Lô tô thời nay: Từ vài câu 'kêu số' đến thương hiệu Sài Gòn Tân Thời

Theo Lộ Lộ, lô tô từng bị gắn với nhiều hình ảnh tiêu cực. Vì vậy, cô chọn cách thay đổi từ bên trong. Đó là nâng cấp hình ảnh nghệ sĩ, yêu cầu nghệ sĩ ứng xử văn minh, xây dựng, kết nối tử tế với khán giả. Cô nói nghệ sĩ lô tô không chỉ làm nghề, mà còn phải làm cho nghề đẹp hơn trong mắt người khác.

Một chiều cuối tháng 4, khi sân khấu còn tối đèn, hậu trường đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời đã rực sáng. Tiếng máy sấy ù ù, tiếng kéo cắt, tiếng trò chuyện hòa cùng âm thanh thử nhạc vang lên. Mùi phấn son, keo tóc và cơm hộp quyện thành không khí đặc trưng; các nghệ sĩ tất bật hóa trang, tập dượt, chuẩn bị cho giờ lên sân khấu.

Giữa dòng người tất bật ấy, Lộ Lộ, trưởng đoàn thoăn thoắt điều phối đổi tiết mục, hoàn thiện hóa trang, song tay vẫn rà soát lịch diễn trên điện thoại.

ẢNH: NHÂN VẬT CUNG CẤP

Từ công việc ổn định đến ánh đèn sân khấu

Sinh năm 1988, quê An Giang, Lộ Lộ (tên thật Lâm Quốc Khải) không lớn lên trong gia đình có truyền thống nghệ thuật. Tuổi thơ của cô cũng không gắn với sân khấu hay những lớp học ca hát bài bản. Như nhiều người trẻ khác, thời sinh viên cô chỉ đôi lần tham gia diễn kịch phong trào, đứng trên sân khấu "cho vui" rồi thôi.

Ra trường, cô chọn con đường mà gia đình mong muốn, đó là học thêm chứng chỉ sư phạm để giảng dạy tại một trường cao đẳng ở TP.HCM. Đó là công việc được coi là ổn định, nhưng sự ổn định ấy không giữ chân cô lâu.

Ngoài giờ lên lớp, cô tiếp tục xoay xở với nhiều công việc khác nhau như làm marketing, thiết kế, truyền thông, kinh doanh. Cuộc sống luôn bận rộn, lịch làm việc gần như kín, nhưng càng làm nhiều, cô càng thấy mình chưa thực sự thuộc về nơi nào.

"Tui làm rất nhiều việc, nhưng thu nhập không tương xứng. Có lúc tui nghĩ mình làm cả tháng không bằng ca sĩ đi hát một show", cô nhớ lại và cho biết cơ duyên đến với nghệ thuật bắt đầu từ những việc rất nhỏ.

Ban đầu cô nhận làm hậu kỳ, thiết kế proposal (tài liệu trình bày ý tưởng) cho dự án phim. Sau đó, cô xin đóng diễn viên quần chúng. Có ngày ngồi chờ hàng giờ chỉ để xuất hiện vài phút trước ống kính, có hôm chạy theo tiến độ quay từ sáng đến khuya.

Những công việc ấy tuy vất vả, thù lao không cao, nhưng lại mở ra một thế giới khác. "Tui mê ánh đèn, mê không khí mọi người cùng làm ra một chương trình", cô nói và cho rằng trong văn phòng máy lạnh, cô chưa từng có cảm giác háo hức như khi đứng bên cánh gà chờ một cảnh quay hay một tiết mục bắt đầu.

ẢNH: ĐOÀN LÔ TÔ SÀI GÒN TÂN THỜI

"Sự chú ý ấy không đến từ may mắn"

Lô tô đến với Lộ Lộ khá tình cờ. Thời điểm đó, nhiều chợ phiên, hội chợ ở miền Tây bắt đầu nở rộ để hút khách. Cô xin "lót chương trình" bằng vài câu lô tô trước giờ ca sĩ biểu diễn. "Một tháng chỉ diễn được một lần, mỗi lần hai tiếng", cô kể.

