Kiểm soát giá hàng hóa những tháng cuối năm

Đi lại, vận chuyển… tăng giá

Theo số liệu từ Bộ Tài chính, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 8 tháng năm 2026 tăng 4,45%; trong đó nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng đến 6,71%, đóng góp 1,52 điểm phần trăm vào CPI chung; nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,76%, đóng góp tới 1,70 điểm phần trăm; nhóm giao thông tăng 5,38%, đóng góp 0,54 điểm phần trăm. Đây là những nhóm có liên quan trực tiếp đến chi tiêu thiết yếu của hộ gia đình và chi phí hoạt động của doanh nghiệp (DN), đã tăng rất cao.

Trên thực tế, mức tăng giá không chỉ nằm trên các con số thống kê mà âm thầm xuất hiện ở nhiều sản phẩm, dịch vụ. Rõ nhất là những mặt hàng liên quan đến giao hàng, vận chuyển. Chị Thanh Huyền, bán hàng online tại P.Tân Thuận (TP.HCM), cho hay phí ship liên tục tăng. Ví dụ cùng một món hàng, ship cùng địa chỉ tại TP.HCM mà cuối tháng 8 chỉ 14.000 đồng thì cuối tuần qua đã lên 14.300 đồng; còn đầu năm thì phí ship gói hàng này chỉ tầm 12.000 đồng. "Ước tính phí ship các gói hàng đã tăng khoảng 20%, nhưng vì giá trị nhỏ nên người mua đôi khi không để ý hoặc được người bán hàng cố gắng hỗ trợ, bù thêm tiền ship cho khách", chị Huyền chia sẻ.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Trước đó, kể từ ngày 24.8, Viettel Post đã thông báo áp dụng phụ phí xăng dầu bằng 10% cước vận chuyển đối với các đơn hàng thông thường; riêng khách hàng sử dụng gói giá đặc biệt thuộc dịch vụ hàng nặng, mức phụ phí là 12%. Như vậy, đơn hàng có cước vận chuyển 30.000 đồng sẽ phát sinh thêm khoảng 3.000 đồng phụ phí nhiên liệu. Với cước 50.000 đồng, khoản tăng thêm là 5.000 đồng. Mức tăng trên không lớn nếu tính trên từng đơn, nhưng trở thành khoản đáng kể với các cửa hàng có hàng trăm đơn hàng trong tháng. Viettel Post cho biết phụ phí xăng dầu được điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến giá bán lẻ nhiên liệu.

Trong khi đó, dù các nhóm thực phẩm chính như lương thực, thịt heo, cá… không tăng giá nhưng nhiều bà nội trợ vẫn cảm nhận rõ chi phí đội lên trong từng buổi chợ. Chị N.Loan (P.Diên Hồng, TP.HCM) cho biết nếu như năm trước mỗi tháng riêng tiền chợ của gia đình dao động từ 8 - 9 triệu đồng thì trong vòng 3 tháng qua đã lên khoảng 10 triệu đồng. Thử ghi chép lại thì chị thấy giá các loại rau củ, trái cây và nhiều thứ lặt vặt khác đã nhích lên từ 2.000 - 5.000 đồng/kg. Gần đây, khi mùa trái cây đi qua thì rất nhiều loại thông thường như ổi, đu đủ, xoài... đều tăng giá đến 50%, thậm chí gấp đôi.

"Mỗi thứ một tí, nếu tính từng món thì không quá nhiều nhưng tổng cộng lại cả tháng cũng khiến tiền mình bỏ ra nhiều hơn 15 - 20%. Đã biết trước tình hình này từ khi giá xăng dầu tăng vọt hồi tháng 3 nên mình cũng đã tiết kiệm hơn, giảm bớt việc mua hàng cao cấp hay ăn uống bên ngoài. Còn với những người đi ăn ngoài thì tô phở, tô bún bò, hủ tíu… đã tăng giá thêm 5.000 - 10.000 đồng thì từ đó đến nay vẫn giữ nguyên. Thậm chí trong tháng 8, giá xăng dầu liên tục giảm thì tô phở, tô bún bò cũng không quay lại giá cũ", chị Loan nhận xét.

