Cơn sốt từ 'hiệu ứng Nolan' và phim 'The Odyssey'

Điều đáng nói là cuốn sử thi có tuổi đời trên 2.700 năm của Homer có thể đã phủ bụi trên nhiều giá sách kinh điển, nhưng qua bàn tay nhào nặn chuyên nghiệp, sáng tạo của một đạo diễn tài năng và môi trường một nền công nghiệp điện ảnh hiện đại, đã biến thành một tác phẩm tạo ra xu hướng, thổi bùng sức ảnh hưởng đến các lĩnh vực khác. Giới chuyên gia truyền thông gọi đây là "hiệu ứng Nolan".

Du lịch hưởng lợi

Trên đảo Sicily (Ý), nơi được chọn làm bối cảnh vương quốc Ithaca, dòng du khách đổ về đột biến từ khi bộ phim khởi chiếu và tạo tiếng vang. Các hãng du lịch sở tại đã kịp tung ra những gói tour khám phá di sản thông qua mô phỏng hành trình của anh hùng Odysseus trong phim. Theo dự đoán của trang Variety, hiệu ứng này sẽ duy trì trong 3 năm đầu với doanh số du lịch của Sicily vào khoảng 287 triệu USD và 5 năm tới hy vọng vượt mức 500 triệu USD.

ẢNH: WHITE LIGHT CINÉHUB, UNIVERSAL PICTURES VIETNAM CUNG CẤP

Không chỉ Sicily, thành phố cổ Troy nay thuộc nội vi của tỉnh Çanakkale (Thổ Nhĩ Kỳ) - với những lớp di tích thành cổ được UNESCO chứng nhận di sản văn hóa thế giới - cũng trở thành địa điểm được du khách toàn cầu quan tâm. Cụ thể, dữ liệu thống kê từ Google vào đầu tháng 8.2026 cho thấy lượt tìm kiếm những tour tuyến du lịch đến với "vết tích thành Troy" tăng đến 3.421%. Là một sử thi gần như dẫn lối vào văn hóa cổ đại Hy Lạp, thì chính những điểm đến của Hy Lạp cũng sẽ thắng lớn với các tour du lịch tìm hiểu văn hóa. Lượt tìm kiếm tour tuyến đến các di tích văn hóa Hy Lạp cổ đại đã tăng 966% trong đầu tháng 8 này.

Sách sử thi Iliad và Odyssey "đón sóng"

"Hiệu ứng Nolan" cũng tác động ngay tới ngành xuất bản. Theo tờ The New York Times, các bản dịch ra tiếng Anh của cuốn sử thi Odyssey có sức bán tăng 76% trên thị trường Mỹ so với cùng kỳ năm ngoái. Hơn chục dịch phẩm Anh ngữ được các nhà xuất bản lớn đầu tư đẩy mạnh độ phủ truyền thông, cạnh tranh về chất lượng thiết kế, chất liệu, tạo ra nhiều dạng phiên bản... để "đón sóng" khi bộ phim này vẫn còn sức nóng ở rạp.

ẢNH: OMEGA+ CUNG CẤP

Điều tương tự cũng xảy ra với các nền xuất bản khác tại Pháp, Nhật, Hàn Quốc... Tại Hàn Quốc, bộ phim này là đòn bẩy khơi dậy khuynh hướng tìm đọc sách kinh điển nói chung và trường ca Odyssey nói riêng. Cụ thể, doanh số dòng sách kinh điển, trong đó có Odyssey đã tăng gấp 7 lần so với cùng kỳ năm ngoái, theo The Korea Times. Bên cạnh đó, các nền tảng phát hành sách khác như sách điện tử, sách nói... cũng cho thấy những tăng trưởng đáng kể từ "hiệu ứng Nolan".

Thị trường sách VN cũng không ngoại lệ, bản dịch Odyssêy của Đỗ Khánh Hoan nhanh chóng được Omega+ và NXB Thế giới cho tái bản, đồng thời đang in thêm ấn bản giới hạn bìa cứng, đóng boxset cùng với sử thi Iliad. Ấn bản Anh hùng ca Odyssée, do Hoàng Hữu Đản dịch, chú thích và giới thiệu, John Flaxman minh họa, được Đông A và NXB Văn học giới thiệu trong điểm rơi thời gian này là bản giới hạn bìa vải dành cho giới sưu tập... Các phiên bản truyện cho thiếu nhi, sách thần thoại Hy Lạp, sách tranh về các vị thần trên thị trường cũng được tìm kiếm, các hội thảo học thuật về tương quan văn chương với điện ảnh qua trường hợp Odyssey được tổ chức ở TP.HCM, Hà Nội...

Chuyện những bộ phim thành công mang lại tác động tích cực liên ngành, liên lĩnh vực với riêng từng nền điện ảnh thực sự không mới. Tại VN cũng có thể nhận thấy rõ rệt qua các phim chuyển thể từ tác phẩm Nguyễn Nhật Ánh hay gần nhất là phim Mưa đỏ. Tuy nhiên, sức lan tỏa các tác phẩm điện ảnh, văn học VN chưa tạo ra những hiệu ứng có sức lan tỏa toàn cầu.

ẢNH: ĐÔNG A CUNG CẤP

Khi bàn đến chiến lược xây dựng công nghiệp văn hóa theo Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, các chuyên gia thường nhắc đến cụm từ "hệ sinh thái văn hóa". Hệ sinh thái văn hóa hẳn không chỉ là không gian, tương quan kích hoạt sáng tạo ở cấp độ khoanh vùng quốc gia, mà cần phải bắt rễ, tương thích với thị trường toàn cầu với những luật chơi của thị trường công nghiệp văn hóa thế giới thì mới mong tạo ra những hiệu ứng sâu rộng trong thế giới văn hóa toàn cầu hóa.

Câu chuyện sự lan tỏa của "hiệu ứng Nolan" trên toàn cầu đang diễn ra có lẽ là một điển cứu xác đáng, thực tế nhất để tham chiếu.