Và điều khiến cô bất ngờ là khán giả đứng kín sân khấu suốt hai tiếng ấy. Người xem cười nói, reo hò, tương tác liên tục. Không khí náo nhiệt ấy khiến cô nhận ra, khán giả vẫn thích lô tô, chỉ là lâu nay chưa có cách làm mới để kéo họ quay lại.

Từ những buổi diễn nhỏ ở hội chợ đến tháng 10.2017, cô thành lập đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời. Ban đầu, đoàn chỉ có 4 người, mọi thứ đều thiếu: thiếu nhân sự, thiếu trang phục, thiếu tiền, thiếu cả niềm tin từ những người ngoài cuộc. Nhiều người cho rằng lô tô là nghề cũ kỹ, khó sống, không có tương lai, nhưng cô không bỏ cuộc.

Đến nay, số lượng thành viên đã gần 50 người, phần lớn thuộc cộng đồng LGBT (viết tắt của các từ đồng tính nữ, nam, song tính, chuyển giới) như Lộ Lộ, Diệp Thanh Thanh, La Kim Quyền, Thảo Nhi, Nhã Vy, Cẩm Nhung, Dạ Thảo, Ẩn Ẩn...

Chỉ vài tháng sau khi ra mắt, khoảng giữa năm 2018, đoàn bắt đầu được biết đến rộng rãi. Khán giả tìm đến ngày một đông, trên mạng xã hội, các clip biểu diễn lan truyền nhanh chóng. Lộ Lộ nói, sự chú ý ấy không đến từ may mắn.

"Tui từng làm marketing nên hiểu muốn tồn tại phải có kế hoạch. Làm hình ảnh cho đoàn, cho từng nghệ sĩ, cái gì cũng phải tính". Từ poster, clip quảng bá, cách xây dựng nhân vật cho từng thành viên đến việc chọn tiết mục nào dễ lan truyền trên mạng xã hội, cô đều tính toán như một người làm thương hiệu bài bản.

ẢNH: VÕ HÀ LAM

Lô tô hiện đại - lô tô show

Nhắc đến khó khăn, Lộ Lộ không né tránh. Cô kể về những lần đoàn mất điểm diễn, cô đã khóc rất nhiều, nhất là giai đoạn sau dịch Covid-19, đoàn bị thu hồi mặt bằng vì lý do chung, buộc phải rời đi. Có những giai đoạn, cả đoàn rơi vào tình trạng không biết sẽ diễn ở đâu, phải tìm địa điểm mới, dựng lại sân khấu mới, kéo khán giả quay trở lại. Nhưng rồi bằng nhiều cách, đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời vẫn duy trì được đến hôm nay.

Theo Lộ Lộ, một đêm lô tô thường bắt đầu từ 19 giờ và kết thúc khoảng 23 giờ. Nhưng từ 15 - 16 giờ, cả đoàn đã có mặt tại điểm diễn để chuẩn bị trang phục, âm thanh, đạo cụ, hóa trang, tổng duyệt.

Khác với hình dung đơn giản của nhiều người, nghệ sĩ lô tô không chỉ đứng trên sân khấu kêu số. Họ phải ca hát, diễn xuất, hóa trang, ứng biến, tương tác với khán giả. Có những chương trình hóa thân nghệ sĩ như "Gương mặt thân quen", người biểu diễn phải vừa hát vừa diễn, vừa giữ không khí sân khấu luôn sôi động.

Lộ Lộ cho biết, mỗi nghệ sĩ lô tô đều có một "bộ số" riêng, được xây dựng dựa trên giọng hát và phong cách cá nhân. Nhiều khán giả quen thuộc đến mức "chỉ cần nghệ sĩ cất giọng là biết sẽ kêu số mấy".

Trưởng đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời cho hay, lô tô ngày nay đã khác rất xa trước đây. Nếu lô tô truyền thống chủ yếu là kêu số, thì lô tô show hiện đại là sự kết hợp của cải lương, bolero, nhạc trẻ, kịch và nhiều yếu tố biểu diễn khác.

"Không đổi mới thì khán giả xem vài vòng là chán. Do đó, lô tô bây giờ là một loại hình tổng hợp", cô nói và cho rằng chính điều đó khiến nghệ sĩ phải học liên tục, đổi mới mỗi ngày. Không giống ca sĩ hay diễn viên có thể biểu diễn một tiết mục quen thuộc nhiều lần.

