Hơn 81% hộ kinh doanh bị giảm doanh thu, chỉ cố gắng tồn tại

Hôm nay 23.4, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức tọa đàm công bố kết quả điều tra hộ kinh doanh năm 2026. Cuộc điều tra được tiến hành từ tháng 2 -  tháng 4, với phản hồi từ hơn 1.000 hộ kinh doanh đang hoạt động tại 34 tỉnh, thành phố.

"Bức tranh nhìn thấy không mấy lạc quan, nhưng rất thật", ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký VCCI, nhấn mạnh tại sự kiện.

ẢNH: ĐAN THANH

Cụ thể, 73,7% hộ kinh doanh cho biết chỉ lãi ít trong năm 2025; chỉ 1,9% đạt mức lãi như kỳ vọng. Cạnh đó, hơn 81% hộ bị giảm doanh thu, 75% bị giảm lượng khách hàng. 

Phần lớn hộ kinh doanh đang vận hành ở ngưỡng lợi nhuận rất mỏng, dễ tồn tại những khó khăn dù chỉ ở mức nhẹ, không đủ sức chống chịu trước bất kỳ cú sốc nào tiếp theo.

"Sức khỏe" kinh doanh yếu đi đã khiến hộ kinh doanh chuyển hóa thành tâm lý phòng thủ: 60,8% hộ dự kiến chỉ duy trì quy mô hiện tại trong 2 năm tới, 33% có xu hướng thu hẹp và chỉ 1,8% có ý định mở rộng.

"Trạng thái chủ đạo của khu vực hộ kinh doanh hiện nay không còn là tìm kiếm tăng trưởng, mà chủ yếu là cố gắng duy trì sự tồn tại", ông Tuấn nhấn mạnh.

Điều đáng lưu tâm hơn nữa là khó khăn về pháp lý được đánh giá là nhóm áp lực lớn nhất, với 73,3% hộ kinh doanh cho biết đây là vấn đề ảnh hưởng lớn hoặc nghiêm trọng, cao hơn cả khó khăn về đầu vào, thị trường hay nguồn vốn.

Cụ thể, 71,2% gặp khó khăn trong việc thu thập thông tin khách hàng để xuất hóa đơn điện tử; 67,6% khó khăn trong hạch toán chi phí được trừ; 66,8% khó theo dõi cập nhật chính sách.

Phát hiện được ông Tuấn nhìn nhận rất quan trọng là, gánh nặng tuân thủ không giảm đi khi hộ kinh doanh lớn hơn. Khi chủ hộ cân nhắc mở rộng quy mô, họ phải đối mặt với một hệ thống kế toán phức tạp hơn, thủ tục thuế nặng hơn, chi phí nhân sự và công nghệ tăng lên, thậm chí có thể trở nên dễ bị siết tuân thủ hơn. 

Cần giảm độ phức tạp của quy định thuế, kế toán

Ông Phạm Ngọc Thạch, Phó trưởng ban Pháp chế của VCCI, phân tích, về bản chất, điểm nghẽn của khu vực hộ kinh doanh hiện nay không chỉ nằm ở sức cầu yếu hay chi phí đầu vào tăng, mà còn nằm ở sự thiếu tương thích giữa yêu cầu quản lý ngày càng phức tạp với năng lực tuân thủ của một khu vực chủ yếu gồm các đơn vị siêu nhỏ và nhỏ.

ẢNH: ĐAN THANH

VCCI khuyến nghị, thời gian tới, cần ưu tiên giảm độ phức tạp của các quy định thuế, kế toán và hóa đơn điện tử theo hướng phù hợp hơn với năng lực thực tế của hộ kinh doanh, đặc biệt là nhóm siêu nhỏ, nhóm học vấn thấp và nhóm lớn tuổi.

Đối với chính sách chuyển đổi lên doanh nghiệp, trọng tâm cần chuyển sang giảm chi phí chuyển đổi thực tế.

Điều này có thể bao gồm: các gói ưu đãi tài chính có điều kiện trong giai đoạn đầu; đơn giản hóa thủ tục hành chính hậu chuyển đổi; hỗ trợ kế toán, thuế trong những năm đầu vận hành; tạo ra một lộ trình nghĩa vụ tăng dần thay vì áp lực tuân thủ tăng đột ngột ngay sau khi chuyển đổi.

"Nếu không xử lý bài toán chi phí và rủi ro cảm nhận sau chuyển đổi, tỷ lệ sẵn sàng lên doanh nghiệp của hộ kinh doanh sẽ còn tiếp tục ở mức thấp", ông Thạch nhấn mạnh.

Phó chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam Lê Thị Duyên Hải cho rằng, cần có thêm những khảo sát chuyên sâu hơn để phân loại hộ kinh doanh theo quy mô, hành vi, mục tiêu phát triển, từ đó thiết kế chính sách cho phù hợp.

Chính sách cần phản ánh sự đa dạng này thay vì áp dụng chung một cách tiếp cận. Cốt lõi là giúp hộ kinh doanh quản lý tốt đầu vào, xác định rõ lãi - lỗ và lựa chọn con đường phát triển phù hợp.

Từ góc độ cơ quan quản lý, bà Nguyễn Thị Thu Hà, chuyên viên chính Ban Chính sách, thuế quốc tế (Cục Thuế, Bộ Tài chính), cho biết, từ năm 2026 bỏ thuế khoán, ngưỡng doanh thu miễn thuế của hộ kinh doanh được nâng lên 500 triệu đồng/năm.

Hiện nay, ngưỡng này đang được đề xuất nâng lên 1 tỉ đồng/năm. Nếu nâng lên mức 1 tỉ đồng/năm, dự kiến sẽ có 2,5 triệu hộ kinh doanh được miễn thuế.

"Chúng tôi đã thiết kế chính sách là hộ kinh doanh thuộc diện miễn thuế (doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống ở hiện tại và sắp tới là từ 1 tỉ đồng/năm trở xuống - PV) chỉ phải thông báo doanh thu với cơ quan thuế 1 năm 1 lần vào ngày 31.12 của năm sau, rất đơn giản, dễ thực hiện", bà Hà nói.