Dùng vốn ngoại để nâng cao nội lực: Nâng cấp 'bệ phóng'

Đào tạo nhân lực theo đơn đặt hàng

Theo TS Lê Bá Chí Nhân, chuyên gia kinh tế, tư duy thu hút vốn FDI của VN đã có bước chuyển mang tính chiến lược. Thay vì đặt mục tiêu có thêm vốn, thì nay phải là thu hút chọn lọc, sử dụng vốn ngoại để tạo dựng năng lực cạnh tranh quốc gia. Mấu chốt không phải là VN thu hút được bao nhiêu tỉ USD, mà ở khả năng biến dòng vốn đó thành động lực nâng cấp năng lực sản xuất, trình độ công nghệ và sức cạnh tranh của doanh nghiệp (DN) nội. Để đạt được mục tiêu này, điều kiện tiên quyết là phải nâng cao năng lực hấp thụ của nền kinh tế thông qua 3 trụ cột: nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng hiện đại và thị trường vốn phát triển.

"Nguồn nhân lực là yếu tố quyết định chất lượng FDI. Nhà đầu tư công nghệ cao không đi tìm nơi có mức lương thấp nhất, họ tìm nơi có đội ngũ kỹ sư giỏi nhất, có nhiều chuyên gia về trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, dữ liệu, tự động hóa, năng lượng xanh… VN cần thay đổi cách đào tạo từ tư duy cung cấp những gì mình có sang đào tạo những gì thị trường cần", ông Nhân nhấn mạnh.

GS-TS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học - đào tạo, ĐH Kinh tế quốc dân, phân tích, muốn chuyển từ "nơi đặt nhà máy" sang "nơi sáng tạo công nghệ", VN phải có đội ngũ nhân lực đủ sức không chỉ vận hành mà còn cải tiến, thiết kế và làm chủ công nghệ. Đây chính là điểm then chốt để giữ chân các dự án công nghệ cao và kéo các trung tâm nghiên cứu - phát triển (R&D) vào VN.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã đặt rất đúng vấn đề khi yêu cầu phát triển nhân lực chất lượng cao gắn với các ngành ưu tiên, cụm liên kết ngành, khu công nghiệp (KCN), khu công nghệ cao và dự án chiến lược.

"Điểm đột phá đầu tiên là phải chuyển mô hình đào tạo từ đào tạo theo chương trình của nhà trường sang đào tạo theo đơn đặt hàng của ngành công nghiệp. Chúng ta không thể chỉ cung cấp lao động phổ thông cho các nhà máy, mà phải cung cấp kỹ sư quy trình, kỹ thuật viên tự động hóa, chuyên gia dữ liệu, chuyên gia vận hành dây chuyền thông minh và nhân lực quản trị chuỗi cung ứng. Do đó, cần hình thành các trung tâm đào tạo công nghệ cao theo vùng kinh tế trọng điểm, liên kết trực tiếp giữa nhà nước, đại học, trường nghề, DN VN và tập đoàn FDI. Chương trình đào tạo phải ngắn hơn, linh hoạt hơn, cập nhật theo công nghệ thực tế như AI công nghiệp, IoT, robot, dữ liệu sản xuất, bán dẫn, logistics số và an ninh mạng. Đồng thời, cần đưa DN FDI vào quá trình thiết kế chương trình, đánh giá kỹ năng và đồng tài trợ đào tạo", ông Đạt nói.

Theo TS Phan Hữu Thắng, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ KH-ĐT trước đây), để thực hiện được các mục tiêu, nội dung nêu tại Nghị quyết 10, VN cần triển khai ngay chương trình Chiến lược quốc gia về nguồn nhân lực FDI 2026 - 2045, trong đó đặt ra các mục tiêu cụ thể về đào tạo kỹ sư bán dẫn, chuyên gia AI, dữ liệu, công nghệ xanh, nhà quản trị quốc tế…

Phải tạo ra môi trường đầu tư thế hệ mới

Bên cạnh phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, TS Lê Bá Chí Nhân đặc biệt lưu ý, đầu tư hạ tầng phải được xem là đầu tư dài hạn cho năng lực cạnh tranh quốc gia. VN cần chuyển từ mô hình KCN manh mún, thiếu kết nối sang các hệ sinh thái công nghiệp tích hợp, kết nối vùng, có đầy đủ dịch vụ xã hội cho người lao động; ưu tiên hạ tầng năng lượng sạch, cảng biển thông minh, đường sắt tốc độ cao và hạ tầng số. Điều này giúp giảm chi phí logistics, nâng cao độ tin cậy chuỗi cung ứng và đáp ứng tốt hơn tiêu chuẩn về ESG ngày càng khắt khe của nhà đầu tư quốc tế.

