Gần 20 năm thắt lá dừa ở TP.HCM, mỗi ngày ông đều bắt đầu bằng một con cào cào

Cứ mỗi buổi chiều, góc đường Nguyễn Cơ Thạch giao với Tố Hữu (phường An Khánh, TP.HCM) lại xuất hiện hình ảnh một người đàn ông lớn tuổi cặm cụi với nghề thắt lá dừa.

Nghệ nhân đường phố

Hành trang của ông chẳng có gì cầu kỳ, chỉ vỏn vẹn một chiếc thùng xốp lót thêm viên gạch cho khỏi bay, bó lá dừa non tươi rói cùng ba món "bảo bối" hành nghề: chiếc dao rọc giấy, cây kéo nhỏ và chiếc kìm bấm kim.

ẢNH: TRẦN KHA

Người nghệ nhân đường phố ấy là ông Đoàn Mạnh Hùng (60 tuổi, quê gốc ở Hưng Yên, hiện đang thuê trọ tại TP.HCM). Ở cái tuổi lục tuần, đôi mắt ông vẫn tinh anh khác lạ. Hai bàn tay gầy gò, nổi rõ từng đường gân ấy khi chạm vào lá dừa lại thoăn thoắt, mềm mại đến bất ngờ. Từng nhát rọc dao ngọt lịm, từng nếp gấp chuẩn xác, chỉ trong chớp mắt chừng vài ba phút, từ những cọng lá vô tri đã thoắt biến thành chú cào cào cong đuôi, con chuồn chuồn giương cánh, hay chú cá tung tăng… rất sống động.

Cái duyên kỳ lạ với "con cào cào đầu tiên"

Trò chuyện cùng chúng tôi trong lúc tay vẫn không ngừng uốn nếp lá, ông Hùng nhớ lại cơ duyên đưa mình đến với nghề thắt lá dừa.

Trước khi gắn bó với lá dừa, ông từng bôn ba đủ thứ nghề nặng nhọc, từ thợ mộc cho đến công nhân cầu đường, từng theo các công trình xây cầu Ba Son, cầu Thủ Thiêm…

"Nhưng rồi nghề nó chọn mình chú à. Tôi nhớ mãi cách đây chừng hai mươi năm, hồi còn ở Nam Định, một chiều dẫn con đi dạo công viên thì thấy một ông thầy đang ngồi thắt lá dừa, khách vây quanh đông nghẹt làm không kịp. Nhìn thấy con cào cào, tự nhiên trong người tôi trỗi dậy một sự tự tin kỳ lạ, cảm giác như mình đã làm việc này từ kiếp nào rồi vậy. Tôi bước lại gần bảo: 'Thầy có dao kéo dư không, đưa con làm phụ cho!'. Ông thầy ngạc nhiên đưa thử, tôi cầm lá quấn thoăn thoắt ra ngay một con cào cào y hệt. Thầy giật mình bảo tôi có hoa tay bẩm sinh. Lúc đó tôi đang làm thợ mộc, lương ngày chỉ 35.000 đồng vất vả lắm. Sau hôm đó, tôi ra cổng trường thử bán, ngày đầu tiên kiếm được tận bảy, tám chục ngàn. Thế là tôi quyết định rẽ hướng luôn", ông Hùng cười. 

ẢNH: TRẦN KHA

Từ Nam Định, ông lên thủ đô Hà Nội bán ở các cổng trường học, rồi sau đó quyết định vào Nam lập nghiệp. Ông nói, phương Nam nắng ấm, nguyên liệu lá dừa phong phú quanh năm nên mảnh đất này sẽ nuôi dưỡng nghề này.

Ông Hùng tâm sự, bao nhiêu năm trong nghề, có một nguyên tắc bất di bất dịch: mỗi ngày bắt đầu dọn hàng, hoặc mỗi khi nhận lời đi biểu diễn sự kiện, con vật đầu tiên ông làm bao giờ cũng là con cào cào.

"Con cào cào là tác phẩm đầu tiên đưa tôi đến với nghề, nuôi sống bản thân và gia đình suốt mấy chục năm qua. Tôi làm nó đầu tiên mỗi ngày như một sự chiêm nghiệm, một cách để nhớ ơn 'ông tổ nghề', nhớ ơn cái duyên nghiệp đã cho mình cơm ăn áo mặc", ông chia sẻ.

Kỷ niệm xúc động về vị khách hơn 80 tuổi

Gần 20 năm mưu sinh trên vỉa hè, ông Hùng trải qua biết bao vui buồn. Có ngày khách đông không kịp thở, nhưng cũng có những buổi chiều ngồi ngóng khách, chỉ bán được vài ba con, vừa đủ tiền mua chai nước uống.

