Doanh nghiệp nhỏ và vừa có dễ tiếp cận vốn rẻ?

408.000 tỉ đồng giảm lãi vay

Theo Ngân hàng Nhà nước, tính đến 24.8 đã có 12 ngân hàng thương mại đăng ký tham gia chương trình tín dụng với tổng quy mô khoảng 408.000 tỉ đồng, hướng dòng vốn vào các động lực tăng trưởng kinh tế và doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Trong đó, 4 ngân hàng thương mại nhà nước đã có văn bản đăng ký chính thức với Ngân hàng Nhà nước với tổng quy mô 220.000 tỉ đồng. Cụ thể: Agribank đăng ký 70.000 tỉ đồng; BIDV là 50.000 tỉ đồng; Vietcombank 50.000 tỉ đồng; và VietinBank 50.000 tỉ đồng. Còn lại 8 ngân hàng thương mại cổ phần đã đăng ký tham gia chương trình với tổng cộng khoảng 188.000 tỉ đồng bao gồm: SHB, MSB, Sacombank, BVBank, Nam A Bank, NCB, Saigonbank, TPBank. Lãi suất cho vay của chương trình tín dụng này thấp hơn từ 1 - 2% lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính nhà băng đó. Cụ thể, Agribank giảm 1 - 2%/năm; Vietcombank giảm 1%/năm và xem xét miễn, giảm các loại phí dịch vụ phù hợp theo quy định và điều kiện áp dụng; BVBank giảm 1%/năm, còn từ 9,7%/năm…

ẢNH: NGỌC THẮNG

Để có lãi suất vay ưu đãi này, mỗi ngân hàng (NH) sẽ có điều kiện đối tượng khác nhau. Chẳng hạn Agribank, Vietcombank, BVBank… áp dụng với khách hàng DNNVV, DN và cá nhân kinh doanh thuộc lĩnh vực ưu tiên, các động lực tăng trưởng kinh tế như nông nghiệp nông thôn, công nghiệp hỗ trợ, DN ứng dụng công nghệ cao, xuất khẩu, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghiệp bán dẫn, chế biến, chế tạo, các dự án thuộc danh mục phân loại xanh… TPBank tập trung vào hai phân khúc: DN xuất nhập khẩu và DN siêu nhỏ, DN nhỏ. Đối với nhóm DN siêu nhỏ (doanh thu dưới 15 tỉ đồng/năm) và nhỏ (15 - 80 tỉ đồng/năm), TPBank dành gói 3.000 tỉ đồng, chấp nhận cấp tín dụng theo điểm xếp hạng hoặc qua tài sản bảo đảm như bất động sản, ô tô, nhằm giảm bớt rào cản về tài sản thế chấp. DN giải ngân trực tuyến qua ứng dụng TPBank Biz được áp dụng biên độ lãi suất ưu đãi từ 1,9%/năm, hoặc có thể chọn lãi suất cố định từ 9,9%/năm, cùng chính sách giảm thêm 0,2%/năm cho khách hàng hiện hữu giao dịch tốt.

Khi chúng tôi liên hệ tổng đài Vietcombank thì được nhân viên hướng dẫn liên hệ chi nhánh gần nhất. Liên hệ chi nhánh gần nhất với thắc mắc: "DNNVV vay ưu đãi lãi suất giảm 1% thì có cần tài sản thế chấp hay không?", nhân viên xin số điện thoại có gì sẽ báo lại sau. Chờ đến hết ngày hôm qua, chúng tôi vẫn không nhận được câu trả lời. Không chỉ Vietcombank, các NH khác cũng không thông tin chi tiết về điều kiện DNNVV vay chương trình giảm lãi suất này cần những điều kiện cụ thể nào.

Theo hướng dẫn chung của một số NH như BIDV thì hồ sơ vay của DNNVV cần có các giấy tờ chứng minh nguồn trả nợ như hợp đồng lao động, bảng lương, sao kê...; hồ sơ liên quan đến dự án/phương án vay vốn; các tài liệu liên quan đến tài sản đảm bảo…

Số liệu của Ngân hàng Nhà nước, đến ngày 31.7, dư nợ toàn nền kinh tế đạt gần 20,3 triệu tỉ đồng, tăng 8,98% so với cuối năm 2025. Dư nợ đối với DN đạt gần 11 triệu tỉ đồng, chiếm 53,3% tổng dư nợ; trong đó dư nợ DNNVV trên 3,9 triệu tỉ đồng. Như vậy dư nợ tín dụng của DNNVV hiện chỉ mới chiếm 18 - 20% tổng dư nợ, trong khi số lượng DN khối này chiếm đến 97% tổng số DN.

