Đề xuất nhiều cơ chế vượt khung để tái thiết đô thị

Ngày 27.5, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được chủ trì buổi hội thảo tham vấn ý kiến cộng đồng doanh nghiệp (DN) về dự thảo luật Đô thị đặc biệt.

Luật sẽ tạo niềm tin lâu dài cho DN

Ông Nguyễn Văn Được cho biết TP.HCM là địa phương có truyền thống đổi mới và năng động, sáng tạo, giúp tốc độ tăng trưởng kinh tế trên 10% trong giai đoạn 1991 - 2010. Tuy nhiên, 3 nhiệm kỳ gần đây, tăng trưởng chậm lại. Qua năm 2025, nhờ các cơ chế đặc thù, nền kinh tế TP có dấu hiệu tích cực, nhích lên 8,03% và đạt 8,27% trong quý 1/2026. Dù vậy, những cơ chế đặc thù này bị giới hạn trong thời gian nhất định, chưa tạo được niềm tin lâu dài cho DN.

"Mới đây, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 09 về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới. Đây là cơ hội lớn để TP bứt phá hơn nữa, đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, phát triển nhanh và bền vững", Chủ tịch UBND TP.HCM nhận định, đồng thời đề nghị cộng đồng DN mạnh dạn đề xuất những cơ chế mới, vượt khung quy định hiện hành để hoàn thiện dự thảo luật Đô thị đặc biệt.

Ảnh: Nhật Thịnh

Ông Nguyễn Thế Duy, Phó tổng giám đốc Tập đoàn đầu tư và phát triển công nghiệp Becamex, đề nghị bổ sung vai trò kinh tế nhà nước vào dự thảo luật Đô thị đặc biệt. Bởi lẽ, DN nhà nước không chỉ là một chủ thể kinh doanh mà còn là công cụ để phát triển các lĩnh vực chung cho địa phương như hạ tầng, logistics, khu công nghiệp, y tế, giáo dục và các công trình trọng điểm.

Về mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), ông Duy cho biết hiện chủ yếu gắn với đường sắt đô thị (metro) nên cần tổ chức lại không gian phát triển để tái thiết đô thị, tạo nguồn lực tài chính phát triển hạ tầng. Do đó, ông đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng với các tuyến đường sắt quốc gia, ga hành khách, ga hàng hóa, cảng cạn (IDC), trung tâm logistics, khu thương mại tự do, cảng biển, đầu mối giao thông khối lượng lớn. Đồng thời cho phép thu hồi đất, chuyển đổi công năng cơ sở sản xuất dùng công nghệ cũ, gây ô nhiễm, không phù hợp quy hoạch, chợ truyền thống xuống cấp, công trình, đất dôi dư để phát triển đô thị TOD.

Đề xuất trên nhằm tạo quỹ đất cho các khu vực TOD, chuyển đổi mô hình hoạt động từ sản xuất truyền thống sang các khu phức hợp dịch vụ - đô thị cao cấp, tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất dọc theo các trục giao thông trọng điểm. Đây là giải pháp để giảm thiểu tối đa rủi ro pháp lý, rủi ro xã hội và áp lực chi phí dòng tiền mặt ban đầu của nhà nước và nhà đầu tư trong công tác giải phóng mặt bằng.

Việc hoán đổi bằng tài sản, quỹ đất sẵn có giúp đẩy nhanh tiến độ bồi thường, tạo sự đồng thuận cao từ người dân và DN di dời, đồng thời kích hoạt dòng vốn tư nhân tự nguyện tham gia tái thiết đô thị thông qua việc cấn trừ nghĩa vụ tài chính minh bạch trong tương lai.

Mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát

Ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội DN TP.HCM, ủng hộ việc mở rộng cơ chế hợp tác công - tư (PPP) trong dự thảo luật như lãnh đạo công - quản trị tư, đầu tư công - quản lý tư, đầu tư tư - sử dụng công. Tuy nhiên, dự thảo vẫn còn giới hạn cho lĩnh vực y tế, văn hóa, thể thao, giáo dục, phát triển công nghệ mới, công nghệ chiến lược theo quyết định của Thủ tướng. Ông Hòa cho rằng cần mở rộng thêm nhiều lĩnh vực, đặc biệt là phát triển hạ tầng. "Chúng ta có thể đầu tư công toàn bộ tuyến metro nhưng giao cho tư nhân quản lý để nhà nước rảnh tay rảnh chân và tạo cơ hội cho tư nhân tham gia", ông Hòa nêu ví dụ.

Trong khi đó, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hội DN Xanh TP.HCM, ủng hộ việc TP.HCM chuyển mạnh từ tư duy "kiểm soát quy trình" sang "quản trị theo kết quả", đồng thời luật hóa quy trình giải quyết hồ sơ, nêu rõ ai quyết, quyết trong bao lâu và nếu chậm thì ai chịu trách nhiệm. Công tác quản lý chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và mức độ tuân thủ. Trong đó, DN tuân thủ tốt phải được giảm thanh tra, kiểm tra, dữ liệu đã có thì không yêu cầu nộp lại, thủ tục quá hạn phải có cơ chế mặc nhiên chấp thuận hoặc giải trình trách nhiệm.

Cũng theo ông Kỳ, dự thảo luật Đô thị đặc biệt nên có một chương hoặc mục riêng về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, theo không gian địa lý, theo ngành nghề mới có thời hạn, cơ chế miễn trừ pháp lý có kiểm soát, cơ chế thử nghiệm thất bại nhưng không bị hình sự hóa và cơ chế đánh giá theo dữ liệu thời gian thực.

Còn ông Ngô Mạnh Hùng, Giám đốc Viettel TP.HCM, đề xuất bổ sung cơ chế đặt hàng các sản phẩm công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, dữ liệu lớn, an ninh mạng và nền tảng dữ liệu đô thị. Theo ông Hùng, dữ liệu hạ tầng đô thị là tài sản chiến lược nên cần được ưu tiên, bảo mật và làm chủ. Nếu có hành lang pháp lý rõ ràng cùng các cơ chế phù hợp, DN sẽ mạnh dạn đầu tư sớm và đồng hành cùng TP.HCM trong xây dựng kinh tế số và đô thị thông minh quy mô lớn.