MỌI BÀI THI ĐỀU "MÔ PHỎNG" ĐỀ TỐT NGHIỆP THPT, THI LỚP 10
Thực tế trên được nêu ra tại tọa đàm khoa học Triển khai chương trình và sách giáo khoa (SGK) môn ngữ văn trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 71-NQTW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, diễn ra hôm qua 25.3, do Hội Ngôn ngữ học TP.HCM, Hội Nghiên cứu và giảng dạy văn học TP.HCM phối hợp chủ trì.
PGS-TS Bùi Mạnh Hùng trao đổi tại tọa đàm
ẢNH: THÚY HẰNG
Tại tọa đàm, PGS-TS Bùi Mạnh Hùng, giảng viên cao cấp khoa Ngữ văn, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, Tổng chủ biên SGK tiếng Việt - ngữ văn, bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống", phản ánh nhiều học sinh (HS), thậm chí cả giáo viên (GV), "bỏ bê" tác phẩm trong SGK. Có tình trạng dạy và học chỉ để đối phó thi cử, nhằm vượt qua các kỳ thi như vào lớp 10, tốt nghiệp THPT, nơi mà đề thi sẽ sử dụng ngữ liệu bên ngoài, nên không chú trọng ngữ liệu trong SGK. Điều này dẫn tới việc nhiều HS không thuộc nổi một câu trong Truyện Kiều, Bình Ngô đại cáo, Hịch tướng sĩ…
Một GV ngữ văn dạy THCS tại TP.HCM chia sẻ với PV Thanh Niên trước đây, nhiều HS dù không học ban xã hội nhưng vẫn nhớ nhiều bài thơ từng học của Xuân Quỳnh, Xuân Diệu, Lưu Quang Vũ, nhiều trích đoạn trong Truyện Kiều, còn bây giờ nhiều HS không thuộc câu thơ, đoạn thơ nào trong SGK, dù đó là những tác phẩm thuộc hàng kinh điển của văn học VN.
PGS-TS Bùi Mạnh Hùng cũng cho biết khi ông đánh giá nhiều đề thi ngữ văn chuyển cấp, tốt nghiệp THPT thì thấy phần hỏi về tiếng Việt không nhiều, đa phần chỉ hỏi về biện pháp tu từ. Trước thực tế này, theo ông Hùng, các GV cần khai thác yếu tố tiếng Việt cho các bài kiểm tra thường xuyên, giữa kỳ, cuối kỳ. Thầy cô có thể khai thác nhiều hơn các câu hỏi về tiếng Việt, như về từ vựng, vốn từ, phần thực hành tiếng Việt. Ông Hùng nhắc tới bài khảo sát SAT của Mỹ, kiểm tra kiến thức đa dạng, đòi hỏi HS phải học nghiêm túc, xuyên suốt. Đáng chú ý, ở VN, ông nhận thấy có tình trạng bài kiểm tra các kỳ đều như "mô phỏng" đề thi vào lớp 10, đề thi tốt nghiệp THPT.
"Đề thi tốt nghiệp THPT mà có thay đổi thì đề thi từ lớp 1 cũng thay đổi. Như vậy là không được. Mỗi kỳ kiểm tra, thi cử đều cần một đặc điểm riêng chứ không phải tất cả đều mô phỏng bài thi vào lớp 10, thi tốt nghiệp THPT", ông Hùng nói.
GỢI MỞ HƯỚNG KHAI THÁC NGỮ LIỆU ĐỀ KIỂM TRA
Tại tọa đàm, các GV đóng góp nhiều ý kiến về vấn đề ngữ liệu trong xây dựng đề kiểm tra, đánh giá với HS. Nhiều thầy cô lo lắng nếu cứ chọn ngữ liệu bên ngoài để làm đề kiểm tra, đánh giá thì có "cạn" ngữ liệu?
Thầy Hà Văn Vụ, giáo viên ngữ văn Trường THPT Lê Thánh Tôn, P.Tân Hưng, TP.HCM, nêu ý kiến
ẢNH: THÚY HẰNG
Thầy Hà Văn Vụ, GV ngữ văn Trường THPT Lê Thánh Tôn, P.Tân Hưng, TP.HCM, chia sẻ những khó khăn của GV khi phải tìm ngữ liệu bên ngoài SGK làm đề kiểm tra: "Tác phẩm được lựa chọn vào SGK đã được "cân đo đong đếm" rất kỹ rồi, mà GV phổ thông lại phải lựa chọn một tác phẩm tương đồng như vậy làm ngữ liệu cho bài kiểm tra định kỳ thì quả thật khá vất vả". Chưa kể nhiều GV rất lo phần ngữ liệu mình chọn có nhạy cảm, gây tranh cãi hay không, nên càng khó.
