Hiệu trưởng không bắt đầu bằng ý định trục lợi nhưng trượt vào sai phạm lặng lẽ
Có một người thầy tôi quen, ngoài 50 tuổi, làm hiệu trưởng một trường tiểu học ở quê. Mỗi lần gặp, ông vẫn kể về những tiết dạy của mình bằng giọng háo hức như thời còn là giáo viên trẻ măng. Vậy mà tuần trước ông nhắn cho tôi một câu mà tôi nghe ra cả sự bất an trong đó, rằng đã mấy năm nay ông gần như không còn đứng lớp mà tháng nào cũng vẫn nhận khoản phụ cấp đứng lớp, liệu ông có đang đi vào vết xe đổ của vài đồng nghiệp vừa lên báo hay không.
Ông giật mình sau khi đọc tin một hiệu trưởng ở TP.HCM bị kỷ luật cảnh cáo vì suốt 3 năm học không giảng dạy nhưng vẫn nhận phụ cấp nhà giáo 35%, mà số tiền ấy hiệu trưởng này đem trả lại cho các thầy cô dạy thay mình. Trước đó ít lâu, ở Quảng Trị cũng có chuyện hiệu trưởng và phó hiệu trưởng một trường tiểu học không có lịch giảng dạy thể hiện trên hồ sơ chuyên môn mà vẫn hưởng đủ khoản phụ cấp ấy trong thời gian dài, đến mức địa phương phải tính chuyện truy thu.
Tôi hiểu vì sao người thầy ấy lo. Không mấy ai trong số những hiệu trưởng đó bắt đầu bằng ý định trục lợi. Họ trượt vào sai phạm một cách lặng lẽ. Một hiệu trưởng trường tiểu học mỗi tuần chỉ phải dạy 2 tiết theo quy định, nhưng guồng quay của hồ sơ, họp hành, thanh tra, tuyển sinh, xây dựng sửa chữa trường lớp… cứ cuốn đi. Và 2 tiết nhỏ nhoi ấy là thứ dễ bị gạt sang bên nhất. Người dạy thay vẫn lên lớp đều đặn, học trò vẫn có thầy, kế toán vẫn đều đặn chi 35% như một phần lương cứng. Nhìn từ bên trong, mọi thứ trông vô hại đến mức người ta quên mất rằng mình đang đứng sai chỗ. Thậm chí ở vụ việc tại TP.HCM, vị hiệu trưởng còn mang chính khoản phụ cấp ấy trả lại cho người dạy thay, một cử chỉ thoạt nghe rất sòng phẳng.
Nhưng pháp luật không nhìn khoản phụ cấp ấy theo cách chúng ta vẫn quen nghĩ. Phụ cấp ưu đãi nghề 35% không phải là một phần đương nhiên của chức danh hiệu trưởng. Nó là khoản bù đắp cho lao động giảng dạy trực tiếp, gắn chặt với điều kiện thực sự đứng lớp. Thông tư 05/2025 của Bộ GD-ĐT có hiệu lực từ ngày 22.4.2025 quy định rõ hiệu trưởng vẫn phải dạy 2 tiết một tuần, phó hiệu trưởng 4 tiết và không cho phép lấy việc kiêm nhiệm quản lý để miễn cho mình nghĩa vụ đứng lớp. Khi không dạy mà vẫn nhận thì khoản tiền đó trở thành khoản chi sai, dù nó có chảy vào túi ai đi nữa.
Với hàng loạt công việc từ hồ sơ, họp hành, thanh tra, tuyển sinh đến xây dựng sửa chữa trường lớp…, nhiều hiệu trưởng dễ bỏ qua các tiết đứng lớp theo quy định
ảnh: T.N tạo bằng GEMINI
Cái bẫy đẩy một nhà giáo từ phạm vi kỷ luật sang nguy cơ xem xét trách nhiệm hình sự
Nhận phụ cấp khi chưa dạy đủ tiết, nếu không có chiếm đoạt và không có gian dối hồ sơ, về bản chất chỉ là vi phạm chế độ chính sách. Cách xử lý tương xứng cho nó là kỷ luật hành chính và truy thu khoản đã chi sai, đúng như những gì đang diễn ra ở 2 vụ việc kể trên. Đó là một cú vấp đau nhưng đứng dậy được.
Thứ thực sự nguy hiểm nằm ở phía sau, trong cái phản xạ rất con người là muốn che đi những vi phạm. Khi đã lỡ ở vùng xám, người ta dễ bị cám dỗ sửa lại thời khóa biểu cho khớp, dựng thêm sổ đầu bài, nhờ ai đó ký lùi ngày để hồ sơ trông như mình vẫn đều đặn lên lớp. Chính bước đó mới là lằn ranh đỏ.
Không phải khoản phụ cấp mà chính động tác hợp thức hóa hồ sơ mới là cái bẫy đẩy một nhà giáo từ phạm vi kỷ luật sang nguy cơ xem xét trách nhiệm hình sự.
Một nữ hiệu trưởng ở Đắk Lắk vừa bị cách chức vì chỉ đạo giả mạo chữ ký để hợp thức hóa hồ sơ và hành vi kiểu ấy rơi đúng vào tội giả mạo trong công tác theo điều 359 bộ luật Hình sự 2015, với khung hình phạt khởi điểm từ 1 đến 5 năm tù. Một khoản phụ cấp vài triệu đồng còn có thể xử lý bằng truy thu, còn một bộ hồ sơ giả thì không có cách nào truy thu lại được nữa.
Vì vậy các hiệu trưởng hãy dạy thật và ghi thật, đứng lớp đủ số tiết và để việc đứng lớp ấy hiện diện ngay ngắn trên thời khóa biểu, sổ đầu bài, kế hoạch bài dạy. Nếu năm học nào đó công việc quản lý thật sự nuốt mất giờ lên lớp thì điều cần làm là chủ động nói thẳng với bộ phận tài chính để dừng hoặc điều chỉnh khoản phụ cấp cho đúng phần thực dạy, thay vì im lặng để hệ thống tự chi rồi mắc kẹt nhiều năm. Người dạy thay xứng đáng được trả công nhưng phải là khoản thừa giờ do nhà trường chi theo đúng cơ chế, chứ không phải bằng chính khoản phụ cấp mà hiệu trưởng tự tay chia lại. Và nếu lỡ đã nhận sai, việc rà soát rồi truy nộp sớm, trước khi có ai đó làm đơn, luôn là lựa chọn tử tế hơn cho chính mình, bởi sự chủ động khắc phục bao giờ cũng được ghi nhận như một tình tiết giảm nhẹ.
Một quy định buộc người quản lý vừa gánh cả bộ máy hành chính vừa phải đều đặn đứng lớp, lại gắn thu nhập của họ vào đúng số tiết khó giữ ấy, tự nó đã đặt người trung thực vào thế khó. Nghị định 182/2026 về phụ cấp ưu đãi nhà giáo sẽ có hiệu lực từ ngày 7.7.2026 và đó là dịp để bàn lại cho sòng phẳng hơn mối quan hệ giữa chức trách quản lý và nghĩa vụ giảng dạy.
Nhưng người thầy của tôi không thể ngồi chờ một văn bản. Ông phải tự bảo vệ mình ngay từ học kỳ tới.
Bình luận (0)