Ngày 16.10.2026, Bộ Chính trị ban hành Quyết định số 492-QĐ/TW về đổi tên Đảng ủy và Quyết định số 493-QĐ/TW về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương, trong đó xác định nhiệm vụ tham mưu về đường lối, chủ trương, giải pháp lớn trong công tác dân vận. Với tên gọi và trọng trách mới, yêu cầu “gần dân, gần cơ sở, gần không gian số” phải được thực hiện thế nào để tiếng nói từ khu dân cư, nhà máy, giảng đường trở thành căn cứ đề xuất chính sách?
Câu trả lời cần bắt đầu từ trách nhiệm của từng tổ chức đảng, từng đảng viên trong lắng nghe, phản ánh trung thực và theo đến cùng việc giải quyết kiến nghị của nhân dân.
Trách nhiệm của hạt nhân nòng cốt
"Sức mạnh của Mặt trận chính là sức mạnh của lòng dân". Phát biểu tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ cội nguồn sức mạnh và cũng là căn cứ để đánh giá hoạt động của tổ chức. Đảng bộ được thành lập ngày 24.1.2025 theo Quyết định số 245-QĐ/TW của Bộ Chính trị, cùng với việc kết thúc hoạt động của Đảng đoàn Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đưa 25 tổ chức đảng của Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội Trung ương về một cấp ủy. Mô hình tổ chức mới đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, trước hết từ chất lượng hoạt động của từng tổ chức đảng và trách nhiệm của mỗi đảng viên.
Cùng với định hướng phát triển, những hạn chế được chỉ ra bao gồm: "Sinh hoạt chi bộ, sinh hoạt cấp ủy ở một số nơi còn hình thức"; "việc tự phê bình và phê bình trong đánh giá tổ chức đảng, đảng viên còn nể nang"; công tác giám sát và phản biện xã hội "có nơi còn lúng túng"; ứng dụng công nghệ thông tin trong sinh hoạt Đảng còn hạn chế. Từ thực trạng ấy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu: "Đảng viên công tác trong hệ thống Mặt trận và đoàn thể phải là hạt nhân nòng cốt", thực hiện "3 gần": gần dân, gần cơ sở, gần không gian số; "5 phải": phải lắng nghe, phải đối thoại, phải làm mẫu, phải chịu trách nhiệm, phải báo cáo kết quả; "4 không": không hình thức, không né tránh, không đùn đẩy, không làm sai chức năng.
Cùng với những yêu cầu đó, bài phát biểu gợi mở các mốc triển khai để đại hội cân nhắc, quyết nghị: trong 3 tháng, kiện toàn tổ chức và khai trương Cổng Mặt trận số tiếp nhận kiến nghị 24/7; trong 6 tháng, tổ chức “Tháng nghe dân nói”; trong 1 năm, có đánh giá độc lập bằng bộ chỉ số niềm tin xã hội cấp tỉnh. Nguyên tắc “một việc, một đầu mối, một thời hạn, một kết quả” đặt ra yêu cầu rõ trách nhiệm và kết quả thực hiện, khắc phục cách triển khai nặng hội họp, báo cáo nhưng thiếu chuyển biến thực chất.
Hơn 1 năm sau đại hội, việc nhìn lại tiến độ và kết quả cần gắn với nghị quyết, kế hoạch đã được thông qua, phân biệt rõ nội dung gợi mở với nhiệm vụ được quyết nghị. Mỗi nhiệm vụ đã chuyển biến đến đâu, người dân tiếp cận các kênh phản ánh thuận lợi hơn thế nào, những kiến nghị nào đã được giải quyết? Đó cũng là cơ sở để đánh giá vai trò hạt nhân nòng cốt của đảng viên trong mô hình tổ chức mới.
Bà Bùi Thị Minh Hoài, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, thăm đồng bào vùng lũ thôn Lạc Thạnh, xã Ka Đô, tỉnh Lâm Đồng
ẢNH: A.N
Tại P.Nam Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh), bà Trần Thị Kiều Khánh, công chức Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường, cho biết, một thuận lợi khi tổ chức hoạt động lắng nghe dân nói là sự phối hợp của UBND và các cơ quan chuyên môn. Chủ tịch, các phó chủ tịch UBND phường và đại diện các bộ phận liên quan cùng dự để nghe phản ánh và trả lời trực tiếp những nội dung có thể giải đáp tại hội nghị. Với những vấn đề người dân chưa nắm rõ quy định, đối thoại còn là dịp giải thích, cung cấp thông tin, giúp người dân hiểu đầy đủ hơn về chính sách và cách giải quyết công việc.
