Doanh nghiệp đặt hàng trường ĐH đào tạo nhân lực cho nghề mới

Thông tin này được nêu tại Diễn đàn hợp tác nhà trường - doanh nghiệp (DN) năm 2026 với chủ đề "Kết nối đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ mới nổi" do Bộ GD-ĐT chủ trì tại Trường ĐH Văn Lang (TP.HCM) hôm qua 28.9.

Với các trường ĐH có đào tạo các ngành liên quan đến công nghệ mới nổi, đây được xem là thông tin giá trị.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Nhiều nghề mới đã xuất hiện tại VN

Đại diện DN có mặt tại diễn đàn, ông Đinh Vĩnh Cường, Chủ tịch Tập đoàn 365 Group, dẫn số liệu báo cáo của Diễn đàn Kinh tế thế giới năm 2025 là có 92 triệu việc làm sẽ mất đi, nhưng bù lại có tới 170 triệu việc làm mới. Trong đó, nhiều nghề/công việc mới đã xuất hiện tại VN.

Ông Cường chia sẻ: "Tại VN, công ty chúng tôi 2 năm gần đây sản xuất xe máy điện, máy bay không người lái, robot sản xuất thông minh, xe tự hành. Chúng tôi cần một đội ngũ mới trình độ cao, nên mong muốn hợp tác với trường ĐH đào tạo nhân lực để dẫn đầu công nghệ này trong thời gian tới".

Theo ông Cường, một chiếc xe tự hành cần 8 nghề mới gồm: kỹ sư AI nhận thức, kỹ sư bản đồ HD và định vị, kỹ sư mô phỏng kiểm thử, kỹ sư nhúng và robotics, vận hành viên từ xa, chuyên viên an ninh mạng, pháp chế và kiểm định, kỹ thuật viên BESS (hệ thống tích trữ điện năng) và sạc. "Chúng tôi rất cần trường ĐH đào tạo ra những con người đa nhiệm, có tư duy liên ngành để không phải chỉ làm được một nhiệm vụ mà có thể giải quyết nhiều vấn đề trong một phạm trù, đặc biệt là phải giỏi ngoại ngữ", ông Cường "ra đề bài".

Ngay sau khi ông Cường chia sẻ, nhiều trường ĐH có đào tạo các ngành liên quan đến năng lượng xanh, công nghệ mới như ô tô điện, trí tuệ nhân tạo (AI), kỹ thuật robot, công nghệ thông tin, khoa học máy tính, cơ điện tử, tự động hóa… ngỏ ý sẵn sàng hợp tác. Tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, cho biết: "Trường chúng tôi đang đầu tư vào mảng ô tô, trong đó có ô tô điện với 500 kỹ sư hằng năm, rất mong muốn có thể cùng DN thực hiện đào tạo nhân lực đáp ứng các yêu cầu của nghề mới, công nghệ mới này".

Những điểm nghẽn cần tháo gỡ

Từ câu chuyện thực tế này, lãnh đạo Bộ GD-ĐT và trường ĐH đã thảo luận về việc hợp tác như thế nào, điều kiện ra sao, những điểm nghẽn nào cần tháo gỡ để đi đến một mục tiêu chung là đào tạo nhân lực cao ở những ngành công nghệ mới nổi.

Đại diện Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM) cho biết trường ưu tiên phát triển các nguồn lực hợp tác quốc tế và DN, tập trung vào 11 nhóm công nghệ chiến lược quốc gia và công nghệ giảm thải Carbon và ESG, gồm AI, bản sao số (Digital Twin), VR/AR, điện toán đám mây, điện toán lượng tử, dữ liệu lớn, công nghệ chuỗi khối, mạng di động thế hệ sau (5G/6G), robot và tự động hóa thông minh, chip bán dẫn và thiết kế vi mạch, công nghệ hàng không vũ trụ, y - sinh học tiên tiến và y tế thông minh…

"Tuy trường có quan hệ hợp tác với hàng trăm DN để khảo sát và dự báo nhu cầu nhân lực, mời DN tham xây dựng và cập nhật chương trình, đồng thiết kế các học phần chuyên ngành, mời chuyên gia tham gia giảng dạy, xây dựng các chương trình đào tạo theo đặt hàng, nhưng trường cũng gặp nhiều khó khăn trong việc triển khai các hoạt động đột phá như dịch chuyển học thuật hai chiều giữa nhà trường - DN, cơ chế đặt hàng, thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu, học kỳ DN...", đại diện Trường ĐH Bách khoa TP.HCM chỉ ra bất cập.

