Hành trình hơn 50 năm tìm kiếm liệt sĩ Tô Văn Thanh

Trần Ngọc- phuthuanbtn@gmail.com

23/09/2026 05:35 GMT+7

Suốt hơn 50 năm qua, gia đình liệt sĩ Tô Văn Thanh (quê Thái Bình cũ) đau đáu tìm kiếm dấu tích nơi an nghỉ của ông nhưng hầu như không có manh mối rõ ràng. Thế rồi, thông tin từ An Giang đã mở ra hy vọng…

"Chiến dịch 500 ngày đêm" mở lối tìm cha

Chưa một lần gặp cha, ông Tô Thiện Chiến (63 tuổi, ở P.Phú Lợi, TP.HCM) chỉ nghe ông nội và mẹ kể những ký ức về người cha liệt sĩ Tô Văn Thanh (sinh năm 1937, quê quán xã Tây Giang, H.Tiến Hải, Thái Bình - nay là xã Ái Quốc, Hưng Yên) với tất cả niềm nhớ nhung, tự hào. Điều đó khiến ông Chiến luôn đau đáu phải tìm cho được hài cốt của cha để đưa về quê an táng.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, kể từ ngày gia đình ông Chiến nhận giấy báo tử của liệt sĩ Tô Văn Thanh năm 1976, việc tìm kiếm liệt sĩ ở nhiều nơi vẫn chưa có kết quả và gần như rơi vào ngõ cụt. Bởi thông tin trên giấy báo tử ghi là Chính trị viên phó của Tiểu đoàn NB, hy sinh ngày 2.3.1970, nơi hy sinh "mặt trận phía nam", được "mai táng ở khu vực riêng của đơn vị gần mặt trận"…

Thế rồi "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" được triển khai quyết liệt khắp cả nước. Tối 18.9, ông Chiến xem thông tin về việc Đội K92 thuộc Bộ Chỉ huy quân sự (CHQS) tỉnh An Giang đang tìm kiếm hài cốt liệt sĩ hy sinh tại khu vực Tràm Dù (còn gọi khu Rừng Tràm 800) thuộc xã Hòa Điền và Vĩnh Điều (An Giang). Trong đó có nhắc đến khu vực nhiều cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 3 Đặc công Miền hy sinh từ ngày 2 - 5.3.1970, khá trùng khớp với thời gian hy sinh và đơn vị cha ông công tác, chiến đấu trước đây… mở ra hy vọng mới cho cho gia đình ông Chiến. "Khi xem được thông tin ở An Giang đang tìm kiếm hài cốt các liệt sĩ của đơn vị cha tôi chiến đấu, tôi mừng rơi nước mắt, cả đêm không ngủ được", ông kể.

Sau khi gia đình bàn bạc, tối 19.9, ông Chiến và người chị kế Tô Thị Miên (65 tuổi) mang theo bản sao giấy báo tử và bằng Tổ quốc ghi công của liệt sĩ Thanh, từ TP.HCM tìm về nơi Đội K92 đang tìm kiếm hài cốt liệt sĩ hy sinh ở khu vực Tràm Dù với niềm hy vọng lớn, trong đó có cả nỗi mong chờ của bà Tô Thị Liên (68 tuổi, chị thứ 3 của ông Thiện) và người thân đang ở Hưng Yên.

"Thật sự khi đi chị em tôi cũng không biết khu vực Tràm Dù là đâu, chỉ kêu tài xế chở đi, khi đến nơi thì Đội K92 cũng bất ngờ. Chị em tôi như được ba chỉ đường đến tận nơi. Được về khu vực ba tôi hy sinh, thắp nén nhang cho ba và các đồng đội từng chiến đấu cùng ông như giải tỏa nỗi nhớ mong của gia đình", ông Chiến chia sẻ.

Đoàn thanh niên kết nối chuyện tình đẹp

Liệt sĩ Tô Văn Thanh và vợ là bà Phạm Thị Thân cùng quê và cùng tham gia dân quân địa phương. Bà Thân lớn hơn liệt sĩ Thanh 2 tuổi. Theo ký ức của gia đình, tuy đẹp trai, gan dạ trong chiến đấu nhưng ông rất... sợ chuột. Một ngày, khi 2 người cùng chiến đấu dưới hào, liệt sĩ Thanh gặp chuột bò ngang, ông sợ "xanh mặt" và nhảy lại ôm bà Thân. Dần dần tình đồng chí chuyển thành tình yêu lúc nào không hay.

