Khánh Hòa: Đưa cây tre vào vùng đất khó, mở hướng sinh kế cho đồng bào Raglai

Tìm hướng đi mới trên vùng đất khó

Nam Khánh Vĩnh nằm ở phía tây tỉnh Khánh Hòa, cách trung tâm tỉnh khoảng 60 km. Địa hình chủ yếu là núi cao, thung lũng hẹp, nhiều khe suối; đất feralit đỏ vàng, khí hậu mát với nhiệt độ trung bình khoảng 20 - 25 độ C, lượng mưa từ 1.800 - 2.000 mm/năm.

ẢNH: VĂN CHIẾN

Đây là địa bàn có đông đồng bào Raglai sinh sống. Từ nhiều năm nay, sản xuất nông nghiệp của người dân chủ yếu dựa vào keo và một số loại cây ăn trái, cây ngắn ngày. Tuy nhiên, điều kiện đất đai không thật sự màu mỡ, cùng với phương thức sản xuất còn hạn chế khiến năng suất và hiệu quả kinh tế chưa cao.

Trong bối cảnh đó, việc tìm một loại cây trồng mới phù hợp với điều kiện tự nhiên, có khả năng cho thu nhập ổn định đang được địa phương đặt ra.

Tại hội thảo "Đề xuất giải pháp bảo tồn văn hóa gắn với phát triển kinh tế cộng đồng" tổ chức ngày 10.8 tại xã Nam Khánh Vĩnh, cây tre lấy măng được đưa ra như một hướng đi mới. Đáng chú ý, địa phương đã chấp thuận chủ trương thí điểm mô hình, kỳ vọng từng bước thay đổi cơ cấu cây trồng và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

ẢNH: V.D.C

Theo đề án, mô hình được triển khai trong 5 năm, quy mô thực hiện được chia thành 3 giai đoạn, từ 1 - 10 ha, sau đó mở rộng lên 10 - 30 ha và hướng đến 30 - 50 ha, với mật độ dự kiến từ 500 - 1.000 cây/ha. Một số giống tre như điền trúc, tre mỡ, tre măng cao sản được đánh giá phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương.

Kỳ vọng cây tre cho thu nhập tốt hơn

Anh Văn Dũng Chinh, đại diện Hợp tác xã du lịch canh nông Nha Trang - Đà Lạt, cho biết qua khảo sát, cây tre có nhiều lợi thế khi đưa vào sản xuất tại Nam Khánh Vĩnh. Nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, khoảng 18 tháng cây có thể bắt đầu cho măng.

"Quan trọng nhất là tính bền vững. Khi người dân có sinh kế ổn định, địa phương sẽ có điều kiện phát triển văn hóa, du lịch gắn với kinh tế", anh Chinh nói.

Theo những người tham gia xây dựng mô hình, một trong những ưu điểm của tre là khả năng sinh trưởng lâu dài, không phải trồng lại hằng năm như nhiều loại cây ngắn ngày. Sau khi hình thành vùng nguyên liệu, người dân có thể khai thác măng thương phẩm trong thời gian dài.

ẢNH: VĂN CHIẾN

Anh Lê Hồng Chân, ở phường Nam Ninh Hòa, thuộc Công ty Cổ phần di sản tre Việt, cho biết nếu được canh tác theo hướng hữu cơ, 1 ha tre có thể cho nguồn thu nhập lần đầu trên dưới 300 triệu đồng.

Không chỉ mang lại giá trị từ măng, cây tre còn được đánh giá có khả năng cải thiện môi trường đất. Hệ thống rễ tre giúp giữ nước, giữ ẩm, hạn chế rửa trôi và góp phần làm đất tơi xốp. Đây là yếu tố được kỳ vọng phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp bền vững tại vùng cao.

Không chỉ trồng tre để bán măng

Điểm khác biệt của mô hình được đề xuất tại Nam Khánh Vĩnh là không chỉ tập trung vào việc trồng tre và bán măng.

Theo hướng phát triển nông nghiệp đa tầng, dưới tán tre, người dân có thể kết hợp nuôi ong dú, trồng nấm và một số loại dược liệu. Cách làm này giúp tận dụng không gian sản xuất, tạo thêm nguồn thu trên cùng đơn vị diện tích thay vì chỉ phụ thuộc vào một sản phẩm.

Về lâu dài, vùng tre còn có thể trở thành vùng nguyên liệu xanh để kết hợp phát triển du lịch cộng đồng. Du khách có thể trải nghiệm không gian sản xuất, tìm hiểu cách khai thác măng, đời sống của người dân và văn hóa truyền thống của đồng bào Raglai. Đây cũng là lý do cây tre được đặt trong câu chuyện rộng hơn về bảo tồn văn hóa.

ẢNH: V.D.C

PGS-TS Phan Anh Tú, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia TP.HCM, cho rằng muốn bảo tồn văn hóa bản địa thì trước hết phải giải quyết được bài toán sinh kế. Khi người dân có thu nhập ổn định từ chính đất đai của mình, họ sẽ có thêm điều kiện để gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống như cồng chiêng, mã la, trang phục và các tập quán cộng đồng.

"Không thể yêu cầu người dân chỉ giữ văn hóa mà không giải quyết đời sống. Sinh kế phải đi trước hoặc song hành với bảo tồn", ông Tú nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Đức Dũng, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Nam Khánh Vĩnh, cho biết địa phương mong muốn tiếp thu thêm ý kiến chuyên môn từ các trường đại học, doanh nghiệp và những người có kinh nghiệm trong lĩnh vực nông nghiệp để hoàn thiện mô hình.

Theo ông Dũng, nếu mô hình thí điểm đạt hiệu quả, địa phương có thể từng bước nhân rộng, qua đó góp phần thay đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân.

Với đồng bào Raglai ở Nam Khánh Vĩnh, một vùng tre lấy măng thành công không chỉ có ý nghĩa về mặt nông nghiệp. Đó còn có thể là bước khởi đầu cho một chuỗi sinh kế mới, từ sản xuất măng, các sản phẩm dưới tán tre đến du lịch cộng đồng và các hoạt động trải nghiệm văn hóa.