Từ đó, đơn vị này đề nghị Bộ GD-ĐT, Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý ban hành các chính sách đột phá như ưu đãi thuế thu nhập DN cho đầu tư giáo dục; cơ chế hỗ trợ DN đặt hàng đào tạo; quy chế giảng viên thỉnh giảng công nghiệp...

PGS-TS Trần Thị Mỹ Diệu, Hiệu trưởng Trường ĐH Văn Lang (TP.HCM), nhận định hiện nay các trường thực hiện đào tạo theo quy trình "giảng đường-phòng thí nghiệm-xưởng thực hành-bài tập mô phỏng-thực tập DN" nhưng đầu ra vẫn chưa làm DN hài lòng. "Tôi cho rằng do quá trình học, sinh viên (SV) vẫn chỉ được làm quen với các tình huống mô phỏng mà thiếu các dữ liệu thật, bài toán thật, công nghệ thật từ DN. Về vấn đề thực tập, không nhiều DN có chương trình đào tạo thực tập sinh, nhiều DN vẫn chỉ coi thực tập sinh là nguồn lao động giá rẻ, do vậy SV không thực sự được học trong quá trình thực tập", PGS-TS Trần Thị Mỹ Diệu nói.

Lãnh đạo ĐH Đà Nẵng thì chỉ ra bất cập khi một số chính sách mới còn mang tính nguyên tắc, chỉ mới tạo khung pháp lý nhưng chưa kịp thời ban hành, bổ sung, làm rõ bằng các nghị định, thông tư, văn bản để hướng dẫn cụ thể, khả thi, phù hợp thực tiễn, thậm chí đi chậm sau thực tiễn, chưa giải quyết, khơi thông kịp thời những "điểm nghẽn", vướng mắc. Một số nội dung, điểm mới như trong chính sách ưu đãi, phát triển DN KH-CN, sở hữu trí tuệ còn thiếu đồng bộ, khả thi, chưa bắt kịp yêu cầu chuyển từ quản lý sang kiến tạo, phục vụ phát triển trong quá trình triển khai.

Bên cạnh đó, theo đại diện đơn vị này, cơ chế kết nối sử dụng chung nguồn lực đội ngũ, cơ sở vật chất ngay trong các trường ĐH hay giữa các trường ĐH với các viện nghiên cứu, trung tâm R&D và đổi mới sáng tạo của DN vẫn còn những rào cản, chưa thuận lợi để hợp lực trong hợp tác ĐH - DN.

ảnh: HCMC C4IR

Sinh viên phải được tham gia dự án với DN

Theo số liệu từ Bộ GD-ĐT, quy mô đào tạo các ngành STEM tính đến tháng 6.2026 là 550.000 SV trên tổng số 2,73 triệu SV trên toàn quốc, trong đó sau ĐH khoảng 5,3%.

Chính phủ đã phê duyệt các đề án về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, cụ thể số người tốt nghiệp mỗi năm của ngành công nghệ thông tin và truyền thông là 80.000; AI chuyên sâu 8.000; sinh học, công nghệ sinh học và y sinh 5.000, và bán dẫn ít nhất 50.000 nhân lực từ ĐH trở lên đến năm 2030.

Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Lê Quân nhận định: "Trong bối cảnh các ngành công nghệ và những ngành công nghiệp mới nổi như AI, chuyển đổi số, công nghiệp lượng tử, công nghiệp vật liệu… đang phát triển rất nhanh, khó khăn lớn nhất mà nhiều cơ sở giáo dục đang gặp phải chính là bài toán về nguồn nhân lực. Không chỉ là nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, mà còn là nguồn nhân lực có đủ năng lực để vận hành và triển khai các hoạt động trong thực tiễn".

Ông Lê Quân cho rằng để giải quyết vấn đề này cần có sự hợp tác bài bản, sâu rộng giữa các cơ sở giáo dục và DN. "Đào tạo trong bối cảnh mới này giống như một hình chóp mà chúng ta có thể xoay chuyển theo những hướng khác nhau. Người học ngày nay đòi hỏi phải được trang bị tư duy tổng thể và được sớm tham gia vào các hoạt động học tập thông qua trải nghiệm, nghiên cứu, tham gia các dự án với DN, đồng thời phát triển năng lực tự học và học tập chủ động", ông chia sẻ.

Thứ trưởng Lê Quân nêu thêm một vấn đề mà lãnh đạo Bộ GD-ĐT cũng đang rất trăn trở: "SV tốt nghiệp loại giỏi, loại xuất sắc hiện nay rất nhiều, nhưng tại sao khi ra trường, DN vẫn đánh giá rằng một bộ phận SV chưa đáp ứng được yêu cầu? Như vậy, phải chăng cách các cơ sở đào tạo đánh giá, xếp loại SV hiện nay chưa thực sự phù hợp với yêu cầu của DN?".