Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Cách mạng dân tộc dân chủ phải được đẩy tới chủ nghĩa xã hội

Nhờ kiên trì giữ vững độc lập dân tộc, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN), dân tộc ta đã vượt qua bao khó khăn thử thách, giành lấy cuộc sống tự do, hạnh phúc cho nhân dân; khẳng định, mọi vai trò của nhân dân và mọi thành quả đạt được cũng là vì nhân dân.

Cần chỉ ra rằng, Hồ Chí Minh đã kiên trì giữ vững tính độc lập dân tộc trong tiến trình cách mạng (mặc dù trong thời kỳ đầu tư tưởng đó của Người chưa được mọi người hiểu một cách thấu đáo, thậm chí không ít đồng chí trong Đảng còn coi đó là biểu hiện của tư tưởng dân tộc chủ nghĩa hẹp hòi, cải lương; coi nhẹ đấu tranh giai cấp...). 

Hồ Chí Minh đã kiên trì giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc, gắn cuộc đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc với mục tiêu chủ nghĩa xã hội - có thể coi đó là nét nổi bật thể hiện bản lĩnh chính trị sâu sắc, vững vàng của Người.

ẢNH: TL

Nó cũng là sự phản ánh quá trình nhận thức và vận dụng một cách nhuần nhuyễn lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, đặc biệt là của V.I.Lênin về con đường giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa và phụ thuộc, cũng như sự quá độ từ cách mạng dân tộc dân chủ lên chủ nghĩa xã hội không qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa. 

Bằng lý luận và thực tiễn, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ, cách mạng dân tộc dân chủ phải được đẩy tới chủ nghĩa xã hội, vì bản thân chủ nghĩa xã hội không chỉ là xu hướng tiến lên, chính bằng cuộc cách mạng XHCN với nội dung bản chất của nó sẽ làm giàu thêm và đem lại chất mới cho cách mạng dân tộc dân chủ.

Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là những phương sách cách mạng mà Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh và suốt cả cuộc đời Người luôn tìm cách thực hiện. Hơn ai hết, Hồ Chí Minh thấu hiểu cuộc sống của nhân dân lao động ở các nước thuộc địa, phụ thuộc và cả ở các nước tư bản đế quốc. 

Ngay trong những ngày đầu đi tìm đường cứu dân cứu nước, bằng cảm quan sâu sắc - Hồ Chí Minh đã nhìn thấy ở Paris và các thành phố công nghiệp Âu Mỹ những cảnh tương phản của cuộc sống như giàu nghèo, giữa những kẻ áp bức và những người bị áp bức. 

Người tìm thấy trong tư tưởng của V.I.Lênin - nhà cách mạng vô sản thế giới cẩm nang thần kỳ để giải phóng dân tộc khỏi ách nô lệ. Chính vì vậy, vào năm 1920, Hồ Chí Minh đã tán thành chủ nghĩa cộng sản, đi theo Quốc tế III của V.I.Lênin, tham gia thành lập Đảng Cộng sản Pháp và trở thành người cộng sản Việt Nam đầu tiên. Từ đây, Nguyễn Ái Quốc không chỉ là nhà yêu nước nhiệt thành và tiêu biểu của dân tộc Việt Nam, mà còn là chiến sĩ cộng sản dũng cảm và sáng tạo. 

Tư tưởng yêu nước, khát vọng giải phóng dân tộc và tư tưởng xã hội chủ nghĩa trong con người ấy đã hòa quyện thống nhất với nhau, đặt nền tảng cho sự định hướng tất yếu về sự quá độ từ cách mạng dân tộc dân chủ lên chủ nghĩa xã hội.

ẢNH TƯ LIỆU: TTXVN

Độc lập dân tộc không phải mục tiêu cuối cùng

Với Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc không phải là mục tiêu cuối cùng. Người từng nói: "Chúng ta giành được tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói chết rét, thì tự do độc lập cũng không làm gì". 

Như vậy, rõ ràng Hồ Chí Minh không phải là một nhà cách mạng tư tưởng độc lập dân tộc thuần túy. Và Người cũng không hướng cách mạng dân tộc tới một chế độ dân chủ tư sản. 

Bằng thực tế cuộc sống gian lao mà Người đã nếm trải, tiếp nhận sâu sắc, vận dụng sáng tạo những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin vào hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam, Hồ Chí Minh đã nhìn thấy con đường phát triển tất yếu của lịch sử, tìm thấy ở chủ nghĩa xã hội nguồn lực mạnh mẽ để thúc đẩy cách mạng Việt Nam đi tới.

