Lo ngại rủi ro khi mở rộng kênh đầu tư quỹ BHXH

Tại hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật BHXH do Tổng liên đoàn Lao động (LĐLĐ) Việt Nam tổ chức ngày 7.4, nội dung về hoạt động đầu tư quỹ BHXH trở thành tâm điểm khi nhận được rất nhiều góp ý.

ẢNH: T.HẰNG

Bài toán an toàn cho quỹ BHXH triệu tỉ

Theo ông Nguyễn Duy Cường, Phó cục trưởng Cục Tiền lương và BHXH (Bộ Nội vụ), dự thảo luật lần này ngoài sửa đổi, bổ sung các quy định phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới, còn bổ sung thêm quy định về đầu tư quỹ BHXH.

Cụ thể, dự thảo đề xuất cho phép quỹ BHXH gửi tiền tại các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và vốn doanh nghiệp nhà nước từ 50% vốn điều lệ trở lên, với điều kiện đảm bảo theo quy định của Chính phủ. Như vậy, so với quy định hiện hành, đề xuất mới sẽ mở rộng sang nhóm ngân hàng có vốn doanh nghiệp nhà nước.

GS-TS Lê Minh Thông, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, cho rằng danh mục đầu tư quỹ BHXH là một vấn đề chính sách cực kỳ nhạy cảm. Với quy mô của quỹ BHXH lên tới hàng triệu tỉ đồng, nguyên tắc đầu tư quỹ phải là tuyệt đối an toàn và không được phép để xảy ra rủi ro.

ẢNH: T.H

"Nhiều quốc gia quy định việc đầu tư quỹ BHXH rất khắt khe. Trong bối cảnh trình độ tài chính đầu tư trong nước còn khoảng cách so với thế giới, nếu xảy ra rủi ro thì người lao động sẽ là phía phải gánh chịu", GS-TS Lê Minh Thông nhấn mạnh. 

Ông Thông kiến nghị cần giữ nguyên quy định hiện hành khi chưa có đủ luận cứ khoa học và thực tiễn, hoặc chỉ nên thực hiện thí điểm trước khi đưa vào luật.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Xuân Tuấn, Trưởng ban Chính sách pháp luật và Quan hệ lao động (LĐLĐ tỉnh Thanh Hóa), cho rằng việc mở rộng đầu tư vào các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước tiềm ẩn nhiều rủi ro.

"Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp sau cổ phần hóa có thể nhanh chóng thay đổi cơ cấu vốn, không còn duy trì tỷ lệ vốn nhà nước như ban đầu. Nếu quỹ BHXH đầu tư vào những đơn vị này, mức độ an toàn sẽ bị ảnh hưởng đáng kể", ông Tuấn nói.

Theo ông, nguyên tắc cốt lõi của quỹ BHXH là đảm bảo an toàn, hạn chế rủi ro, do đó, không nên đưa thêm các yếu tố có thể làm gia tăng rủi ro vào danh mục đầu tư.

Cân nhắc nguyên tắc an toàn, thanh khoản và hiệu quả

Dưới góc độ chuyên gia về BHXH, TS Nguyễn Thị Diệu Hồng cho rằng, việc đầu tư quỹ BHXH phải tuân thủ các nguyên tắc mang tính "xương sống", bao gồm: an toàn, bền vững, hiệu quả và đảm bảo thanh khoản.

Theo bà Hồng, quỹ BHXH có đặc thù rất riêng khi phải đảm bảo chi trả cho người lao động trong dài hạn, thậm chí sau 30 năm. Vì vậy, yêu cầu bảo toàn giá trị là yếu tố then chốt.

"Trong bối cảnh đồng tiền có xu hướng mất giá theo thời gian, việc đầu tư không chỉ dừng ở bảo toàn mà còn phải sinh lời hợp lý. Tuy nhiên, sinh lời phải đi kèm với an toàn và khả năng thanh khoản cao", bà Hồng phân tích.

ẢNH: T.H

Chuyên gia này cũng dẫn kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia sử dụng quỹ BHXH để đầu tư vào các công trình phúc lợi công cộng như hạ tầng năng lượng, thủy điện hoặc các dự án quy mô lớn, vừa đảm bảo lợi ích kinh tế, vừa phục vụ xã hội.

Tuy nhiên, yếu tố thanh khoản vẫn phải được đặt lên hàng đầu. "Trong các tình huống khẩn cấp như đại dịch Covid-19, quỹ BHXH phải chi trả hàng ngày với số tiền rất lớn. Nếu đầu tư vào các kênh thiếu linh hoạt, việc chi trả sẽ gặp khó khăn", bà Hồng nói.

Từ thực tế trong nước, bà Hồng bày tỏ sự thận trọng với đề xuất mở rộng đầu tư sang các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước.

"Kinh nghiệm cho thấy những kênh này tiềm ẩn rủi ro cao. Cá nhân tôi không đồng tình vì mức độ tin cậy chưa đủ vững chắc. Khi không đảm bảo niềm tin thì rủi ro là rất lớn", bà nói.

Tương tự, đại diện LĐLĐ một số địa phương cũng băn khoăn về hiệu quả thực tế của việc mở rộng này. Ở góc độ tổ chức công đoàn, ông Nguyễn Hải Long, Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Ninh Bình, cũng đề nghị cần cân nhắc kỹ trước khi bổ sung quy định mới.

Theo ông, hiện nay, việc gửi tiền tại 4 ngân hàng lớn đã đáp ứng yêu cầu bảo toàn vốn. Thậm chí, cần siết chặt hơn nữa các quy định thay vì mở rộng.

"Thực tế thời gian qua, dù đã có quy định khá chặt chẽ nhưng vẫn xảy ra vi phạm liên quan đến quỹ BHXH. Điều đó cho thấy cần tăng cường kiểm soát, không phải nới lỏng. Việc bổ sung thêm đối tượng đầu tư là vấn đề rất nhạy cảm, cần đánh giá đầy đủ hiệu quả trước khi quyết định", ông Long nêu quan điểm.