Về phần mình, PGS-TS Bùi Mạnh Hùng cho rằng không lo "cạn" ngữ liệu ngoài SGK để làm đề kiểm tra, đề thi vì kho tàng tác phẩm văn học VN vô cùng lớn. Bên cạnh đó, từ năm học tới, khi cả nước dùng một bộ SGK thì các bộ SGK còn lại đều có thể trở thành ngữ liệu cho các thầy cô khi làm đề kiểm tra cuối kỳ, cuối cấp, các kỳ thi quan trọng.
Đáng chú ý, PGS-TS Bùi Mạnh Hùng khẳng định chương trình, các văn bản của Bộ GD-ĐT hiện hành chỉ quy định tránh dùng ngữ liệu đã học trong đề kiểm tra đánh giá cuối kỳ, cuối năm, cuối cấp, không có quy định không được dùng ngữ liệu trong SGK đánh giá thường xuyên, kiểm tra giữa kỳ. Do đó, theo ông Hùng, cần khuyến khích hoặc quy định bắt buộc dùng ngữ liệu đã học trong đánh giá thường xuyên, giữa kỳ, để HS khắc sâu hơn "ngữ liệu di sản", điều này sẽ khắc phục tình trạng không ít HS không nhớ nổi một câu trong Truyện Kiều, Hịch tướng sĩ, Bình Ngô đại cáo...
Ông Hùng gợi mở trong đánh giá thường xuyên, giữa kỳ trên lớp, GV có thể sử dụng hình thức cho các em học thuộc một đoạn thơ, hoặc dùng ngữ liệu trong SGK cho các phần đề kiểm tra thường xuyên, nhưng GV phải thiết kế lại câu hỏi. Như vậy sẽ tạo động lực cho HS tìm hiểu kỹ bài, học thuộc các phẩm.
Ngoài ra, các trích đoạn, tác phẩm văn học nước ngoài cũng có thể dùng làm ngữ liệu cho HS, song cần chọn lọc những bản dịch tốt để tránh sai lệch văn bản gốc. Với những bản dịch tiếng Việt tốt, dịch giả uy tín, GV hoàn toàn có thể đặt câu hỏi về phần tiếng Việt (trên bản dịch) trong đề kiểm tra cho HS.
Bộ SGK thống nhất không phải là tài liệu dạy học duy nhất
PGS-TS Bùi Mạnh Hùng cho biết mục tiêu của Chương trình ngữ văn Giáo dục phổ thông 2018 (còn gọi là Chương trình mới) và SGK mới không chỉ nhằm mục tiêu phát triển kỹ năng đọc, viết, nói, nghe, nhưng đó là những kỹ năng "mở đường". "Chương trình và SGK mới không bỏ qua các mục tiêu quan trọng khác của môn ngữ văn, trong đó có trang bị cho người học vốn hiểu biết chung về di sản văn học, văn hóa, gắn với ngữ liệu di sản", ông Hùng nhấn mạnh.
Ông Bùi Mạnh Hùng cũng lưu ý SGK mới là công cụ tổ chức hoạt động dạy học, phát triển năng lực cho HS theo yêu cầu của chương trình; bộ SGK thống nhất, dùng chung cả nước không phải là tài liệu dạy học duy nhất, do đó GV cần "tránh quay lại thời GV dạy học chỉ dựa vào SGK". GV nên tham khảo tài liệu khác để thấy được sự đa dạng trong cách tiếp cận, hiểu đầy đủ hơn về tri thức ngữ văn, chọn cách giải thích phù hợp; chọn, tham khảo ngữ liệu ở nhiều bộ sách để tối ưu, thiết kế lại câu hỏi đọc hiểu cho HS, miễn là đảm bảo mục tiêu của bài học. Đội ngũ GV cần phát triển chương trình, giữ vững định hướng đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, thích ứng với bối cảnh triển khai một bộ SGK thống nhất theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Ông Hùng nhấn mạnh nếu Bộ GD-ĐT tiến hành chỉnh sửa Chương trình ngữ văn 2018 thì có thể vi chỉnh để mạch lạc và nhất quán hơn, song không trở lại chương trình cũ, không tạo ra đổi mới của đổi mới.
GV trung tâm luyện thi theo… công thức
Thầy Hà Văn Vụ, GV ngữ văn Trường THPT Lê Thánh Tôn, P.Tân Hưng, TP.HCM, cho hay hiện có thực tế là khi không thể dạy cho HS ôn đề "tủ", làm bài "tủ" được nữa, các trung tâm luyện thi quay sang cho HS luyện viết theo công thức, như nghị luận về tuổi trẻ gồm những mục nào, nghị luận về thói quen xấu cần mấy phần…
PGS-TS Bùi Mạnh Hùng nhận định luyện công thức viết văn sẽ khác với luyện làm bài thi với ngữ liệu trong SGK, điều này không có vấn đề gì, bởi giống như dạy cho HS cấu trúc, xây dựng hệ thống luận điểm, luận cứ để có một bài văn tốt nhất. "Quan trọng nhất là trên cái khuôn đó HS đắp chất liệu gì", ông Hùng nhận định.
Bình luận (0)