Nhờ kiên trì giữ vững độc lập dân tộc, giữ vững định hướng XHCN, dân tộc Việt Nam đã vượt qua bao khó khăn thử thách, đè bẹp bao thế lực kìm kẹp, giành lấy cuộc sống tự do, hạnh phúc cho con người. Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến con người và vì con người, cho nên Người chú ý đến những điều kiện để cho con người phát triển.

Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là những điều kiện như thế và rất cần cho dân tộc Việt Nam, cho các dân tộc bị áp bức và cho tất cả nhân loại yêu cuộc sống. Nhưng muốn nắm giữ được phương tiện và sử dụng phương tiện đó làm cho cuộc sống nhân dân Việt Nam ngày càng tốt đẹp hơn không phải điều dễ dàng. 

Hồ Chí Minh cho rằng chỉ khi giành được độc lập tự do, cuộc cách mạng XHCN mà nhân dân Việt Nam thực hiện không diễn ra theo trình tự lịch sử tự nhiên như C.Mác từng nói.

Người nói: "Chúng tôi xây dựng chủ nghĩa xã hội trong hoàn cảnh một nước vốn là thuộc địa, một nước nông nghiệp lạc hậu lại bị chiến tranh xâm lược tàn phá. Xây dựng chủ nghĩa xã hội là một cuộc đấu tranh cách mạng phức tạp, gian khổ và lâu dài. 

Do đó, đường lối cách mạng Việt Nam không thể rập khuôn máy móc, giáo điều xơ cứng. Nó cần hết sức linh hoạt và sáng tạo, phù hợp với thực tiễn Việt Nam và với trào lưu chung của nhân loại".

Hồ Chí Minh là người đầu tiên đã thấy rõ nguồn lực của nhân dân trong đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, Người từng nhấn mạnh rằng, xây dựng chủ nghĩa xã hội là sự nghiệp của nhân dân, là sự nghiệp của mọi nhà, mọi người. Đó là sự nghiệp của bản thân con người vì cuộc sống con người. 

Và như thế, bằng tư duy biện chứng, chúng ta đã thấy rõ vì sao Hồ Chí Minh đã đặt con người vào trung tâm của mọi hoạt động xã hội.

Hồ Chí Minh luôn quan tâm đến con người, đến lợi ích và sự phát triển của con người, hướng hoạt động có lợi ích của con người vào phục vụ xã hội, phục vụ chính bản thân con người. Hồ Chí Minh cũng là người hơn ai hết phê phán nghiêm khắc mọi hành vi vi phạm tới con người, những hành vi làm thui chột tài năng, hạ thấp phẩm giá, băng hoại truyền thống dân tộc và làm tổn hại tới quyền lợi của con người.

Chăm lo đến hạnh phúc của nhân dân, vì hạnh phúc của nhân dân mà hy sinh, phấn đấu là ước nguyện của Hồ Chí Minh. Ước nguyện đó theo đuổi suốt cuộc đời Người, trở thành ước nguyện của Đảng, của mỗi con người yêu nước trong xã hội chúng ta.

Công cuộc đổi mới đất nước ta trong những năm qua dưới sự lãnh đạo của Đảng, đã luôn nhất quán tư tưởng, quan điểm về chủ nghĩa xã hội, thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã tổng kết, bổ sung và phát triển lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. 

Phát biểu tại họp báo quốc tế công bố kết quả Đại hội XIV của Đảng hồi tháng 1.2026, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: "Nghị quyết Đại hội XIV định hướng phải có hành động cụ thể làm sao biến những chủ trương, định hướng nhanh đi vào cuộc sống; mang lại hiệu quả để nhân dân thấy, nhìn được, cảm nhận được, thụ hưởng được kết quả. Mục tiêu của Đảng cuối cùng cũng để làm sao nâng cao đời sống người dân".

Làm việc với Ban Thường vụ Hà Nội đầu tháng 5.2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi ý Hà Nội xây dựng thí điểm một phường hoặc một xã XHCN trong thời gian tới. Thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, hiện nay ở một số tỉnh, thành phố, như Hà Nội, Lào Cai đã chuẩn bị tiến hành thí điểm xây dựng xã, phường XHCN. 

Đây chắc chắn là những ví dụ sinh động, là cơ sở khoa học để tổng kết, bổ sung và phát triển lý luận về chủ nghĩa xã hội Việt Nam và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong điều kiện mới, góp phần khẳng định tính đúng đắn, khoa học và sức sống của mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam và đường lối độc lập dân tộc mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kiên trì theo đuổi.