Nam Hồng Lĩnh là một trong những địa phương sớm tổ chức hoạt động này tại Hà Tĩnh. Ngày 13.8.2026, 2 hội nghị “Lắng nghe dân nói - Đối thoại với nhân dân” diễn ra tại tổ dân phố 8 Thuận Lộc và tổ dân phố 7 Đậu Liêu. Từ những ý kiến được Mặt trận tổng hợp sau hội nghị, đến ngày 21.8, UBND phường đã giao trả lời, xử lý 13 nội dung kiến nghị thuộc 5 lĩnh vực. Từng nội dung đều có cơ quan chủ trì, đơn vị phối hợp, lãnh đạo phụ trách và thời gian hoàn thành. 8 ngày từ đối thoại đến phân công xử lý cho thấy một bước cụ thể hóa trách nhiệm sau khi lắng nghe; kết quả giải quyết cần tiếp tục được theo dõi, giám sát.
Mặc dù vậy, khối lượng công việc của Cơ quan Mặt trận phường còn khá nhiều, từ đầu năm đến nay, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường đã ban hành khoảng 400 văn bản. Ngoài ra, do nhiều yếu tố khách quan, chủ quan mà địa phương chưa thành lập Công đoàn P.Nam Hồng Lĩnh, qua đó còn gặp một số khó khăn trong triển khai công tác tới đối tượng là đoàn viên, người lao động trên địa bàn phường.
Khắc phục hành chính hóa từ cách đánh giá
Tại 3 đại hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Công đoàn và Đoàn Thanh niên trong năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần đề cập yêu cầu khắc phục tình trạng hành chính hóa, xa cơ sở. Đối tượng tập hợp, vận động của mỗi tổ chức có đặc điểm riêng, nhưng hiệu quả hoạt động đều phải được kiểm nghiệm trong mối liên hệ với người dân, đoàn viên, hội viên.
Tại Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI, ngày 12.5.2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ: "Mặt trận không thể mạnh nếu xa dân; không thể đổi mới nếu chỉ là lời văn trong nghị quyết". Mặt trận "càng không được hành chính hóa hoạt động của mình". Từ nhận định "Chuyển đổi số trong công tác Mặt trận chưa đồng đều, còn mang tính hình thức và chưa thực sự hiệu quả", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu cán bộ Mặt trận "đi đến nơi, nghe đến cùng, nói đúng sự thật, kiến nghị đúng chỗ, theo đến cùng kết quả". Yêu cầu ấy xác định trách nhiệm của cán bộ trong suốt quá trình tiếp xúc, tiếp nhận và theo dõi việc giải quyết kiến nghị.
Tại Đại hội Công đoàn Việt Nam lần thứ XIV, ngày 4.6.2026, vấn đề được đặt ra từ đời sống người lao động: "Một số hoạt động công đoàn còn nặng hành chính, phong trào". "Công đoàn không thể mạnh nếu xa công nhân". "Không thể để công đoàn cơ sở chỉ là nơi tổ chức phong trào, thu đoàn phí, phát quà dịp lễ, tết". Yêu cầu ấy đặt trọng tâm vào chức năng đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích của đoàn viên, người lao động.
Đến Đại hội Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII, ngày 25.6.2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, cán bộ Đoàn thời kỳ mới phải "không hành chính hóa, không xa cơ sở, không chỉ giỏi tổ chức sự kiện mà yếu tổ chức thanh niên hành động". Đổi mới hoạt động Đoàn, theo đó, phải thể hiện ở khả năng tập hợp, tổ chức để thanh niên tham gia giải quyết những công việc cụ thể.
Các phát biểu cùng hướng đến yêu cầu đổi mới cách đánh giá. Với Công đoàn, "hiệu quả công đoàn không chỉ đo bằng số cuộc họp, số văn bản, số phong trào, mà phải đo bằng niềm tin của đoàn viên, sự hài lòng của người lao động". Với Đoàn Thanh niên, "không chỉ đông người tham gia, mà phải có kết quả đo đếm được". Yêu cầu ấy đã được thể hiện trong Quy định số 19-QĐ/TW ngày 8.4.2026 của Ban Chấp hành Trung ương về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng. Điều 3 xác định "lấy hiệu quả thực hiện nhiệm vụ và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo cao nhất", đồng thời yêu cầu "có tiêu chí cụ thể để lượng hóa, kiểm tra, giám sát".
