Không ép buộc phân luồng học sinh sau tốt nghiệp THCS, THPT

Bộ GD-ĐT vừa ban hành Thông tư số 16/TT-BGDĐT quy định về hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục.

Đối với công tác phân luồng, Thông tư 16 hướng dẫn cụ thể việc định hướng lộ trình học tập và nghề nghiệp cho học sinh sau khi tốt nghiệp THCS và THPT.

ẢNH: TUẤN MINH

Thông tư yêu cầu việc phân luồng không mang tính ép buộc mà dựa trên nguyên tắc: phù hợp với năng lực, nguyện vọng của học sinh; gắn kết chặt chẽ với nhu cầu nhân lực của từng vùng, miền và khả năng đáp ứng của hệ thống giáo dục.

Các nhà trường có trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin về các hướng đi như học tiếp lên THPT, học nghề, hoặc tham gia thị trường lao động đối với học sinh sau THCS; học đại học, cao đẳng, trung cấp hoặc đi làm đối với học sinh sau THPT. Điều này giúp học sinh và gia đình đưa ra quyết định lựa chọn phù hợp nhất.

Để hiện thực hóa các nội dung tại thông tư, Bộ GD-ĐT yêu cầu các nhà trường sẽ triển khai thông qua việc tích hợp vào các môn học và hoạt động giáo dục chính khóa; tổ chức tư vấn chuyên sâu (trực tiếp và trực tuyến).

Cùng với đó, thông tư cũng quy định việc phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học, các tổ chức, doanh nghiệp để mang lại môi trường trải nghiệm thực tiễn cho học sinh.

Để việc triển khai hiệu quả, Thông tư 16 quy định các tiêu chuẩn về điều kiện bảo đảm, bao gồm: bố trí đội ngũ cán bộ, giáo viên phụ trách (được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn về hướng nghiệp); bảo đảm cơ sở vật chất, thiết bị tối thiểu; phát triển hệ thống tài liệu, học liệu; bố trí kinh phí thực hiện.

Đảm bảo quyền được định hướng nghề nghiệp của học sinh

Bộ GD-ĐT cho rằng, việc ban hành thông tư này tạo khuôn khổ pháp lý giúp các địa phương triển khai công tác hướng nghiệp, phân luồng một cách bài bản, khoa học. Qua đó không chỉ bảo đảm quyền được định hướng nghề nghiệp của mọi học sinh mà còn góp phần giải quyết bài toán nhân lực, tránh lãng phí nguồn lực của xã hội.

Việc phân luồng sau tốt nghiệp THCS lâu nay gây bức xúc trong dư luận khi nhiều địa phương áp tỷ lệ, làm hẹp cơ hội vào lớp 10 THPT của học sinh. Điều này được lý giải là do Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020 đặt mục tiêu đến năm 2020 các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có đủ khả năng tiếp nhận 30% số học sinh tốt nghiệp THCS.

Nhìn lại kết quả triển khai Đề án Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh phổ thông giai đoạn 2018 - 2025 theo Quyết định 522 năm 2018 của Thủ tướng Chính phủ, báo cáo của Bộ GD-ĐT cho thấy tỷ lệ phân luồng học sinh sau THCS bình quân cả nước là 17,8%. Nhiều tỉnh, thành như Hà Nội, Hải Phòng chỉ đạt dưới 12%.

Theo Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2025, mục tiêu đạt tỷ lệ học sinh từ THCS lên THPT và các trình độ khác đạt 95%, không đề cập đến tỷ lệ học nghề sau THCS.

Lãnh đạo Bộ GD-ĐT từng chia sẻ về quá trình xây dựng chiến lược trên, trong đó cho rằng chưa có căn cứ thuyết phục về tỷ lệ phân luồng sau THCS; căn cứ của phân luồng, hướng nghiệp là dựa trên nhu cầu tự nguyện của học sinh, còn Nhà nước phải đảm bảo 100% chỗ học. Do đó, cần giải tỏa cho các địa phương về tỷ lệ phân luồng, hướng nghiệp để đảm bảo đầu tư đủ trường học cho 100% học sinh.

Thực tiễn cho thấy, việc áp tỷ lệ phân luồng học sinh sau tốt nghiệp THCS đi học nghề tạo ra áp lực rất lớn cho các kỳ thi vào lớp 10 hằng năm. Có địa phương thực hiện chính sách "rắn" về phân luồng khiến mỗi năm có khoảng trên 15% học sinh tốt nghiệp THCS bỏ học, trực tiếp đi lao động và không có việc làm ổn định. Chất lượng đào tạo nghề đối với học sinh tốt nghiệp THCS còn thấp và tỷ lệ có việc làm không cao.