Xăng dầu vẫn là biến số rủi ro

Bước vào những tháng cuối năm, xăng dầu vẫn là biến số khó dự báo nhất. Chỉ riêng diễn biến trong vài tuần gần đây đã cho thấy rủi ro này chưa thể xem nhẹ. Trong nước, tuần trước giá xăng sinh học E5 đã được điều chỉnh tăng 1.260 đồng/lít, xăng E10 tăng gần 1.000 đồng/lít; giá dầu diesel tăng gần 750 đồng/lít. Đây là mức tăng khá mạnh chỉ sau một kỳ điều hành. Đáng chú ý, giá thành phẩm xăng dầu thế giới bình quân giữa hai kỳ điều hành trong tuần đầu tháng 9 đã tăng hơn 9% với xăng và hơn 4% với dầu diesel.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Hôm qua (14.9), giá dầu thế giới tiếp tục tăng nên dự báo giá xăng dầu thành phẩm tuần này tiếp đà tăng, mức tăng ước tính từ 1.000 - 2.000 đồng/lít, chưa bao gồm quỹ bình ổn. Trong bối cảnh giá dầu quốc tế và chi phí vận tải chịu ảnh hưởng bởi những bất ổn địa chính trị, khả năng giá nhiên liệu tiếp tục biến động trong thời gian tới là rất lớn. Chính phủ và Bộ Công thương cũng lưu ý, tác động từ xung đột tại Trung Đông làm giá dầu và chi phí vận tải tăng mạnh, qua đó tạo thêm áp lực lên mặt bằng giá trong nước. Xăng dầu là đầu vào của vận tải, logistics, đánh bắt thủy sản, sản xuất công nghiệp và hàng loạt dịch vụ khác. Khi nhiên liệu tăng giá, chi phí vận chuyển nguyên vật liệu và hàng hóa tăng theo; từ đó tạo sức ép lên giá thành sản phẩm, cước vận tải và cuối cùng là giá bán đến người tiêu dùng.

Nhưng không chỉ xăng dầu, trong rổ CPI tháng 8, do giá nhiên liệu tăng, nhiều nhóm hàng hóa lĩnh vực thuốc và dịch vụ y tế, giáo dục, vật liệu xây dựng, điện, nước… đều đồng loạt tăng.

Chẳng hạn trong tháng 9, chi phí giáo dục sẽ tăng do bước vào năm học mới. Theo quy định hiện hành, từ năm học 2026 - 2027, mức trần học phí mầm non, phổ thông được điều chỉnh nhưng mức tăng không quá 7,5%/năm. Ở bậc đại học, khung học phí cũng tiếp tục được điều chỉnh theo lộ trình. Tương tự, với y tế, áp lực đến từ giá thuốc, vật tư y tế, hóa chất xét nghiệm, thiết bị và chi phí vận hành cơ sở khám chữa bệnh. Chính phủ đã yêu cầu theo dõi chặt diễn biến các nhóm chi phí này, đồng thời xây dựng lộ trình điều chỉnh giá dịch vụ y tế phù hợp với mục tiêu kiểm soát lạm phát và khả năng chi trả của người dân.

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (Viện Thương mại và kinh tế quốc tế) khẳng định sức ép lên lạm phát trong những tháng cuối năm nay rất lớn. Ngoài y tế, giáo dục thì tổng cầu tăng do tăng lương, chi mạnh tay cũng là yếu tố lạm phát. Vì vậy, dù 8 tháng năm 2026 chỉ số CPI vẫn trong tầm kiểm soát nhưng dư địa cho những tháng cuối năm không còn quá rộng. "Nếu giá dầu thế giới tiếp tục tăng, cùng lúc giá nguyên vật liệu, vận tải và một số dịch vụ thiết yếu điều chỉnh theo lộ trình, áp lực lên CPI sẽ rõ hơn. Đây cũng là lý do kiểm soát lạm phát cuối năm không thể chỉ nhìn vào một vài nhóm hàng tiêu dùng, mà cần theo dõi sát chuỗi truyền dẫn từ giá xăng dầu đến chi phí vận tải, giá nguyên vật liệu, chi phí sản xuất và giá hàng hóa, dịch vụ cuối cùng", ông Lạng khuyến cáo.

Kéo dài giảm thuế, phí với xăng dầu, hỗ trợ người dân

Lạc quan về tăng trưởng, song lạm phát vẫn là lưu ý của hầu hết các chuyên gia kinh tế hàng đầu VN.

ẢNH: NHẬT THỊNH

PGS-TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội, phân tích tình hình KT-XH trong 8 tháng năm 2026 có nhiều tích cực như sản xuất công nghiệp tăng, bán lẻ và tiêu dùng cũng tăng cao, xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 770,14 tỉ USD, tăng 28,7%. Đặc biệt, tổng thu ngân sách 8 tháng lần đầu tiên vượt mốc 2 triệu tỉ đồng, bằng 80% dự toán năm và tăng 16% so với cùng kỳ năm trước. Đây là cơ sở để chúng ta đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026. Tuy nhiên, ông Ngân thừa nhận, một trong những áp lực chúng ta đang đối diện là lạm phát lên cao khi CPI bình quân 8 tháng năm 2026 tăng 4,45%, gần chạm mức trần mà Quốc hội đã phê duyệt ở mức 4,5%. "Hiện nay tình hình thế giới còn nhiều bất ổn, khó đoán định, đặc biệt giá xăng dầu thế giới còn diễn biến phức tạp khiến các quốc gia trên toàn cầu đều phải gồng mình khi áp lực lạm phát lên cao", ông Ngân lưu ý và cho rằng chính sách tài khóa đã phát huy hiệu quả nên giá dầu thế giới tăng 70% so với đầu năm nhưng giá xăng tại VN chỉ tăng khoảng 20%.

