G7 giữa rủi ro trở thành G6+1

Nội dung thảo luận của thượng đỉnh G7 lần này tập trung vào các chủ đề: thách thức địa chính trị, cuộc xung đột Iran, cuộc chiến Ukraine cũng như quan hệ giữa nước này và châu Âu, tăng trưởng kinh tế toàn cầu, trí tuệ nhân tạo (AI).

Ảnh: AP

Vẫn còn bất đồng

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump đến với hội nghị sau thông báo đạt khung thỏa thuận hòa bình với Iran được xem là yếu tố tích cực cho thượng đỉnh G7 lần này khi các thành viên của nhóm tạm bớt lo về nguồn cung năng lượng. Qua đó, các thành viên còn lại của G7 đều lên tiếng ủng hộ Mỹ trong việc tiến hành các thỏa thuận với Iran, dù Tổng thống Trump vẫn chưa thông tin chi tiết nội dung thỏa thuận. Theo AP, tuyên bố chung của G7 hoan nghênh thỏa thuận Mỹ-Iran và ủng hộ một phái bộ quốc tế, do Anh và Pháp dẫn đầu, để bảo vệ tàu và tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại ở eo biển Hormuz.

Đặc biệt, một diễn biến bất ngờ là Tổng thống Trump đã cùng các nhà lãnh đạo còn lại trong nhóm đưa ra tuyên bố chung hứa hẹn tăng cường hỗ trợ quân sự cho Ukraine và tăng cường các biện pháp trừng phạt đối với Nga. Cụ thể, tuyên bố nêu: "Chúng tôi, các nhà lãnh đạo của G7, đoàn kết ủng hộ Ukraine trong việc bảo vệ tự do, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nước này". Qua đó, G7 "cam kết gia tăng áp lực lên nền kinh tế chiến tranh của Nga" và "tăng cường các biện pháp trừng phạt của chúng tôi, bao gồm cả các biện pháp trừng phạt đối với lĩnh vực dầu khí".

Tuyên bố chung cũng đề cập Trung Quốc khi phản đối "bất kỳ nỗ lực đơn phương nào nhằm thay đổi hiện trạng, đặc biệt là bằng vũ lực hoặc cưỡng ép ở Biển Đông và biển Hoa Đông, eo biển Đài Loan".

Mặc dù đưa ra tuyên bố chung ủng hộ Kyiv, nhưng sự cam kết của Mỹ đối với vấn đề Ukraine vẫn bị lo ngại có thể đảo ngược, nhất là khi Tổng thống Trump vẫn tỏ ý thân thiện với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Lo ngại càng trở nên lớn hơn khi phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh G7, Tổng thống Trump đã báo hiệu Ukraine không phải ưu tiên của Washington. Ông nói rằng Mỹ "không liên quan gì" cuộc chiến Ukraine và cuộc chiến này cách Mỹ "hàng ngàn dặm".

Không những vậy, ngay trước khi hội nghị diễn ra, Mỹ ngày 12.6 đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu ngăn chặn tất cả các quyền truy cập của người nước khác vào các mô hình Fable 5 và Mythos 5 của Claude - một ứng dụng AI được phát triển bởi Công ty Anthropic (Mỹ). Đây là các mô hình AI đột phá nhưng hiện Mỹ đã hạn chế sự tiếp cận của nước ngoài. Điều này nhấn mạnh sự thiếu hợp tác về vấn đề AI và chủ quyền công nghệ giữa Mỹ với các thành viên còn lại của G7.

Nỗi lo G6+1

Chính những sự chia rẽ vừa nêu cùng với việc Mỹ tồn tại nhiều bất đồng, nhất là về thương mại và chính sách thuế quan, với các thành viên còn lại khiến nhiều người cho rằng G7 đang dần trở thành G6+1 (tức Mỹ và nhóm 6 thành viên còn lại của G7).

Kịch bản chia rẽ càng lớn hơn khi Tổng thống Trump phát biểu với báo giới trong chuyến thăm Trung Quốc mới đây rằng hợp tác giữa Washington và Bắc Kinh là mô hình G2. Cụ thể, ông nói rằng: "Họ có G7, họ có G8, đây là G2". Cách tiếp cận này làm suy yếu những nỗ lực của các đồng minh truyền thống của Mỹ, dẫn đầu là châu Âu, trong việc thể hiện một mặt trận thống nhất trước các tranh chấp thương mại với Trung Quốc. Gần đây, vị chủ nhân Nhà Trắng cũng thể hiện rõ việc hạn chế leo thang căng thẳng với Bắc Kinh.

Ra đời vào đầu thập niên 1970 giữa cuộc khủng hoảng dầu mỏ và hệ thống tiền tệ Bretton Wood trên đà sụp đổ, G7 là tập hợp các nền dân chủ công nghiệp trên thế giới để kiểm soát các cuộc khủng hoảng toàn cầu. Trong những thập niên tiếp theo, G7 đã phối hợp ứng phó với những thách thức như kết thúc Chiến tranh Lạnh, khủng bố, biến đổi khí hậu, đại dịch Covid-19 và cuộc chiến ở Ukraine. Thế nhưng, các nước G7 vào năm 1980 chiếm hơn 60% GDP toàn cầu và gần 14% dân số thế giới, thì giờ đây chỉ còn chiếm 44% GDP và chưa đến 10% dân số toàn cầu. Sự bứt phá của nền kinh tế Trung Quốc, tăng trưởng ở Ấn Độ và sự trỗi dậy của các cường quốc kinh tế như Hàn Quốc hay một số quốc gia ở Đông Nam Á đang khiến cho ảnh hưởng kinh tế của nhiều thành viên G7 ở châu Âu ngày càng giảm sút. Chính thực tế vừa nêu đang khiến cho vai trò của G7 cũng giảm đi trên trường quốc tế.