Di tích lịch sử quốc gia Chủ Chọt bị bỏ hoang

Di tích lịch sử quốc gia địa điểm nổi dậy của nông dân Ninh Thạnh Lợi ngày 9.5.1927, còn gọi là di tích lịch sử quốc gia Chủ Chọt, tọa lạc tại ấp Chủ Chọt, xã Ninh Thạnh Lợi, tỉnh Cà Mau. Nơi đây ghi dấu cuộc đấu tranh kiên cường của nông dân chống thực dân Pháp và tay sai để bảo vệ thành quả khai khẩn ruộng đất.

Không người trông coi, cây cỏ um tùm ở di tích lịch sử quốc gia

Theo ghi nhận của PV Thanh Niên, khu di tích lịch sử quốc gia Chủ Chọt hiện rong rêu phủ kín, cây cỏ mọc um tùm. Nhiều hạng mục như cổng rào, nhà trưng bày, khu mộ ông Chủ Chọt và các nghĩa quân tử trận đã xuống cấp nghiêm trọng. Tường bong tróc, gạch lát nền hư hỏng, các cánh cửa sắt hoen rỉ. Đặc biệt, nhà trưng bày rộng lớn bị bỏ trống, không còn hình ảnh hay hiện vật. Một khu di tích rộng lớn nhưng không có người trông coi, bảo vệ hay dọn dẹp.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Ông Nguyễn Hoàng Thoại, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Cà Mau, cho biết di tích này được Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch xếp hạng di tích lịch sử quốc gia vào năm 2024. Đây là di tích gắn liền với một trong ba cuộc nổi dậy tiêu biểu của nông dân tỉnh Bạc Liêu (cũ) từ những thập niên đầu của thế kỷ 20. 

Nơi đây có ý nghĩa giáo dục truyền thống, tinh thần yêu nước cho các tầng lớp nhân dân trong tỉnh nhà nói chung, giai cấp nông dân và thế hệ trẻ trong cả nước nói riêng. Thời gian qua tỉnh Bạc Liêu (cũ) có quan tâm đầu tư xây dựng khu di tích này, nhưng hiện xuống cấp và có dấu hiệu bị bỏ hoang.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Theo ông Thoại, nhà trưng bày hiện chỉ còn là một gian nhà trống, không có bất kỳ hiện vật nào. Khu mộ các nghĩa quân tử trận và khuôn viên xung quanh không được chăm sóc, cỏ dại, cây cối mọc um tùm; cổng rào, tường nhà phủ đầy rong rêu, đường vào khu di tích còn nhỏ hẹp. Bia ghi dấu sự kiện cũng chưa được dựng, trong khi khu di tích không có người túc trực trông coi.

Thực trạng này gây nhiều bức xúc trong dư luận, nhất là người dân địa phương. Ông Thoại cho biết đã nhiều lần chất vấn tại các kỳ họp HĐND tỉnh, đồng thời đề nghị UBND tỉnh quan tâm đầu tư, nâng cấp và bảo tồn di tích.

Gần 1 thế kỷ nổi dậy của nông dân Ninh Thạnh Lợi

Theo thông tin từ Bảo tàng tỉnh Cà Mau, những thập niên đầu thế kỷ 20, tại vùng Bạc Liêu (cũ) đã diễn ra nhiều cuộc đấu tranh của nông dân chống thực dân Pháp và tay sai nhằm bảo vệ ruộng đất.

Tiêu biểu là cuộc nổi dậy của nông dân Ninh Thạnh Lợi, huyện Hồng Dân (cũ), năm 1927 do ông Trần Kim Túc, thường gọi là Chủ Chọt, lãnh đạo. Dù mang tính tự phát và cuối cùng bị đàn áp, cuộc nổi dậy đã gây tiếng vang lớn, để lại dấu ấn trong phong trào đấu tranh của nông dân Nam bộ đầu thế kỷ 20.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Ninh Thạnh Lợi khi ấy là vùng đất hoang sơ, phèn mặn, dân cư thưa thớt. Nhiều người nghèo từ các nơi tìm đến vùng Đồng Chó Ngáp khai hoang, lập ấp, mong tìm một cuộc sống mới. Nhưng sau khi bỏ nhiều công sức khai phá đất hoang, họ lại đứng trước nguy cơ mất đất bởi những quy định bất công của chính quyền thực dân.

