Dự thảo quy định xét GS, PGS: Trường lớn hay nhỏ đều lo vướng

Trường nào cũng có mối lo riêng

Một trong những vấn đề thu hút ý kiến thảo luận trong dự thảo quy định xét GS, PGS là công thức xác định số lượng tối đa (hạn mức/quota) vị trí GS, PGS trong dự thảo.

PGS Nguyễn Lân Hùng Sơn, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, cho biết một số trường ĐH trọng điểm có lịch sử lâu năm, tỷ lệ GS, PGS hiện hữu đã tiệm cận hoặc vượt quá hạn mức tính theo công thức mới, dẫn tới nguy cơ đóng băng cơ hội phấn đấu của đội ngũ kế cận. Nếu áp ngay hạn mức này thì các tiến sĩ trẻ sẽ không còn cơ hội được bổ nhiệm. "Đề nghị trong giai đoạn chuyển tiếp (3 - 5 năm) cần mở ra giải pháp cho phép tính bù vào số lượng cán bộ GS, PGS nghỉ hưu hoặc chuyển công tác hằng năm để tạo cơ hội cho các tiến sĩ trẻ", PGS Sơn nói.

Ở chiều ngược lại, các trường ĐH địa phương lại lo ngại thông số cộng thêm chỉ tiêu dựa trên tỷ lệ nguồn thu từ hoạt động KH-CN trên tổng thu của nhà trường (T x G). PGS Diệp Thanh Tùng, Phó giám đốc ĐH Trà Vinh, phân tích: "Đây là tình huống giống như "quả trứng - con gà". Các trường địa phương cần có lực lượng GS, PGS để dẫn dắt, thúc đẩy các nhóm nghiên cứu, từ đó mới làm tăng được nguồn thu KH-CN. Phần lớn các trường hiện nay tỷ lệ thu từ hoạt động KH-CN trên tổng thu chỉ ở mức tối thiểu khoảng 5%. Nếu tính 5% cho một nhóm ngành có 10 tiến sĩ thì chỉ tiêu tăng thêm mới chỉ được nửa người, chưa đến 1 người, tức là rất thấp".

ẢNH: QUÝ HIÊN

PGS Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và tuyên truyền, phản ánh đặc thù của khối ngành lý luận chính trị và báo chí: "Khoản thu từ hoạt động KH-CN tính bằng tiền quay trở về nhà trường rất khó xác định. Sản phẩm đầu ra của chúng tôi chủ yếu là các báo cáo kiến nghị chính sách gửi tới các cơ quan có thẩm quyền; tác động xã hội rất lớn nhưng không thể quy ra kinh phí doanh thu".

GS Bùi Văn Ga, nguyên Thứ trưởng Bộ GD-ĐT, đại diện ĐH Đà Nẵng, đặt vấn đề về sự mâu thuẫn giữa khái niệm vị trí việc làm và việc neo hạn mức vào số lượng tiến sĩ hiện có. "Nếu một đơn vị có nhu cầu thiết yếu cần vị trí việc làm của một GS, PGS để dẫn dắt chuyên môn nhưng số lượng tiến sĩ hiện tại của họ chưa đủ để tính ra tỷ lệ chỉ tiêu này, chẳng lẽ họ không được bổ nhiệm? Đã coi GS, PGS là vị trí việc làm theo cấu trúc của từng đơn vị thì cần xử lý mâu thuẫn này để trường có thể bổ nhiệm GS, PGS trước và tuyển bổ sung tiến sĩ sau", GS Ga nói.

Lo thiếu nguồn GS ngồi hội đồng

Một nhóm vấn đề rất được các trường ĐH quan tâm là quy định về điều kiện thành viên hội đồng, chuyên gia phản biện độc lập và loại trừ xung đột lợi ích.

Theo dự thảo, mỗi ứng viên GS cần hội đồng tối thiểu 7 GS (ngành đặc thù tối thiểu 5 GS) cộng với 5 GS phản biện độc lập (trong đó có ít nhất 1 người nước ngoài). Đồng thời tất cả phải không thuộc diện xung đột lợi ích (không có quan hệ quản lý trực tiếp và không có công bố chung với ứng viên trong 5 năm).

PGS Phạm Minh Sơn nói: "Tiêu chuẩn, điều kiện và số lượng thành viên hội đồng trong dự thảo đang rất cao. Ở Học viện Báo chí và tuyên truyền có những ngành hẹp như xuất bản hoặc ngành mới mở như quan hệ công chúng, để tìm được 12 GS (gồm 7 GS trong hội đồng và 5 GS phản biện độc lập) là vô cùng khó khăn. Dự thảo quy định cán bộ lãnh đạo, quản lý trực tiếp không được tham gia hội đồng, cấm người tham gia công trình nghiên cứu chung với ứng viên ngồi hội đồng. Trong khi các đề tài cấp nhà nước thường quy tụ hầu hết các nhà khoa học đầu ngành cùng chuyên môn tham gia; nếu loại trừ hết thì không thể triển khai được trong thực tế".

