọt biển", GS-TS Nguyễn Việt Anh, Viện trưởng Viện Khoa học và Kinh tế môi trường, Trường đại học Xây dựng, cho rằng tỷ lệ kiểm soát tổng lượng dòng chảy theo mô hình đề ra là tính theo năm. Còn bài toán úng ngập ở nội đô Hà Nội là lượng mưa cực đoan.

ẢNH: NGUYỄN TRƯỜNG

Do đó, ông Việt Anh lo ngại nếu bỏ "tiền tấn" để làm thành phố bọt biển mà không có giải pháp với mưa cực đoan thì hễ xảy ra mưa to thì nội đô Hà Nội vẫn cứ ngập.

Cạnh đó, mô hình này nếu áp dụng ở khu vực không có sông thì rất khó khả thi. "Nên nếu áp ở trục cảnh quan đại lộ sông Hồng thì sẽ hợp lý, còn trong nội thành thì sẽ cực kỳ thách thức, nên phải làm rõ nội dung này để chúng ta không kỳ vọng quá", ông Việt Anh nói.

TS Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam, cho rằng giải pháp chống ngập cần được chia thành từng nhóm nội dung cụ thể, như khu vực nào có đủ đất đai thì xây dựng hồ điều hòa; khu vực cải tạo đô thị cần quy định tỷ lệ diện tích bê tông bề mặt; đối với các dự án xây mới cũng cần yêu cầu đưa diện tích bề mặt có khả năng thấm nước vào trong thiết kế.

Cạnh đó, cần bổ sung bản đồ quy hoạch cao độ của thành phố để xác định nước mưa sẽ chảy về đâu, từ đó có giải pháp chi tiết hơn.

ẢNH: NGUYỄN TRƯỜNG

Theo Quyết định số 725/QĐ-TTg về phê duyệt Quy hoạch thoát nước thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, tổng lưu vực phân vùng tiêu thoát nước nội thành Hà Nội khoảng 313 km². Tuy nhiên đến nay, mới có 77 km² thuộc lưu vực sông Tô Lịch được đầu tư "tương đối hoàn chỉnh" (mới được 25%).

Cạnh đó, theo quy hoạch, tổng công suất bơm ở trạm bơm đầu mối cũng mới được đầu tư khoảng 20%; và đầu tư được 1.010 ha hồ điều hòa (hơn 18%).

Hồi tháng 9, 10.2025, Hà Nội xuất hiện 200 điểm úng ngập do chịu 2 trận hoàn lưu của bão số 10, 11. Nhiều khu vực ngập sâu cả tháng.

Để xử lý điểm nghẽn úng ngập, Hà Nội đã quyết định đầu tư khẩn 10 công trình (5 dự án thoát nước, 5 dự án hồ điều hòa) với tổng vốn gần 5.600 tỉ đồng, dự kiến hoàn thành trước mùa mưa 2026, nhằm giảm ngập úng đô thị.