Cả hai gia đình đều nghèo nên Đoàn thanh niên xã đứng ra tuyên bố và tổ chức đám cưới cho hai người. Hôn lễ đơn giản mà ấm cúng, có sự chứng kiến của gia đình cùng nhiều đồng chí, đồng đội.

Năm 1957, vợ chồng liệt sĩ Thanh đón con đầu lòng và đặt tên là Tô Trung Đoàn để kỷ niệm đám cưới do Đoàn thanh niên xã tổ chức. Sau đó, lần lượt vào các năm 1958 và 1961, họ có thêm 2 người con gái là Tô Thị Liên và Tô Thị Miên.

Cũng trong năm 1961, liệt sĩ Thanh nhập ngũ, ra chiến trường chiến đấu lần đầu, sau đó xuất ngũ một thời gian ngắn trở quê làm Xã đội trưởng. Do chiến trường cần nên ông được động viên tái ngũ thuộc biên chế của Tiểu đoàn 3 Đặc công Miền, Lữ đoàn Đặc công 429. Sau nhiều trận đánh ác liệt, ông hy sinh ngày 2.3.1970, khi đang giữ chức vụ Chính trị viên phó Tiểu đoàn 3 Đặc công Miền.

Có lẽ ông cũng không hay biết là trước khi ông lên đường tái ngũ, chiến đấu lần 2, bà Thân đã mang thai, rồi năm 1963 sinh thêm người con trai, đặt tên là Tô Thiện Chiến. Ông Chiến chia sẻ: "Khi tôi sinh ra thì ba tôi đã đi chiến trường chiến đấu nên ông nội đặt tên tôi là Thiện Chiến. Theo lời nội kể khi ông còn sống, nội đặt tên tôi là Chiến với mong muốn ba tôi chiến thắng trở về".

Do thuộc đơn vị đặc công tuyến đầu chiến đấu, phải di chuyển nhiều và đòi hỏi giữ bí mật, nên sau khi nhập ngũ lần 2 gia đình không nhận được tin tức, thư từ của liệt sĩ Tô Văn Thanh. Sau ngày đất nước thống nhất, gia đình chờ ông về, nhưng đến năm 1976 thì nhận giấy báo ông đã hy sinh năm 1970. Mỏi mòn chờ thông tin về chồng, đến năm 2025, cụ Thân qua đời.

Ông Chiến cho biết: "Mẹ tôi trước khi mất có căn dặn chị em tôi cố gắng tìm hài cốt của ba để đưa về nghĩa trang ở quê chôn cất, hương khói. Khi đến An Giang, chị em tôi đã về rất gần ba, chỉ mong anh em tìm được ba. Dù chỉ mẫu xương nhỏ chúng tôi cũng mát lòng".

Theo ông Chiến, ban đầu gia đình không có ảnh thờ liệt sĩ Tô Văn Thanh, di ảnh thờ hiện nay do đồng đội mang đến gia đình. Trong ảnh, ông chụp chung với nhiều đồng chí nên gia đình nhờ người xử lý lại ảnh để phù hợp thờ cúng.

Thượng tá Huỳnh Văn Tuấn, Phó đội trưởng Đội K92, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh An Giang, chia sẻ: "Thật sự tôi rất xúc động khi cô Miên và chú Chiến tìm đến nơi anh em trong Đội K92 làm nhiệm vụ động viên và cùng Đội thắp nén nhang cho liệt sĩ Tô Văn Thanh và các đồng đội đã hy sinh. Nghe về chuyện gia đình hơn 50 năm tìm hài cốt liệt sĩ để đưa về quê thật cảm động. Chúng tôi sẽ luôn cố gắng, nỗ lực tìm kiếm đưa các chú, các anh an táng cho chu đáo".

Hành trình tìm kiếm liệt sĩ Tô Văn Thanh vẫn tiếp tục. Tuy nhiên, việc xác định được khu vực gắn với nơi ông chiến đấu, hy sinh đã mở thêm hy vọng cho gia đình, đồng thời góp thêm thông tin phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập những cán bộ, chiến sĩ còn nằm lại trên vùng đất Tràm Dù.