GS Bùi Văn Ga phân tích: "Ở trong cùng bộ môn, cùng trường, các nhà khoa học hoạt động chuyên môn chung nên việc công bố qua lại với nhau trong 5 năm là chuyện hết sức bình thường. Mấy chục năm nay chúng ta không cấm người có công bố chung với ứng viên tham gia hội đồng. Thực tế vận hành rất tốt, bởi chính những người từng làm việc chung mới biết rõ nhất ứng viên làm được gì. Chúng ta không nên đặt thêm điều kiện quá ngặt nghèo khiến các trường không tìm ra người ngồi hội đồng".

PGS Lê Trọng Tuyến, Phòng Đào tạo sau ĐH, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng, kiến nghị bỏ quy định bắt buộc chủ tịch hội đồng và ít nhất 1/3 thành viên hội đồng xét PGS phải là GS trong trường hợp năm đó cơ sở không xét ứng viên GS nào; đồng thời đề nghị có cơ chế đặc thù về tỷ lệ thành viên ngoài trường (30 - 50%) đối với khối trường quân đội, công an vì nhiều hồ sơ, đề tài gắn với bí mật quân sự, bí mật nhà nước và nguồn chuyên gia bên ngoài am hiểu nghệ thuật quân sự rất hạn chế.

ảnh: Nguyễn Mạnh

Băn khoăn vì phân định nhóm chưa hợp lý

Theo Phụ lục 2 của dự thảo, các tiêu chuẩn, tiêu chí để xét GS, PGS được phân định thành 5 lĩnh vực/nhóm ngành: 1. Khoa học tự nhiên, kỹ thuật, công nghệ; 2. Sức khỏe (trừ dược học); 3. Khoa học xã hội - nhân văn; 4. Nghệ thuật và thực hành sáng tạo; 5. An ninh, quốc phòng.

GS Trần Huy Thịnh, Trưởng phòng Quản lý KH-CN, Trường ĐH Y Hà Nội, cho rằng nghiên cứu khoa học, đào tạo và phục vụ cộng đồng của lĩnh vực y tế có đóng góp rất lớn, chất lượng công bố quốc tế và tỷ lệ trích dẫn trong lĩnh vực khoa học sức khỏe hiện nay hoàn toàn tương đương với khối ngành kỹ thuật và khoa học cơ bản. "Nếu đặt lên bàn cân tất cả các tiêu chuẩn, điều kiện và tiêu chí thì nhóm ngành sức khỏe hoàn toàn tương đương với nhóm ngành 1. Đề nghị ban soạn thảo cân nhắc áp các tiêu chí của nhóm ngành sức khỏe chung vào nhóm ngành 1, đồng thời nâng hệ số K của nhóm ngành sức khỏe từ 1/3 lên 2/3 giống như nhóm ngành 1", GS Thịnh kiến nghị.

GS Nguyễn Minh Đức, Trường ĐH Tôn Đức Thắng, cũng nêu lên bất cập ngay trong nội bộ một trường ĐH nếu để ngành y nhóm 2 trong khi ngành dược nhóm 1. Trong danh mục ngành đào tạo của Bộ GD-ĐT, khối ngành sức khỏe bao gồm y, dược, y sinh, dịch tễ… Sự gắn bó mật thiết ngành y và dược còn thể hiện trong tên gọi các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu lĩnh vực sức khỏe. Nếu áp dụng 2 bộ tiêu chí khác nhau cho 2 khoa trong cùng một trường, hay chia đôi một viện nghiên cứu thành 2 nhóm tiêu chuẩn thì không hợp lý.

Đại diện nhiều trường ĐH cũng bày tỏ sự bất ngờ khi dự thảo xếp nhóm ngành 2201 (ngôn ngữ, văn học và văn hóa VN) vào khối ngành 4, chung với khối nghệ thuật và thực hành sáng tạo. "Theo dự thảo, công trình thay thế của khối 4 là tác phẩm nghệ thuật đạt giải. Nhưng các nhà nghiên cứu văn học, Hán Nôm, Việt ngữ học thì không có loại sản phẩm này và cũng rất khó công bố quốc tế. Mong ban soạn thảo tính toán hoặc cho nhóm 2201 được áp dụng cơ chế thay thế bằng sách chuyên khảo như khối 3, hoặc chuyển nhóm này sang khối 3", PGS Hùng Sơn đề xuất.