Liệt sĩ Lê Thị Riêng: Ước ôm con ngày thống nhất và khát vọng đón bà trở về

Ước mơ của người mẹ xa con

Tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia (Hà Nội), ở một góc trưng bày, có cuốn sổ tay nhỏ đã ngả màu nằm mở trong tủ kính. Trên trang giấy cũ, dưới hai chữ "Ước mơ" là những dòng chữ viết tay ngay ngắn của Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ Lê Thị Riêng.

Giữa những năm tháng chiến tranh, người cán bộ cách mạng đã gửi vào trang giấy nỗi nhớ 2 con đang sống xa mẹ: "Tôi ước mơ một ngày xuân thống nhất, được gặp con, được ôm ấp vỗ về...".

ẢNH: THÚY LIỄU

Không phải báo cáo công tác hay những dòng ghi chép về hoạt động cách mạng, trang sổ mở đầu bằng ước mong rất đỗi bình dị: một ngày được đến Hà Nội, gặp hai con, ôm cả hai vào lòng.

Nỗi nhớ ấy đã "chất chứa" qua nhiều năm, khi hình bóng các con luôn "lãng vãng đêm ngày" trong tâm trí người mẹ.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử quốc gia: Bà Lê Thị Riêng sinh năm 1925 tại xã Vĩnh Mỹ, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu cũ. Mùa thu năm 1945, bà tham gia Phụ nữ Cứu quốc tỉnh Bạc Liêu. Sau đó, bà lần lượt phụ trách phong trào phụ nữ tại Rạch Giá, miền Đông Nam bộ và tham gia công tác Phụ vận Xứ ủy Nam bộ.

Năm 1953, bà kết hôn với cán bộ cách mạng Lê Văn Ba, còn gọi là Lê Trọng Tam, có hai con trai tên Lê Minh Chánh và Lê Chí Công. Để cha mẹ tiếp tục hoạt động bí mật, hai con được tổ chức đưa ra miền Bắc học tập.

ẢNH: THÚY LIỄU

Khoảng cách giữa hai miền khiến những cuộc đoàn tụ chỉ còn hiện diện trong ước mơ. Bà nhớ ánh mắt trẻ thơ, khao khát được ôm ấp, vỗ về các con nhưng vẫn tự nhắc mình về trách nhiệm với đất nước.

Năm 1960, chồng bà hy sinh trong một chuyến công tác. Sau nỗi đau mất chồng, hai người con sống xa mẹ trở thành nguồn động viên để bà tiếp tục chiến đấu. Trong sổ tay, bà viết về mong ước một ngày không còn cảnh gia đình ly tán, các con sớm được gần mẹ.

ẢNH: THÚY LIỄU

Khát vọng đoàn tụ của người mẹ vì thế gắn liền với khát vọng thống nhất đất nước. Bà chọn tiếp tục chiến đấu để những đứa trẻ không còn phải xa cha mẹ, những gia đình không còn chịu cảnh tang tóc, chia lìa.

Năm 1965, bà được phân công làm Trưởng ban Phụ vận Khu ủy Sài Gòn - Gia Định. Bà tham gia xây dựng phong trào phụ nữ trong nội thành, đóng góp cho sự ra đời của Báo Phụ Nữ Giải Phóng, viết xã luận và tổng kết kinh nghiệm vận động phụ nữ miền Nam.

Ngày 9.5.1967, trong một chuyến công tác tại khu vực Đa Kao, bà bị chỉ điểm, bắt giữ. Trải qua nhiều hình thức tra tấn, bà vẫn không khai báo.

Đêm mùng 2 Tết Mậu Thân 1968, bà bị đưa đi thủ tiêu cùng liệt sĩ Trần Văn Kiểu và một số chiến sĩ cách mạng. Theo lời kể của bà Phùng Ngọc Anh, khi lực lượng áp giải nổ súng, bà Lê Thị Riêng đã lấy thân mình che đạn cho đồng đội. Bà Ngọc Anh sống sót và giữ lại chiếc kẹp tóc nhỏ của người đồng đội.

Ngày đất nước thống nhất rồi cũng đến, nhưng người mẹ không còn cơ hội thực hiện ước mơ ôm hai con vào lòng. Cuốn sổ tay và chiếc kẹp tóc trở thành những kỷ vật nối hai phần cuộc đời của bà: một người mẹ nặng lòng thương con và một nữ chiến sĩ kiên trung.