ẢNH: VÕ HÀ LAM

Không dừng ở chuyện nghề, Lộ Lộ cho rằng lô tô từng bị gắn với nhiều hình ảnh tiêu cực như tệ nạn, thiếu chuẩn mực, phản cảm. Vì vậy, cô chọn cách thay đổi từ bên trong. Đó là nâng cấp hình ảnh nghệ sĩ, yêu cầu nghệ sĩ ứng xử văn minh, xây dựng sự kết nối tử tế với khán giả.

Cô nói nghệ sĩ lô tô không chỉ làm nghề, mà còn phải làm cho nghề đẹp hơn trong mắt người khác. Những thay đổi ấy dần tạo hiệu ứng lan tỏa; nhiều đoàn khác tại TP.HCM cũng bắt đầu đi theo hướng tương tự.

Dù đông khách vào cuối tuần, Lộ Lộ thừa nhận hát lô tô không phải nghề dễ sống. Sân khấu mở cửa tự do, thu nhập chủ yếu đến từ vé lô tô giá thấp. Những ngày trong tuần hoặc mùa mưa, doanh thu nhiều khi chỉ đủ trả lương, thậm chí thua lỗ.

"Có năm ế quá tui cũng phải cầm đồ, mượn tiền anh em, bạn bè trong mùa mưa, rồi mùa nắng đem trả lại", cô kể và cho biết nguồn thu chính đôi khi lại đến từ đi show bên ngoài, quảng cáo, event, livestream...

Một vé lô tô hiện có giá từ 20.000 - 40.000 đồng. Theo Lộ Lộ, mức giá ấy "không bằng một ly trà sữa" nhưng đổi lại là tiếng cười, sự tương tác và cảm xúc trực tiếp mà ít loại hình giải trí nào có được.

"Khán giả không chỉ xem show mà còn chơi, còn nói chuyện với nghệ sĩ. Đó là điều đặc biệt của lô tô", cô nói và khẳng định, nếu nhìn đúng bản chất, lô tô là trò chơi dân gian có thưởng, không phải cờ bạc hay đỏ đen như nhiều người vẫn nghĩ. 

"Quan trọng là cách người ta chơi. Nếu chơi để vui thì đó chính là giải trí", Lộ Lộ nói.

Theo Lộ Lộ, lô tô giống như một ranh giới. Người nhìn tích cực sẽ thấy đó là nghệ thuật. Người nhìn tiêu cực sẽ cho rằng đây là trò cờ bạc, "nhưng nếu mình làm nghề tử tế, khán giả sẽ nhìn thấy".

Đưa lô tô ra thế giới

Khi được hỏi về niềm vui lớn nhất trong gần 10 năm hoạt động của đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời, Lộ Lộ nói điều đáng nhớ nhất của cô là đưa lô tô "xuất ngoại". Năm 2019, đoàn được mời lưu diễn tại Đài Loan, Úc. Năm 2022, đoàn tiếp tục được mời biểu diễn tại Thụy Sỹ, Đức, Pháp... Một loại hình từng rong ruổi ở các hội chợ miền Nam, từng bị nhìn bằng ánh mắt dè dặt, nay đã bước lên những sân khấu xa xứ.

ẢNH: NHÂN VẬT CUNG CẤP

Song, khi nói đến mong muốn lớn nhất của bản thân, Lộ Lộ cho rằng điều cô mong mỏi nhất không phải danh hiệu, cũng không phải sự công nhận ở tầm cao, hay bất kỳ sự tán thưởng nào. Cô nói, mình chỉ có mong muốn rất gần đó là trong tương lai, TP.HCM sẽ có một sân khấu chuyên dành cho lô tô, nơi âm thanh đủ tốt, chỗ ngồi đủ tử tế, lịch diễn ổn định, không còn cảnh này đây mai đó.

Hiện nay, theo cô, phần lớn sân khấu lô tô vẫn còn tạm bợ, âm thanh hạn chế, không gian chưa thật sự phù hợp. 

Nói xong, Lộ Lộ nở nụ cười nhẹ. Song chúng tôi hiểu, đằng sau nụ cười ấy là mong muốn rất thật của một người nghệ sĩ đã đi qua gần 10 năm với nghề: không chỉ sống bằng lô tô, mà muốn lô tô được sống đàng hoàng.