Dùng AI xuất bản, ai chịu trách nhiệm nếu thông tin sai?

Lo ngại sách AI ra đời trong vài phút

Góp ý về dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Xuất bản, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu (Hà Nội) cho rằng AI là vấn đề mới, đặt ra thách thức rất lớn đối với công tác quản lý hoạt động xuất bản.

ẢNH: QUANG KHÁNH

Theo đại biểu, dù luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 và Nghị định 134 của Chính phủ đã có những quy định liên quan đến việc sử dụng AI trong hoạt động xuất bản, nhưng cần tiếp tục bổ sung các nguyên tắc cụ thể vào luật Xuất bản để áp dụng thống nhất trong toàn bộ hệ thống xuất bản.

Ông Hiếu cho rằng khả năng của AI hiện nay đã rất lớn, có thể tạo ra một sản phẩm xuất bản gần như hoàn chỉnh trong thời gian rất ngắn. "Một tác phẩm văn học chỉ trong 5 phút là có thể tạo ra một cuốn sách", đại biểu dẫn chứng.

Từ thực tế này, ông đề nghị không cho phép sử dụng AI để tạo ra 100% nội dung của một tác phẩm xuất bản.

Đối với các tác phẩm có sự hỗ trợ của AI, đại biểu đề nghị phải công khai việc sử dụng công nghệ này. Theo ông, đây là yêu cầu cần thiết để bảo đảm tính minh bạch và giúp người đọc biết được sản phẩm được tạo ra như thế nào.

Đề nghị công khai mức độ sử dụng AI trong tác phẩm

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Lân Hiếu lưu ý là bản quyền. Theo ông, AI có nguy cơ xâm phạm bản quyền rất lớn, do đó luật cần có quy định cụ thể để kiểm soát và xác định trách nhiệm trong quá trình sử dụng dữ liệu để tạo nội dung.

Đặc biệt, đại biểu đặt vấn đề trách nhiệm khi xuất bản phẩm sử dụng AI chứa thông tin sai sự thật. "Hiện nay có rất nhiều nhà xuất bản sử dụng AI, nhưng AI lại trích dẫn sai và dẫn chứng sai. Vậy ai sẽ chịu trách nhiệm việc này?", ông Hiếu đặt vấn đề.

Đại biểu cho rằng, nhà xuất bản cần có thêm nghĩa vụ thẩm định dấu vết AI, đồng thời yêu cầu tác giả cung cấp dữ liệu để kiểm tra nguồn đầu vào được sử dụng trong quá trình tạo nội dung. Cách làm này có thể tương tự việc kiểm tra đạo văn đối với các đề tài nghiên cứu khoa học hoặc tác phẩm.

Cũng góp ý về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) cho rằng quy định về AI trong dự thảo hiện còn mang tính định tính, dẫn đến khó xác định nghĩa vụ của các chủ thể trong hoạt động xuất bản.

"Trong hoạt động xuất bản hiện nay, AI có thể được sử dụng ở nhiều khâu như: kiểm tra chính tả, dịch thuật, tìm kiếm thông tin, điều chỉnh hình ảnh, dàn trang, bố cục hoặc xử lý âm thanh... Nếu tất cả những hành vi này đều phải ghi chú thì nghĩa vụ này trở nên rất nặng nề và rất khó kiểm soát", bà Nga nói.

Do đó, đại biểu đề nghị chỉ bắt buộc công bố việc sử dụng AI trong trường hợp AI tạo ra hoặc biến đổi đáng kể nội dung mang tính sáng tạo. Các công cụ chỉ hỗ trợ kỹ thuật thông thường như kiểm tra chính tả, định dạng, tìm kiếm hoặc xử lý kỹ thuật nên được loại trừ.

Bên cạnh đó, cần quy định rõ ai là người chịu trách nhiệm xác nhận việc sử dụng AI và công bố thông tin này: tác giả, biên tập viên hay nhà xuất bản.

Theo bà Nga, luật cũng cần làm rõ trách nhiệm kiểm tra bản quyền, dữ liệu huấn luyện, thông tin sai lệch, cũng như nguy cơ mạo danh bằng hình ảnh và giọng nói do AI tạo ra; đồng thời đề nghị quy định rõ mức độ thông tin phải công bố, tránh yêu cầu tổ chức, cá nhân phải tiết lộ bí mật công nghệ hoặc những thông tin không cần thiết.

"Đây là nội dung ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân nên phải là những nguyên tắc chính được quy định trong luật, không nên giao hoàn toàn cho văn bản dưới luật", bà Nga nhấn mạnh.

ẢNH: QUANG KHÁNH

Phát biểu tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị Bộ VH-TT-DL (cơ quan chủ trì soạn thảo) tiếp tục rà soát, hoàn thiện các nội dung sửa đổi, bổ sung trong dự án luật và các luật có liên quan; nghiên cứu quy định đầy đủ các nội dung chuyển tiếp để tránh vướng mắc phát sinh trong áp dụng pháp luật trên thực tiễn.

Căn cứ quy định chính sách của nhà nước đối với hoạt động xuất bản trong dự thảo luật sau khi có hiệu lực thi hành, ông Vinh đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, đề xuất, kiến nghị sửa đổi, bổ sung các luật chuyên ngành có liên quan, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc thực hiện các chính sách đặt hàng, đấu thầu, giao nhiệm vụ, hỗ trợ, ưu đãi, khuyến khích đối với hoạt động xuất bản.