Để khắc phục hành chính hóa, cần nhìn vào cả tổ chức bộ máy và điều kiện làm việc ở cơ sở. Tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã dùng hình ảnh "hình nón ngược" để nói về tình trạng trên to, dưới nhỏ: bộ máy ở Trung ương và cấp tỉnh đông, trong khi tổ chức tại khu công nghiệp, trường học, nơi đông công nhân và sinh viên, còn mỏng. Yêu cầu Đoàn, Hội "mở rộng đáy kim tự tháp" vì thế gắn trực tiếp với nhiệm vụ củng cố lực lượng ở cơ sở. Tại Đại hội Đoàn toàn quốc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục lưu ý việc tập hợp "thanh niên công nhân, lao động tự do, thanh niên trong doanh nghiệp ngoài Nhà nước, thanh niên trên nền tảng số còn khó khăn". Những khó khăn ấy cần được soi chiếu qua công việc hằng ngày của đảng viên trực tiếp làm công tác vận động quần chúng.
Đội hình thanh niên tình nguyện "Mùa hè số" phủ sóng khắp nơi hỗ trợ người dân tiếp cận chuyển đổi số
ẢNH: NỮ VƯƠNG
Với tổ chức Đoàn ở cơ sở, đồng chí Nguyễn Hồng Phúc, Ủy viên ban Thường vụ Đoàn P.Long Bình (TP.HCM), nguyên là cán bộ Đoàn khu vực dân cư, chia sẻ sau sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Đoàn phường quản lý địa bàn rộng với quy mô lớn, gồm khoảng 2.900 đoàn viên đa dạng tại các khu dân cư, chung cư, nhà trọ và trường học. Do phần lớn cán bộ Đoàn cơ sở kiêm nhiệm, khối lượng quản lý dữ liệu biến động trên phần mềm và tổ chức phong trào tạo áp lực lớn về thời gian. Để thích ứng, Đoàn phường kết hợp linh hoạt giữa 1 - 2 hoạt động trực tuyến và một hoạt động trực tiếp mỗi tuần, qua đó có khoảng 100 hoạt động được triển khai thực hiện trong 10 tháng, đồng thời huy động 100 lượt đoàn viên tham gia phong trào “Bình dân học vụ số” hỗ trợ người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến và cập nhật dữ liệu tại khu phố.
Bám sát phương châm “3 gần, 5 phải, 4 không”, cán bộ Đoàn chủ động phối hợp với chi bộ, ban quản trị chung cư, chủ nhà trọ và Đoàn trường để tổ chức các hoạt động ngắn gọn, tại chỗ, phù hợp với từng nhóm thanh niên đô thị, học sinh - sinh viên và thanh niên công nhân làm việc theo ca. Đồng thời, tiếp tục thực hiện phương châm “3 rõ” trong thống kê định kỳ theo các nhóm chỉ tiêu: số lượng đoàn viên và cơ cấu theo địa bàn, đối tượng; số hoạt động trực tuyến, trực tiếp; số lượt đoàn viên tham gia; số lượt người dân được hỗ trợ; số ý kiến, kiến nghị tiếp nhận và kết quả xử lý; số hồ sơ đoàn viên được cập nhật, chuyển sinh hoạt và đánh giá.
Từ thực tiễn công việc ở cơ sở, cần làm rõ những yêu cầu đang chi phối thời gian và cách làm của cán bộ. Nếu kết quả chủ yếu được đánh giá qua số cuộc họp, báo cáo và hoạt động, cán bộ khó dành đủ thời gian để gặp gỡ, đối thoại, theo dõi việc giải quyết kiến nghị. Đổi mới cách đánh giá phải gắn trách nhiệm của người làm dân vận với những vấn đề cụ thể của đoàn viên, hội viên và người dân. Cấp trên cần biết một kiến nghị đã được xử lý đến đâu, còn vướng ở khâu nào và ai có trách nhiệm tháo gỡ. Khi đó, yêu cầu gần dân mới có căn cứ để kiểm tra và có điều kiện đi vào thực chất.
Bình luận (0)