Điều kiện vay vẫn là nút thắt

Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, cho rằng nếu các DN, đặc biệt DNNVV tiếp cận được dòng vốn giá rẻ mà NH công bố thì quá tốt. Dù vậy, luật sư Trần Xoa cũng lo ngại vốn rẻ là một chuyện, việc đáp ứng được điều kiện vay mà các NH đưa ra để tiếp cận hay không là chuyện khác. Bởi vấn đề của DNNVV không phải nằm ở lãi suất giảm 1 - 2% mà là khoản vay đó phải có tài sản thế chấp hay không. Đứng ở góc độ NH thì việc yêu cầu tài sản thế chấp không phải là quá đáng vì NH chỉ là đơn vị trung gian huy động vốn từ cá nhân, tổ chức để cho vay lại. NH phải đảm bảo thu hồi được nợ cho vay. Vì thế, việc các nhà băng yêu cầu tài sản bảo đảm xuất phát từ yêu cầu kiểm soát rủi ro, không thể đơn giản bỏ qua các nguyên tắc an toàn tín dụng.

Luật sư Trần Xoa thừa nhận, DNNVV khó tiếp cận vốn vay NH là câu chuyện tồn tại từ hàng chục năm qua. Bên cạnh tài sản thế chấp, để tiếp cận được tín dụng, đặc biệt tín chấp, các DN cần có chế độ kế toán, kiểm toán minh bạch, phương án kinh doanh đảm bảo khả năng trả nợ NH thì mới có thể thuyết phục được nhà băng cho vay.

"Điều quan trọng không chỉ là có bao nhiêu tiền để cho vay mà là điều kiện nào để DN có thể vay được số tiền đó", luật sư Trần Xoa nhấn mạnh và nói thêm, nếu các điều kiện tín dụng không được tháo gỡ, nguồn vốn nhiều khả năng vẫn tập trung vào những DN có quy mô tương đối lớn, tài chính tốt, có tài sản bảo đảm hoặc có lịch sử tín dụng rõ ràng. Trong khi đó, nhóm DN nhỏ, thiếu tài sản và cần vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh lại có thể tiếp tục gặp khó. Vì vậy, để nguồn vốn thực sự đi vào khu vực DNNVV, bài toán cần giải quyết không chỉ là giảm lãi suất mà còn phải xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro, bảo lãnh tín dụng, minh bạch hóa dữ liệu và đánh giá DN dựa trên dòng tiền.

Theo Báo cáo PCI 2025 của Liên đoàn Thương mại và công nghiệp VN (VCCI), tiếp cận vốn vẫn là rào cản lớn đối với DN. Cụ thể, hơn 21% DN coi tiếp cận tài chính là khó khăn lớn nhất, cao hơn mức bình quân toàn cầu (17,8%) và khu vực Đông Á - Thái Bình Dương (15,7%). Có đến 8,2% DN không thể tiếp cận tín dụng hoặc không dám nộp hồ sơ vay do điều kiện bất lợi. Khoảng 18% DN khác chỉ tiếp cận được một phần nhu cầu vốn. Tài sản thế chấp hiện là rào cản lớn nhất đối với các bên đi vay. Khoảng 75% DN tham gia khảo sát của VCCI phản ánh việc họ không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm.

Để 408.000 tỉ đồng tín dụng khả thi, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc đầu tư Công ty CP Chứng khoán An Bình (ABS), đề xuất ngân hàng thương mại có thể thực hiện khôi phục lại hạn mức tín dụng cho những khách hàng đã bị giảm trước đây. Thực tế nhiều DN vẫn hoạt động bình thường, không có vi phạm nhưng đột ngột bị siết hạn mức, do room bị ưu tiên chuyển dịch sang cho các DN lớn hoặc các phân khúc khác. Giải pháp lúc này là NH cần khôi phục lại hạn mức cũ để họ có đủ nguồn lực nhập nguyên liệu và duy trì sản xuất. Biện pháp thứ hai là đối với các DN đã cạn kiệt tài sản thế chấp truyền thống như bất động sản, việc khôi phục hạn mức cho vay cần đi đôi với việc chấp nhận các điều kiện đảm bảo thay thế như đơn hàng sản xuất thực tế để dòng vốn thực sự được khơi thông.