Trong không gian di sản 22 Hàng Buồm, triển lãm "Lưu Trăng" như một "chiếc vé" đưa công chúng trở về trung thu xưa với những hình ảnh quen thuộc như đèn lồng, đầu sư tử... Nổi bật giữa không gian ấy là hình tượng ông tiến sĩ giấy khổng lồ được chàng trai 18 tuổi phục dựng.
Làm lại một hình tượng cũ bằng góc nhìn mới
Sinh ra trong một gia đình thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu nên từ nhỏ Nguyễn Đức Anh (18 tuổi, sinh viên Trường đại học Kinh tế quốc dân, người sáng lập và quản lý thương hiệu The Annam) đã có cơ hội tiếp xúc với những mảng hoa văn cổ và cảm thấy ấn tượng với màu sắc cũng như độ tinh xảo của những sản phẩm thủ công xưa. Đó là một phần lý do để Đức Anh bắt đầu tìm hiểu sâu hơn về đồ chơi truyền thống.
Đức Anh tìm đọc những hình ảnh, tư liệu cũ, từ đó tìm cách hình dung diện mạo của những món đồ chơi từng hiện diện trong đời sống người Việt. Từ những tìm hiểu ban đầu, Đức Anh xây dựng bộ sưu tập "Khoa bảng trong trăng", gồm hình tượng ông tiến sĩ giấy và hai ông đánh gậy. Nếu ông tiến sĩ giấy được phục dựng dựa trên những hình ảnh, tư liệu cổ thì hai ông đánh gậy lại được khai thác thêm chất liệu từ nghệ thuật tuồng, qua đó tạo nên diện mạo mới cho bộ sản phẩm.
Hình tượng ông đánh gậy với chất liệu được lấy cảm hứng từ nghệ thuật tuồng
ẢNH: BTC
Với Đức Anh, phục dựng không đồng nghĩa với sao chép nguyên mẫu. Điều quan trọng là nhận diện được những đặc điểm làm nên hình tượng truyền thống, sau đó tìm cách kể lại bằng thẩm mỹ của thế hệ mình.
Đức Anh không muốn biến ông tiến sĩ giấy thành một sản phẩm hoàn toàn khác. Cậu vẫn làm theo hình tượng mẫu cổ, chỉ đầu tư kỹ hơn vào trang phục và các chi tiết hoa văn. Đức Anh cho biết: "Để hoàn thiện sản phẩm, mình cần có công đoạn từ đan khung, cắt áo, cắt và trổ hoa văn, dán các chi tiết, làm giấy bồi rồi sau chỉnh sửa những phần còn lại để hoàn thiện sản phẩm".
Phần lớn kỹ thuật được Đức Anh tự thực hiện, kết hợp tham khảo kinh nghiệm từ những người đi trước. Với một người trẻ mới 18 tuổi, quá trình ấy cũng là cách cậu từng bước hiểu hơn về kỹ thuật, vẻ đẹp và ý nghĩa của sản phẩm mình đang phục dựng.
"Trong xã hội xưa, khi việc học hành và thi cử khoa bảng giữ vị trí quan trọng, ông tiến sĩ giấy trở thành món quà gửi gắm kỳ vọng của người lớn dành cho trẻ nhỏ, mong các em học hành và đỗ đạt. Ngày nay, khi người trẻ tiếp xúc với ông tiến sĩ giấy, họ không chỉ nhìn thấy một món đồ chơi trung thu mà còn có thể hiểu thêm về cách người xưa gửi gắm ước vọng cho thế hệ sau", Đức Anh chia sẻ.
Hình tượng ông tiến sĩ giấy khổng lồ được Đức Anh nghiên cứu và phục dựng tỉ mỉ từng chi tiết
ẢNH: BTC
Dấu ấn GenZ trong từng sản phẩm truyền thống
Theo Đức Anh, sự vắng bóng của ông tiến sĩ giấy ngày nay có một phần nguyên nhân từ sự thay đổi của thị trường và thị hiếu. Sự phát triển của công nghệ khiến trẻ em có thêm rất nhiều lựa chọn với đồ chơi có màu sắc, âm thanh, ánh sáng bắt mắt. Trong khi đó, những món đồ chơi giấy với vẻ đẹp mộc mạc và cách tạo tác thủ công ngày càng khó giữ được vị trí như trước.
Chính khoảng cách đó khiến Đức Anh muốn đưa hình tượng ông tiến sĩ giấy trở lại đời sống bằng một diện mạo gần gũi hơn với công chúng hôm nay. Ở góc nhìn của Đức Anh, khi tham gia phục dựng sản phẩm truyền thống, người trẻ có thể đưa dấu ấn của thế hệ mình vào sản phẩm.
"Những nghệ nhân lớn tuổi có lợi thế về kinh nghiệm, kỹ thuật và bản sắc được tích lũy qua nhiều năm. Trong khi đó, người trẻ thường mang đến màu sắc rực rỡ, mới mẻ và có phần phá cách hơn", Đức Anh nói.
Từ những vật liệu giản dị, những món đồ chơi trung thu truyền thống dần xuất hiện dưới bàn tay của Đức Anh
ẢNH: BTC
Theo họa sĩ Nguyễn Đức Bình (ban tổ chức triển lãm "Lưu Trăng"), việc ngày càng nhiều người trẻ chủ động tìm hiểu văn hóa truyền thống xuất phát một phần từ nhu cầu tìm kiếm những giá trị có tính bền vững, mong muốn thể hiện dấu ấn cá nhân và hiểu rõ hơn về nguồn gốc văn hóa của mình.
GenZ không chỉ tiếp nhận những giá trị được truyền lại mà còn chủ động tìm hiểu, phục dựng và thử nghiệm cách đưa các giá trị ấy vào đời sống đương đại.
Dưới góc nhìn của ông Bình, cách đồng hành cùng người trẻ trên hành trình khám phá giá trị truyền thống là tạo điều kiện để họ tự làm, tự thử và tự tìm lời giải thay vì áp đặt họ vào một khuôn mẫu có sẵn. Chính sự tin tưởng và trao quyền này sẽ mở ra không gian để họ mạnh dạn sáng tạo.
Bình luận (0)