Mong đón mẹ, đón bà trở về

Gần 60 năm sau, tại công viên mang tên Lê Thị Riêng, cuộc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ mở ra một niềm hy vọng mới cho gia đình.

Chị Lê Ngọc Mai Uyên, cháu nội liệt sĩ Lê Thị Riêng, cho biết cha chị là ông Lê Minh Chánh đã qua đời, không kịp chứng kiến những nỗ lực tìm kiếm được triển khai tại công viên. Thay mặt gia đình và người chú là ông Lê Chí Công, chị Uyên gửi gắm mong mỏi một ngày tìm được hài cốt của bà nội.

ẢNH: THÚY LIỄU

Gia đình hiểu rằng công việc tìm kiếm và xác định danh tính rất khó khăn. Tuy nhiên, sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, lực lượng quy tập, nhà khoa học và nhân chứng giúp họ có thêm niềm tin.

"Gia đình mong bằng sự nỗ lực của tất cả lực lượng tìm kiếm và sự chỉ đạo quyết liệt của các cơ quan, có thể tìm được hài cốt của bà nội, ông Trần Văn Kiểu cùng các liệt sĩ còn nằm lại dưới mảnh đất này", chị Uyên chia sẻ.

Nhắc lại giây phút bà nội lấy thân mình che đạn cho đồng đội, chị Uyên nhìn thấy một sự kết nối đặc biệt với công viên hôm nay. Nơi mang tên bà đang lưu giữ ký ức về nhiều liệt sĩ chưa được xác định danh tính.

"Ngày ấy, bà nội đã dùng thân mình che chở cho đồng đội. Hôm nay, trong công viên mang tên bà, tôi có cảm giác bà vẫn đang che chở, bao bọc cho rất nhiều liệt sĩ chưa tìm lại được tên", chị Uyên nói.

Trước đó, ngày 18.7, ông Lê Chí Công, con trai út của liệt sĩ Lê Thị Riêng, cũng đến công viên thắp hương trước bia tưởng niệm mẹ và liệt sĩ Trần Văn Kiểu.

Theo thông tin gia đình có được, sau khi hy sinh, bà Lê Thị Riêng được chôn trong một ngôi mộ tập thể tại Nghĩa địa Chí Hòa trước đây. Nghĩa địa sau đó được giải tỏa để xây dựng công viên, còn vị trí phần mộ cụ thể của bà đến nay chưa được xác định.

Vì vậy, khi lực lượng chức năng triển khai tìm kiếm, ông Công mong trước hết có thể quy tập nhiều hài cốt, đưa các liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình. Trong niềm mong mỏi chung ấy là ước nguyện riêng đã kéo dài 58 năm: tìm được mẹ.

"Nếu may mắn tìm được hài cốt của mẹ, đó sẽ là niềm vui vô cùng lớn đối với gia đình tôi", ông Công chia sẻ trong bài viết 58 năm, con trai anh hùng liệt sĩ Lê Thị Riêng mong đón mẹ trở về.

ẢNH: THÚY LIỄU

Cùng chờ đợi với gia đình liệt sĩ Lê Thị Riêng là bà Trần Thị Lệ Thu, con gái liệt sĩ Trần Văn Kiểu. Suốt nhiều năm, gia đình vẫn đến công viên thắp hương vào ngày giỗ, dịp tết và Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27.7, nhưng trong lòng luôn thấp thỏm không biết người cha có thực sự nằm dưới mảnh đất này.

Trước khi qua đời, mẹ bà Thu từng mong được an táng cạnh chồng. Ước nguyện ấy chưa thể thực hiện bởi hài cốt liệt sĩ Trần Văn Kiểu vẫn chưa được tìm thấy.

Gần sáu thập kỷ trước, bà Lê Thị Riêng viết ước mơ được đi về phía các con, ôm hai con sau những năm dài xa cách. Hôm nay, con cháu bà lại chờ một hành trình theo chiều ngược lại: tìm được bà trong số những hài cốt đang được quy tập, xác định danh tính và đón người mẹ, người bà trở về với gia đình.