Giải Nobel Hóa học vinh danh công trình giải mã 'bí ẩn thế kỷ'

Vào chiều nay (7.10), Viện Hàn lâm khoa học Hoàng gia Thụy Điển công bố giải Nobel Hóa học 2026 thuộc về ông Henri Kagan và ông Kenso Soai "vì những khám phá về hiệu ứng phi tuyến tính và hiện tượng tự xúc tác trong quá trình tổng hợp hữu cơ bất đối xứng". Đây được xem là bước đột phá cho quá trình nghiên cứu và bào chế dược phẩm.

ẢNH: GIẢI NOBEL

Trong tự nhiên, nhiều phân tử cấu tạo nên sự sống tồn tại dưới hai dạng biến thể giống hệt nhau nhưng ngược chiều, tương tự hai bàn tay của con người. Tuy nhiên, cơ thể sinh vật sống lại vô cùng "kén chọn" khi chỉ sử dụng một phiên bản duy nhất, chẳng hạn chỉ dùng phân tử “tay trái” để xây dựng cấu trúc tế bào.

Vấn đề nảy sinh khi con người tiến hành tổng hợp hóa chất trong phòng thí nghiệm. Các phản ứng hóa học thông thường luôn tự động tạo ra một hỗn hợp chứa tỷ lệ 50-50 giữa cả phân tử "trái" và "phải". Điều này tạo ra rủi ro khi điều chế thuốc, khi ở mỗi viên thuốc thường chỉ có một phiên bản phân tử mang lại tác dụng chữa bệnh, trong khi phiên bản còn lại vô tác dụng hoặc có thể gây độc cho cơ thể. Do đó, việc kiểm soát phản ứng hóa học để chỉ sinh ra phiên bản phân tử có lợi là thách thức lớn nhất của giới nghiên cứu.

Nghiên cứu của hai ông Henri Kagan và Kenso Soai đã cung cấp chìa khóa để giải quyết triệt để bài toán này.

Theo thông tin từ ban tổ chức giải thưởng Nobel, vào năm 1986, ông Kagan phát hiện một phương pháp can thiệp mới, giúp định hướng quá trình phản ứng tạo ra một phiên bản phân tử với tỷ lệ áp đảo hoàn toàn phiên bản kia. Kế thừa nền tảng này, đến năm 2003, ông Soai đã làm nên lịch sử khi công bố phản ứng hóa học đầu tiên trên thế giới chỉ sinh ra duy nhất một phiên bản phân tử.

"Hai ông đã đưa ra giải pháp cho một bí ẩn hóa học tồn tại hơn một thế kỷ qua. Các phản ứng hóa học mà họ phát triển thực sự ngoạn mục", Chủ tịch Ủy ban Nobel Hóa học Heiner Linke khẳng định.

Khám phá của hai nhà khoa học đã cung cấp bộ công cụ mang tính quyết định, giúp ngành công nghiệp dược phẩm hiện đại bào chế ra các loại thuốc an toàn và hiệu quả hơn cho con người.