Báo Thanh Niên ngày 13.8 đưa tin, Bộ GD-ĐT đang xem xét sửa định mức lao động giáo viên để giảm nhu cầu biên chế. Một căn cứ được nêu là khảo sát cho thấy AI giúp tiết kiệm 30 - 60% thời gian chuẩn bị bài giảng và thực hiện công việc hành chính.
Tác giả trong một buổi trao đổi với cơ sở giáo dục về chủ đề quản trị nhà trường dựa trên dữ liệu và AI
ẢNH: NVCC
Việc cập nhật chính sách lao động theo tiến bộ công nghệ là cần thiết. Tuy nhiên, tiết kiệm thời gian ở một số công việc chưa đủ để kết luận có thể giảm tương ứng số giáo viên. Giữa hai điều ấy còn bài toán về chất lượng giáo dục, tổ chức nhà trường và nhu cầu của học sinh.
AI làm nhanh phần việc nào của người thầy?
AI có thể phác thảo kế hoạch bài dạy, tạo các phiên bản bài tập theo trình độ, gợi ý câu hỏi và tiêu chí đánh giá, tóm tắt tài liệu, dự thảo thông báo. Những công việc này có khả năng được rút ngắn đáng kể.
Tuy nhiên, bản nháp nhanh chưa phải bài dạy tốt. Giáo viên vẫn phải kiểm tra kiến thức, sửa câu hỏi, điều chỉnh theo học sinh và điều kiện lớp học. Thời gian tiết kiệm thực phải được tính sau khi trừ thời gian kiểm chứng, chỉnh sửa.
Con số 30 - 60% cần được đọc cùng phương pháp khảo sát: đo tác vụ nào, ở nhóm giáo viên nào, tự ước lượng hay ghi nhận thực tế, chất lượng đầu ra có tương đương không? Thông tin trong bài báo chưa đủ để trả lời những câu hỏi này và suy rộng thành căn cứ nhân sự.
Tham chiếu quốc tế: công cụ cần đi cùng năng lực tổ chức
Khảo sát Gallup công bố tháng 5.2026, thực hiện với 2.069 giáo viên trường công tại Mỹ trong tháng 2 - tháng 3.2026, cho thấy chỉ 18% nhận được hướng dẫn chính thức về sử dụng AI, 34% không nhận được hướng dẫn nào trong mười nhóm công việc được khảo sát.
Đây là số liệu về mức độ hỗ trợ, chưa phải bằng chứng giảm biên chế. Nó cho thấy một khoảng trống cần quan tâm khi đưa AI vào nhà trường: giáo viên cần cả công cụ lẫn hướng dẫn sử dụng.
Trong thông tin chính sách tháng 1.2026, Bộ Giáo dục Singapore đặt AI hỗ trợ soạn bài, hành chính bên cạnh việc quản lý và phân bổ khối lượng công việc công bằng. Cách tiếp cận này gợi mở việc triển khai công nghệ đồng thời với cải tiến tổ chức lao động.
Từ giờ soạn bài đến biên chế: cần thêm một bước tính toán
Giả sử một nhóm tác vụ chiếm 20% tổng thời gian làm việc, AI giúp giảm một nửa thời gian nhóm ấy, thì mức tiết kiệm mới là 10% tổng thời gian. Đây chỉ là ví dụ minh họa, chưa tính thời gian kiểm chứng.
Ngay cả 10% ấy cũng không tự động chuyển thành 10% giáo viên có thể giảm. Nhà trường vẫn phải bố trí đủ người theo lớp, môn, thời khóa biểu và địa bàn. Những khoảng thời gian nhỏ tiết kiệm ở nhiều giáo viên chưa chắc ghép được thành một vị trí việc làm.
Thời gian được giải phóng còn có thể giúp giáo viên hỗ trợ học sinh đang hổng kiến thức, phản hồi bài kỹ hơn hoặc giảm làm việc ngoài giờ. Cùng số giáo viên, học sinh được học tốt hơn cũng là tăng năng suất giáo dục.
Đề xuất 3 hướng tiếp cận
Từ góc độ quản trị giáo dục, tôi cho rằng quá trình nghiên cứu sửa định mức sẽ có thêm căn cứ vững chắc nếu kết hợp ba hướng tiếp cận.
Một là, đánh giá thời gian thực sự được giải phóng. Có thể thí điểm tại các nhóm trường đại diện trong một năm học, đo tổng giờ làm việc, kể cả kiểm chứng nội dung AI và công việc ngoài giờ; đồng thời theo dõi chất lượng dạy học. Kết quả sẽ giúp xem xét điều chỉnh theo từng cấp học, môn học và địa bàn.
Hai là, gắn công nghệ với cải tiến cách tổ chức công việc. Rà soát hồ sơ trùng lặp, giảm nhập liệu nhiều lần; hỗ trợ công cụ, học liệu và bồi dưỡng kỹ năng kiểm chứng, bảo vệ dữ liệu học sinh. Cùng với đó là hỗ trợ hiệu trưởng phân bổ công việc phù hợp khi giáo viên có thêm trợ lý AI.
Ba là, sử dụng thời gian tiết kiệm theo nhu cầu từng trường. Nơi đang quá tải có thể ưu tiên giảm làm việc ngoài giờ, tăng hỗ trợ học sinh. Nơi đã bảo đảm yêu cầu giáo dục có thể xem xét hiệu quả AI cùng quy mô học sinh, cơ cấu môn học để tính toán nhu cầu nhân lực. Cũng cần phân biệt giảm nhu cầu tuyển bổ sung trong tương lai với giảm số giáo viên hiện có.
Theo tôi, mức tiết kiệm 30 - 60% thời gian ở một số tác vụ là tín hiệu đáng quan tâm. Để chuyển thành căn cứ điều chỉnh nhu cầu biên chế, vẫn cần thêm bằng chứng về toàn bộ khối lượng công việc và chất lượng giáo dục.
Thước đo thành công của chính sách là thời gian AI giúp tiết kiệm được chuyển thành điều kiện làm việc tốt hơn cho người thầy và cơ hội học tập tốt hơn cho học sinh.
Bình luận (0)