Luật Báo chí mới: Nhận diện rủi ro từ nền tảng số đến sử dụng AI

Sáng 9.9, tại TP.HCM, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức tọa đàm "Những điểm mới của luật Báo chí và chế tài pháp lý: Nhận diện rủi ro, bảo vệ đạo đức nghề báo".

Phát biểu khai mạc, nhà báo Trần Trọng Dũng, Phó chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, cho biết công nghệ số, mạng xã hội, AI và các nền tảng mới đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động báo chí. Trong môi trường số, thông tin sai lệch có thể nhanh chóng lan truyền, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín tòa soạn và niềm tin của công chúng.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

AI được dùng nhiều, cảnh báo nguy cơ "ảo giác"

Ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết luật Báo chí 2025 mở rộng không gian hoạt động của cơ quan báo chí trên môi trường số, cho phép cơ quan báo chí mở các kênh trên không gian mạng với nhận diện thống nhất, tạo điều kiện để báo chí phát triển theo hướng hệ sinh thái. 

Luật cũng quy định rõ hơn vai trò của Hội Nhà báo Việt Nam trong kết luận hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Từ ngày 1.1.2027, người được cấp thẻ nhà báo lần đầu phải trải qua lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí và đạo đức nghề nghiệp.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

Nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó trưởng ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân, cảnh báo càng sử dụng AI càng phải lưu ý nguy cơ "ảo giác", nhất là khi công cụ này có cách diễn đạt dễ khiến người dùng tin tưởng.

Tại Báo Nhân Dân, AI đã được ứng dụng hỗ trợ phân loại lớp tin, rà soát nội dung. Song song đó là kiến trúc 3 cấp phòng vệ trên hệ thống CMS hội tụ.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

Người nhập liệu, biên tập viên kiểm tra lần đầu về quy chuẩn, chính tả, tiêu đề; kíp trưởng kiểm tra lần hai về quy chuẩn kỹ thuật, đối chiếu nội dung trước khi chuyển cấp lãnh đạo phê duyệt xuất bản. Sau khi phát hành, Ban Hậu kiểm tiếp tục rà soát. Đạo đức nghề nghiệp cũng được ông Nhật xác định là "bộ lọc tự thân" của người làm báo.

"AI không có khả năng xác minh thay nhà báo"

Luật Báo chí 2025 và Nghị định 237/2026/NĐ-CP yêu cầu việc sử dụng AI trong hoạt động báo chí phải tuân thủ các quy định liên quan; nội dung sử dụng AI phải được kiểm chứng, rà soát và cơ quan báo chí chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

Nhà báo Nguyễn Đức Hiển, Phó tổng biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng, cho rằng không quy chế nào có thể ngăn ngừa 100% sai sót. Vì vậy, trách nhiệm lớn nhất khi dùng AI nên thuộc về người trực tiếp sử dụng, bởi họ biết AI đã can thiệp vào thông tin ở mức độ nào.

Theo ông Hiển, AI không được tác động vào sự thật mà chỉ giúp rút ngắn thời gian lao động, tăng khả năng diễn đạt. "AI không có khả năng xác minh thay nhà báo", ông Hiển nói và cho rằng tòa soạn nên có bộ phận pháp chế để xây dựng, giám sát và cập nhật quy định về sử dụng AI.

AI tạo thông tin sai, trách nhiệm vẫn thuộc về tòa soạn

Nhà báo Ngô Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Báo và Phát thanh, truyền hình Đồng Tháp, lưu ý AI có thể tạo thông tin sai nhưng cơ quan báo chí vẫn phải chịu trách nhiệm. Việc đưa dữ liệu vào AI còn có nguy cơ làm lộ dữ liệu cá nhân, vi phạm bản quyền, quyền nhân thân hoặc thông tin mật, vì vậy tòa soạn cần có quy chế sử dụng AI.

Nhà báo Lâm Quang Hiếu, Tổng biên tập Tạp chí Tri thức - Znews.vn, cho rằng luật và nghị định đã đề cập việc dán nhãn nội dung sử dụng AI nhưng chưa hướng dẫn cụ thể cách thực hiện. Trong khi đó, nhiều sản phẩm báo chí, nhất là infographic, đang sử dụng AI và có thể phát sinh rủi ro về hình ảnh, do đó cần có hướng dẫn cụ thể hơn về việc dán nhãn.

Tổng kết tọa đàm, nhà báo Trần Trọng Dũng chia sẻ các cơ quan báo chí cần chủ động nhận diện rủi ro, xây dựng "bộ lọc" bảo đảm tính chính xác, an toàn thông tin và tuân thủ pháp luật. Ông cũng đề xuất tòa soạn bố trí người kiêm nhiệm hoặc phóng viên có chuyên môn luật để tham mưu pháp lý cho ban biên tập.