Dịch giả nổi tiếng gây bất ngờ khi dịch lại 'Odyssey'

Ảnh: AP

Nếu từng say mê thiên sử thi Odyssey qua bản dịch tiếng Anh đình đám ra mắt năm 2017 của Emily Wilson, nhiều độc giả hẳn sẽ không khỏi bất ngờ khi biết bà đang dịch lại từ đầu toàn bộ tác phẩm này.

Chia sẻ trong buổi phỏng vấn trực tuyến với hãng tin AP từ nhà riêng tại thành phố Philadelphia (Mỹ), nữ giáo sư ngành văn hóa cổ đại thuộc Đại học Pennsylvania khẳng định: "Đây là bản dịch mới hoàn toàn chứ không phải bản chỉnh sửa dựa trên bản cũ. Tôi đã hoàn thành được khoảng một nửa khối lượng công việc".

Ra mắt lần đầu năm 2017, cuốn sách của Emily Wilson được ghi nhận là bản dịch tiếng Anh quan trọng đầu tiên của sử thi Homer do một phụ nữ thực hiện. Tác phẩm lập tức trở thành hiện tượng văn hóa, "càn quét" các bảng xếp hạng sách bán chạy với hơn 1 triệu bản bán ra toàn cầu và châm ngòi cho vô số cuộc thảo luận sôi nổi.

Tuy nhiên, theo AP, nữ dịch giả nhận thấy phương pháp làm việc của mình đã chín chắn hơn sau nhiều năm tích lũy. Bà thẳng thắn thừa nhận một số điểm chưa ưng ý trong sản phẩm cũ, chẳng hạn như việc dùng đi dùng lại từ "nô lệ", trong khi tiếng Hy Lạp cổ đại có nhiều thuật ngữ rất riêng để chỉ từng tầng lớp người bị nô dịch khác nhau. Ở bản dịch mới này, bà muốn khắc họa chi tiết và chính xác hơn các tầng lớp xã hội trong thế giới của Homer.

Nữ dịch giả 'Odyssey' gây tranh cãi

Trong làng văn học, việc các nhà thơ hay tiểu thuyết gia viết lại hoặc "gọt dũa" tác phẩm cũ của mình vốn không hiếm. Nhưng chuyện một dịch giả tự mình dịch mới hoàn toàn một kiệt tác vừa ra mắt chưa đầy một thập niên, lại còn là một bản dịch đã gặt hái thành công vang dội, là điều chưa từng có tiền lệ.

Bà Kate Deimling, đại diện Hiệp hội Dịch thuật Mỹ, chia sẻ với AP rằng chưa từng thấy trường hợp nào tương tự trước đây. Dù việc quay lại chỉnh sửa vài lỗi nhỏ trong các bản in sau là bình thường, nhưng bắt đầu lại từ con số không hoàn toàn là câu chuyện khác.

Chính Emily Wilson cũng thừa nhận với AP rằng quyết định của bà đã tạo ra không ít tranh cãi, thậm chí khiến nhiều giáo viên giảng dạy tác phẩm này gặp khó khăn. Dù vậy, phía nhà xuất bản Liveright vẫn dành sự ủng hộ cho góc nhìn mới của nữ giáo sư.

ẢNH: CẮT TỪ PHIM THE ODYSSEY

Sức hút từ bản dịch Odyssey của Wilson lớn đến mức đạo diễn lừng danh Christopher Nolan từng trích dẫn câu mở màn: "Hãy kể cho tôi nghe về một người đàn ông phức tạp" như nguồn cảm hứng cho "bom tấn" điện ảnh của ông. Thế nhưng, trong bài đánh giá trên tờ London Review of Books cũng như khi trả lời báo chí, Wilson lại không ngần ngại chê bộ phim của Nolan là phô trương, hời hợt.

Lời nhận xét thẳng thắn này khiến bà vấp phải nhiều luồng ý kiến trái chiều từ giới phê bình, bao gồm cả nữ nhà văn nổi tiếng Joyce Carol Oates. Về phần mình, Nolan không đáp trả trực tiếp mà chỉ ẩn ý trong một buổi lên sóng podcast rằng những lời "phê bình nghiệp dư" thường thiếu kiến thức điện ảnh cần thiết.

Song song với dự án dịch lại sử thi, Emily Wilson cũng vừa cho ra mắt tập sách mới mang tên Crossing the Wine-Dark Sea với lời giới thiệu từ các nhà văn tên tuổi như Salman Rushdie và Madeline Miller. Bên cạnh các góc nhìn sâu sắc về văn học cổ đại, bà cũng không ngần ngại đưa ra những nhận xét khắt khe dành cho các bản dịch Odyssey của đồng nghiệp hay bày tỏ sự không mấy mặn mà với loạt truyện Percy Jackson đình đám.