Khi tuổi thọ không còn là đích đến

Đây sẽ là thước đo quan trọng cho sự phát triển bền vững của Việt Nam trong những thập niên tới.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh hàng đầu khu vực, tuổi thọ không còn là thước đo duy nhất của sự phát triển. Điều mà chúng ta cần hướng tới là chất lượng của những năm tháng sống thêm, hay nói cách khác là khả năng sống khỏe mạnh, độc lập và có ích trong suốt vòng đời.

Một quốc gia mạnh không chỉ được đánh giá bằng quy mô nền kinh tế hay tốc độ tăng trưởng, mà còn bởi sức khỏe của người dân. Sức khỏe chính là nguồn vốn quan trọng nhất của mỗi cá nhân và là nền tảng tạo nên năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực cũng như sức cạnh tranh của quốc gia trong dài hạn.

Tuổi thọ tăng, mục tiêu phát triển phải cao hơn

Trong nhiều thập niên qua, mục tiêu lớn của các quốc gia đang phát triển là kéo dài tuổi thọ và giảm tỷ lệ tử vong. Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trên hành trình đó. Nhưng khi tuổi thọ ngày càng được cải thiện, câu hỏi đặt ra không còn đơn thuần là người dân sống được bao lâu, mà là sống như thế nào trong những năm tháng tuổi già.

Theo dự báo của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), đến năm 2036 Việt Nam sẽ chính thức trở thành quốc gia có dân số già. Điều này đồng nghĩa với việc áp lực lên hệ thống y tế, an sinh xã hội và chăm sóc người cao tuổi sẽ ngày càng gia tăng.

Thực tế cho thấy, tuổi thọ kéo dài chưa đồng nghĩa với việc người dân có nhiều năm sống khỏe mạnh hơn. Nếu không chuẩn bị từ sớm, xã hội có thể phải đối mặt với gánh nặng ngày càng lớn từ các bệnh không lây nhiễm, tình trạng suy giảm chức năng vận động, suy giảm chất lượng sống và chi phí chăm sóc y tế ngày càng tăng.

Đó là lý do nhiều quốc gia phát triển như Nhật Bản, Singapore hay các nước Bắc Âu đã chuyển trọng tâm từ mục tiêu "sống lâu" sang "sống khỏe dài lâu". Ở những quốc gia này, người cao tuổi không chỉ sống thọ mà còn duy trì được khả năng vận động, tự chăm sóc bản thân, tham gia các hoạt động cộng đồng và tiếp tục đóng góp cho xã hội.

Thành công đó không chỉ đến từ hệ thống y tế tiên tiến mà còn được xây dựng trên nền tảng nhận thức đúng đắn về chăm sóc sức khỏe chủ động. Dinh dưỡng hợp lý, vận động thường xuyên, giấc ngủ chất lượng, khám sức khỏe định kỳ và duy trì lối sống tích cực đã trở thành một phần trong văn hóa sống của người dân.

Đây cũng là định hướng đang được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Liên Hợp Quốc thúc đẩy thông qua chương trình Thập kỷ sống khỏe mạnh 2021 - 2030, với mục tiêu giúp người dân trên toàn cầu không chỉ kéo dài tuổi thọ mà còn gia tăng số năm sống khỏe mạnh.

Sống khỏe dài lâu cần trở thành chiến lược quốc gia

Việt Nam đang đứng trước cơ hội quan trọng để tạo nên bước chuyển tương tự.

Những năm gần đây, nhận thức của người dân về chăm sóc sức khỏe đã có nhiều thay đổi tích cực. Ngày càng nhiều người chủ động tập luyện thể thao, tham gia các hoạt động chạy bộ, đạp xe, yoga; quan tâm hơn đến dinh dưỡng khoa học và khám sức khỏe định kỳ. Sức khỏe dần được xem là một tài sản cần được đầu tư từ sớm thay vì chỉ quan tâm khi bệnh tật xuất hiện.

Đây là tín hiệu đáng mừng nhưng vẫn chưa đủ. Già hóa dân số là bài toán của toàn xã hội và đòi hỏi những giải pháp đồng bộ từ nhiều phía.

Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách về y tế dự phòng, dinh dưỡng cộng đồng và chăm sóc người cao tuổi. Ngành y tế cần nâng cao năng lực quản lý sức khỏe toàn diện. Bên cạnh đó, việc thúc đẩy các mô hình hợp tác công - tư cũng đóng vai trò quan trọng nhằm huy động nguồn lực, kinh nghiệm và các giải pháp khoa học phục vụ mục tiêu nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Trong nỗ lực đó, Viện Dinh dưỡng quốc gia và Viện Sức khỏe Nutrilite đã triển khai nhiều nghiên cứu chuyên sâu nhằm đánh giá thực trạng dinh dưỡng, khẩu phần ăn và xu hướng tiêu thụ thực phẩm của người Việt Nam. Các nghiên cứu này góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng những giải pháp dinh dưỡng phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng.

Tuy nhiên, dù chính sách hay giải pháp có hoàn thiện đến đâu, yếu tố quyết định vẫn nằm ở sự chủ động của mỗi người dân. Việc duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, tăng cường vận động, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và hình thành lối sống lành mạnh cần được bắt đầu từ hôm nay, không phải đợi đến tuổi già.

Khi tuổi thọ không còn là đích đến cuối cùng, sống khỏe dài lâu sẽ trở thành thước đo mới cho sự phát triển của một quốc gia. Và hành trình đó không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế hay các nhà hoạch định chính sách, mà là sự chung tay của toàn xã hội nhằm xây dựng một Việt Nam khỏe mạnh, năng động và phát triển bền vững trong tương lai.

Thượng tá, TS-BS.CKII Vũ Sơn Giang