ẢNH: TRẦN KHA

ẢNH: TRẦN KHA

Nhắc về kỷ niệm đáng nhớ nhất đời mình, ông Hùng dừng tay, giọng chùng xuống: "Đó là một buổi chiều khi tôi ngồi bán bên đường Pasteur. Có bà cụ đã ngoài 60 tuổi lái xe máy chở ông cụ thân sinh hơn 80 tuổi đi ngang qua ngã tư. Bất chợt nhìn thấy thùng lá dừa của tôi, cụ ông bảo con gái quay xe lại.

Cụ bước xuống, ngắm nghía từng con vật rồi rưng rưng bảo tôi: 'Anh có bao nhiêu, gom hết lại bán cho tôi!'. Người con gái thấy vậy cản: 'Ba mua chi mà nhiều dữ vậy, nhà có con nít đâu mà chơi!'. Cụ ông liền mắng yêu: 'Ủa, bộ chỉ có con nít mới được chơi hả? Già không được chơi sao? Già cũng phải ăn, già cũng có ký ức chứ!'".

ẢNH: TRẦN KHA

Ông Hùng Nhớ như in ngày đó, cụ ông ngồi lại bên vỉa hè rất lâu, vừa nhìn ông Hùng thắt từng nhành lá vừa tâm sự chuyện xưa. Cụ bảo con cháu cụ giờ định cư ở nước ngoài hết, nhìn thấy những con cào cào này, cụ như thấy lại cả thời thơ ấu cơ hàn mà ấm áp của mình ngày xưa. Khi ra về, cụ còn "bo" thêm tiền và dặn với lại: 'Cố gắng giữ cái nghề này nha chú, để cho lớp trẻ sau này còn biết cha ông hồi xưa lớn lên bằng những món đồ chơi mộc mạc như thế nào, chứ không phải chỉ dán mắt vào màn hình điện thoại'.

"Lời dặn của cụ ông năm ấy theo tôi mãi đến tận hôm nay. Mỗi lần nản lòng hay mỏi mệt, tôi lại nhớ đến ánh mắt của cụ để tự nhủ mình phải cố gắng giữ nghề", ông Hùng nghẹn ngào.

"Ngày hai bữa cơm no, tâm hồn thanh thản"

Hiện tại, nguồn nguyên liệu lá dừa nước không còn dễ tìm quanh thành phố như trước, ông Hùng phải đặt người quen gửi từ Long An (nay là Tây Ninh) lên. Người thợ lâu năm như ông chỉ cần sờ vào cọng lá là biết độ dẻo thế nào để khi thắt vừa đẹp mắt, vừa giữ được độ tươi lâu mà không bị giòn gãy.

ẢNH: TRẦN KHA

Không chỉ ngồi vỉa hè mưu sinh, tay nghề khéo léo của ông Hùng còn được nhiều trường học, công ty mời đến biểu diễn, dạy trải nghiệm cho học sinh hoặc làm cổng cưới, trang trí tiểu cảnh dân gian trong các dịp lễ tết, trung thu. Con cái ông nay đều đã trưởng thành, có công việc và cuộc sống riêng ngoài quê. Ông cùng vợ thuê căn nhà trọ nhỏ nương tựa nhau, sống đời đạm bạc, giản dị.

"Làm nghề này không giàu được đâu chú, nhưng trời thương cho sức khỏe bình ổn, ngày hai bữa cơm no, tâm hồn thanh thản, không nợ nần ai là quý lắm rồi. Buồn nhất là nhiều người trẻ theo học nhưng rồi cũng bỏ vì không kiên trì được với thu nhập bấp bênh. Tôi chỉ mong mình còn đủ sức khỏe để mỗi ngày được ngồi đây rọc từng chiếc lá, mang lại niềm vui nho nhỏ cho các cháu nhỏ và gợi nhớ tuổi thơ cho những người lớn ở thành phố nhộn nhịp này", ông bộc bạch.

Quý bạn đọc yêu thích nét đẹp văn hóa truyền thống hoặc muốn tìm lại một góc ký ức tuổi thơ cho mình và con trẻ, có thể ghé ủng hộ góc nhỏ của ông Đoàn Mạnh Hùng tại khu vực gần ngã tư Nguyễn Cơ Thạch - Tố Hữu (phường An Khánh, TP.HCM) vào mỗi buổi chiều. Hoặc liên hệ trực tiếp với ông qua số điện thoại 0914.084.213 để đặt làm các sản phẩm thủ công bằng lá dừa, hướng dẫn trải nghiệm văn hóa dân gian tại các trường học, sự kiện.