Không gian mới cho âm nhạc truyền thống

Không gian nghệ thuật âm nhạc truyền thống Việt Nam

Bộ VH-TT-DL vừa phê duyệt Đề án xây dựng Dàn nhạc dân tộc quốc gia Việt Nam với mục tiêu kế thừa, bảo tồn và phát huy các giá trị, di sản âm nhạc truyền thống từ việc sử dụng và khai thác các loại nhạc cụ dân tộc trên lãnh thổ Việt Nam. Dàn nhạc đồng thời cũng có chức năng nghiên cứu, sưu tầm, khai thác các di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu âm nhạc dân tộc, nghệ thuật biểu diễn truyền thống.

Theo đề án, dàn nhạc sẽ thuộc Nhà hát Ca múa nhạc quốc gia Việt Nam. Về nhân sự, dàn nhạc sẽ kế thừa nguồn lực hiện có của nhà hát, bổ sung thêm diễn viên từ các đơn vị nghệ thuật trên toàn quốc nhằm nâng cao năng lực biểu diễn nghệ thuật âm nhạc dân gian, dân tộc chuyên nghiệp.

Đề án cũng đặt ra mục tiêu cho dàn nhạc là định hướng nhận thức thẩm mỹ nghệ thuật cho công chúng; đẩy mạnh giao lưu, hợp tác quốc tế để nghệ thuật biểu diễn âm nhạc dân tộc, truyền thống Việt Nam vừa giữ vững bản sắc, vừa trở thành một trong những trụ cột của văn hóa đối ngoại.

ẢNH: TUẤN ĐÀO

Được thực hiện từ năm 2026, tổng kết đánh giá vào năm 2031, đề án cũng đặt ra mục tiêu cụ thể theo từng giai đoạn. Trong đó, đến năm 2027, xây dựng và hoàn thiện dàn nhạc dân tộc có quy mô, quy chuẩn đáp ứng hoạt động phục vụ các chương trình văn hóa - nghệ thuật mang tầm quốc gia và quốc tế. Đến năm 2031, trở thành một "Không gian nghệ thuật âm nhạc truyền thống Việt Nam" đáp ứng các sự kiện văn hóa trong nước và quốc tế.

Ông Trần Nhất Hoàng, Phó cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế (Bộ VH-TT-DL), cho biết tính đến nay nghệ thuật truyền thống, trong đó có âm nhạc dân tộc, vẫn chiếm tỷ lệ lớn, đến 70% trong các chương trình đối ngoại văn hóa. "Trừ những chuyến mang dàn nhạc giao hưởng và nhạc hiện đại đi, 70% còn lại là mang tác phẩm âm nhạc dân tộc. Ngay cả khi mang các dàn giao hưởng và hiện đại thì vẫn có yếu tố dân gian trong đó", ông Hoàng nói. Ông cũng chia sẻ buổi biểu diễn nhạc dân tộc trong chuyến thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc vừa qua của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được phía Trung Quốc đánh giá rất cao.

Trải nghiệm "danh thiếp âm nhạc"

Nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long nhận định việc xây dựng một dàn nhạc quốc gia với sự tham gia của nhạc cụ dân tộc, vận hành theo tư duy hàn lâm phương Tây, là hướng đi đúng và cần thiết. "Đây là một bước tiến nhằm chuyên nghiệp hóa đời sống âm nhạc, tạo dựng một chuẩn mực biểu diễn và sáng tác đủ tầm để hội nhập quốc tế. Khi nhạc cụ dân tộc được đặt trong cấu trúc dàn nhạc lớn, với hệ thống phối khí, chỉ huy, và ngôn ngữ âm nhạc được chuẩn hóa, chúng ta có cơ hội xây dựng những tác phẩm khí nhạc quy mô, có khả năng đối thoại với thế giới, đồng thời khẳng định bản sắc riêng", ông Long nói.

Ông Long cũng cho biết trước đây chúng ta cũng có một dàn nhạc dân tộc Việt Nam thuộc Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam. Dàn nhạc này khai sinh năm 2009, do Thứ trưởng Bộ VH-TT-DL khi đó là ông Trần Chiến Thắng ký quyết định thành lập, với thành viên là những nghệ sĩ - giảng viên và sinh viên ưu tú của Khoa Nhạc cụ truyền thống (nay là Khoa Âm nhạc truyền thống của Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam).

ẢNH: ANH TÚ

NSND Phạm Ngọc Khôi, Phó chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, chia sẻ hiện tại người làm phối khí cho âm nhạc dân tộc đang ít, và làm trên tinh thần "vì yêu mà làm" do thiếu kinh phí. Dù tại Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, các giảng viên cơ hữu là người viết phối khí và sau nhiều năm số lượng bản phối cũng đáng kể nhưng việc phối khí cho âm nhạc dân tộc hiện đang là một "nốt trầm". Vì thế theo ông, với Dàn nhạc dân tộc quốc gia Việt Nam, cần chú ý việc sáng tác các bản phối, với những kế hoạch và mục tiêu cụ thể, khả thi cho từng giai đoạn.

Ông Trần Nhất Hoàng cũng chia sẻ "bí quyết" thành công của dàn nhạc dân tộc Sức Sống Mới trong các hoạt động nhà nước cấp cao: "Sức Sống Mới có nhạc trưởng phối khí là nghệ sĩ Đồng Quang Vinh với những phối khí rất biến hóa. Vì thế tác phẩm trở nên rất mới mẻ và có những tác phẩm là liên khúc giữa một bài nước ngoài cộng với một bài của Việt Nam. Thứ hai, nhạc trưởng cũng chơi được nhiều nhạc cụ, Vinh có thể chơi sáo, chơi đàn t'rưng và đàn đá… rất tốt. Điều thứ ba là bạn ấy rất tài hoa, khả năng kết hợp với quốc tế tốt lắm".

Cũng theo ông Hoàng, rất nhiều năm qua nhạc dân tộc được chơi theo cách rất truyền thống. Tuy nhiên, dàn nhạc Sức Sống Mới cũng có cách làm khác là đôi khi phối các tác phẩm theo hướng giao hưởng hoặc jazz. "Nếu để đưa ra thông điệp thì đó là nghệ sĩ Việt Nam rất tài năng và chúng ta có kho tàng dân tộc xuất sắc, cái chính là tìm ra nét chơi mới, chơi thật chuyên nghiệp, cảm xúc cho bạn bè quốc tế cảm nhận và nể phục", ông Hoàng nói.