Dù vậy, để ổn định kinh tế vĩ mô, theo ông Ngân, cần những chính sách mạnh hơn để kềm giá xăng dầu trong nước. Đó là kéo dài các chính sách giảm thuế như thuế bảo vệ môi trường, thuế nhập khẩu, thuế giá trị gia tăng đến hết cuối năm thay vì các chính sách này chỉ có hiệu lực đến 30.9. "Với nguồn thu ngân sách tăng 16%, tương ứng tăng khoảng 280.000 tỉ đồng so với cùng kỳ sau 8 tháng thì Chính phủ có dư địa để tiếp tục thực hiện chính sách giảm các loại thuế cho xăng dầu. Chính phủ nên trình Quốc hội để giảm thuế tiêu thụ đặc biệt cho xăng. Kềm được giá xăng dầu, giúp ổn định chi phí đầu vào sẽ giúp DN yên tâm sản xuất kinh doanh, an tâm đầu tư", PGS-TS Trần Hoàng Ngân khuyến nghị. 

Tương tự, các chính sách hỗ trợ cho DN, hộ kinh doanh như giảm thuế, giãn thuế thời gian qua rất kịp thời và cần tiếp tục thực hiện. Đặc biệt, việc kiểm soát giá thị trường là rất quan trọng để tránh hiệu ứng domino và nhất là cắt kỳ vọng về lạm phát của người dân. Chẳng hạn như Ngân hàng Nhà nước đã điều hành tỷ giá USD/VND khá tốt và cần tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ nói chung cũng như tỷ giá hối đoái ổn định. Hơn nữa, việc Chính phủ chỉ đạo quyết liệt để gỡ vướng các dự án còn tồn đọng lâu nay để khơi thông nguồn lực cho nền kinh tế vẫn phải được đẩy mạnh, từ đó sẽ giúp dòng vốn lưu thông, luân chuyển nhanh hơn và góp phần kéo giảm mặt bằng lãi suất, hỗ trợ cho DN kinh doanh…

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng lạm phát vừa qua do chi phí đẩy, trong đó VN nhập khẩu khá nhiều hàng tiêu dùng cũng như nguyên, nhiên vật liệu phục vụ sản xuất, đầu tư. Kế đến là chi phí vốn khi lãi suất cho vay tăng theo, tạo gánh nặng lớn cho DN. Bên cạnh đó là chi phí liên quan đến bộ máy và chi tiêu công cũng là yếu tố cần lưu ý. "Hiện nay có thể chúng ta đang ở trạng thái "lạm phát ngấm ngầm", tức chưa bùng phát thành một cú sốc lớn, nhưng các yếu tố gây sức ép lên giá đang tồn tại và đan xen. Trong điều kiện tăng trưởng cao, nguy cơ lạm phát cao sẽ xuất hiện. Điều quan trọng là phải bảo đảm lượng tiền đưa vào nền kinh tế được hấp thụ bởi năng lực sản xuất thực. Bởi khi lượng tiền bơm một, hấp thụ một thì không sợ lạm phát", ông Lạng nhấn mạnh.

Để kiểm soát giá trong 4 tháng cuối năm, PGS-TS Nguyễn Thường Lạng lưu ý phải tăng nguồn cung hàng hóa, bảo đảm sản xuất và cung ứng dồi dào. Khi nguồn cung được cải thiện, cạnh tranh tăng lên, giá sẽ có điều kiện giảm hoặc ít nhất hạn chế đà tăng. Ông Lạng cũng đồng quan điểm xăng dầu tiếp tục là một biến số quan trọng. Vì vậy, giải pháp tối ưu là cần tiếp tục các chính sách hỗ trợ trực tiếp để giảm chi phí cho người dân. Khi một số khoản chi thiết yếu được giảm, áp lực tăng giá lên hộ gia đình sẽ được hạn chế, đồng thời góp phần kiểm soát tổng cầu. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh số hóa DN, qua đó giảm chi phí vận hành, chi phí giao dịch và chi phí không chính thức. Cuối cùng là tiết kiệm chi thường xuyên của Chính phủ. Đặc biệt, cần kiểm soát tình trạng "tát nước theo mưa", tức lợi dụng những biến động của chi phí đầu vào hoặc chính sách để tăng giá hàng hóa, dịch vụ cao hơn mức tăng thực tế của chi phí dù hiện tượng này hiện không quá nhiều do quản lý hàng hóa, giá cả, dữ liệu hiệu quả hơn trước, minh bạch hơn…