Cuộc xung đột lên đến đỉnh điểm khi lực lượng thực dân kéo đến đàn áp. Nghĩa quân của Chủ Chọt cùng người dân Ninh Thạnh Lợi đã chống trả để bảo vệ đất đai, xóm làng. Cuộc nổi dậy vì thế trở thành một dấu mốc về tinh thần đấu tranh của nông dân Nam bộ.

Ông Trần Kim Túc sinh năm 1887, tử trận ngày 9.5.1927. Năm 1919, ông cùng gia đình từ Trà Lây, Sóc Trăng (cũ) đến Ninh Thạnh Lợi lập nghiệp. Nhờ biết làm ăn và có công chiêu tập nhiều gia đình đến khai khẩn đất hoang, chẳng bao lâu ông trở thành một phú nông, có uy tín trong vùng.

Ông cũng là người biết chữ, thông thạo tiếng Kinh, Hoa và Khmer, từng được bầu làm Hương chánh rồi Hương chủ trong Ban hội tề Ninh Thạnh Lợi. Người dân quen gọi ông là Hương Chủ Chọt, sau này gọi ngắn gọn là Chủ Chọt.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Những người đến Ninh Thạnh Lợi sinh sống tuy xuất thân từ nhiều nơi, nhiều cộng đồng khác nhau nhưng cùng chung cảnh nghèo khó và sống dựa vào việc khai hoang, làm ruộng. Với họ, những mảnh đất đã bỏ biết bao công sức, thậm chí cả tính mạng để khai phá, đương nhiên phải thuộc về người canh tác.

Tuy nhiên, phần lớn nông dân không am hiểu các thủ tục xác lập quyền sử dụng đất theo luật lệ của chính quyền thực dân. Đây cũng là kẽ hở để năm 1922, một địa chủ người Pháp tên Beauville Eynaud thông qua tay chân làm đơn xin khẩn trên chính những phần đất nông dân đã khai phá, rồi thu gom lại các giấy tờ này. Sau đó, người này đã nắm trong tay phần lớn đất đai ở Ninh Thạnh Lợi.

Khi biết đất đai bị chiếm đoạt, ông Trần Kim Túc cùng người dân nhiều lần làm đơn khiếu kiện xã trưởng Ninh Thạnh Lợi và Chánh tổng Thanh Yên nhưng không được giải quyết. Khi con đường khiếu kiện không đem lại kết quả, ông cùng những người nông dân bắt đầu tập hợp lực lượng đấu tranh.

ẢNH: TRẦN THANH PHONG

Trần Kim Túc đi nhiều nơi tập hợp nghĩa quân, chủ yếu là nông dân từ Sóc Trăng, Cà Mau, An Giang, Trà Vinh (cũ). Có thời điểm lực lượng lên đến 150 - 200 người, được tổ chức tập luyện võ nghệ, rèn vũ khí.

Từ ngày 3 - 8.5.1927, nghĩa quân tổ chức nhiều hoạt động đấu tranh. Cao trào diễn ra vào ngày 9.5.1927, khi những người nông dân với giáo, mác, liềm, phảng và các loại vũ khí thô sơ đối đầu với lực lượng thực dân được trang bị súng đạn và huy động từ nhiều địa phương.

Cuộc chiến không cân sức kết thúc với 20 nghĩa quân tử trận, trong đó có thủ lĩnh Trần Kim Túc; nhiều người khác bị thương hoặc bị bắt. Cuộc nổi dậy bị đàn áp, nhưng đã gây tiếng vang lớn và trở thành một dấu mốc trong lịch sử đấu tranh bảo vệ đất đai của nông dân Nam bộ.