Theo TS Trần Thọ Đạt, lợi thế cạnh tranh mới của VN sẽ không chỉ nằm ở một KCN có đất sạch, điện nước tốt, mà ở một hệ sinh thái kết nối đầy đủ giữa hạ tầng vật lý, hạ tầng số và hạ tầng đổi mới sáng tạo. Nghị quyết 10 đã nhấn mạnh yêu cầu phát triển đồng bộ KCN, khu công nghệ cao, logistics, dữ liệu, năng lượng và trung tâm đổi mới sáng tạo.

Khi cảng biển, sân bay, đường bộ, đường sắt, trung tâm logistics được kết nối với hạ tầng số, dữ liệu thời gian thực và quản trị chuỗi cung ứng thông minh, chi phí giao dịch của nhà đầu tư sẽ giảm mạnh. Quan trọng hơn, hạ tầng số tạo điều kiện để các tập đoàn đặt trung tâm điều hành, trung tâm dữ liệu, trung tâm thiết kế và R&D tại VN. "R&D không thể phát triển trong một không gian chỉ có nhà xưởng, mà cần dữ liệu, nhân lực, phòng thí nghiệm, đại học, DN hỗ trợ và kết nối thị trường. Vì vậy, KCN tương lai phải là cụm đổi mới sáng tạo, không phải cụm cho thuê đất. Nếu làm được điều này, chúng ta có thể chuyển từ lợi thế chi phí sang lợi thế hệ sinh thái", ông Đạt nói.

ẢNH: ĐAN THANH

Một trong những điểm mới của Nghị quyết 10 là đặt ra yêu cầu thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp (FII) bên cạnh thu hút vốn FDI. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng yêu cầu phát triển thị trường vốn hiện đại để thu hút dòng vốn FII dài hạn, ổn định và có trách nhiệm. "VN không chỉ là nơi đặt nhà máy mà phải trở thành nơi huy động, phân bổ vốn và cung cấp các dịch vụ tài chính, công nghệ, đổi mới sáng tạo cho khu vực", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ.

Tham luận tại hội nghị quán triệt, triển khai Nghị quyết 10 ngày 30.6, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh, để thu hút FDI thế hệ mới, phải tạo ra một môi trường đầu tư thế hệ mới. Môi trường đó không chỉ bao gồm đất đai, KCN, cảng biển, sân bay hay ưu đãi đầu tư, mà còn phải bao gồm thị trường vốn, hệ thống tài chính hiện đại, dịch vụ tài chính quốc tế, cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả… Trong yêu cầu đó, Trung tâm tài chính quốc tế VN tại TP.HCM (VIFC-HCMC) có vai trò đặc biệt quan trọng. 

"Khi các định chế tài chính và nhà đầu tư chiến lược hiện diện tại VIFC-HCMC, họ không chỉ mang theo vốn, mà còn mang theo mạng lưới khách hàng toàn cầu, chuẩn mực quản trị, công nghệ, dữ liệu, kinh nghiệm cấu trúc giao dịch, năng lực quản trị rủi ro và đội ngũ nhân lực trình độ cao. Đây là dòng vốn có chất lượng cao hơn, tính lan tỏa lớn hơn, gắn chặt hơn với quá trình nâng cấp nền kinh tế", ông Được nhận định.

Phát biểu tại hội thảo "VIFC-DN: Kiến tạo thể chế - Định hình dòng vốn thế hệ mới" ngày 30.6, TS Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng ban Chính sách, Chiến lược T.Ư, nhận định hình thành VIFC không chỉ là câu chuyện xây dựng một thiết chế tài chính mới mà còn là giải pháp quan trọng nhằm tạo lập các kênh dẫn vốn mới cho nền kinh tế. "VN cần mạnh dạn hơn trong xây dựng hành lang pháp lý cho các loại tài sản và dịch vụ tài chính mới. Cái gì cần thận trọng thì vẫn phải thận trọng, nhưng những gì có thể mở thì phải mở nhanh hơn để tạo lợi thế cạnh tranh trong cuộc đua thu hút dòng vốn quốc tế", ông Hiển nhấn mạnh.