Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM: Tham khảo gì từ luật Thủ đô?

ĐIỂM TỰA TỪ LUẬT THỦ ĐÔ

Giới chuyên gia, nhà quản lý đánh giá điểm thuận lợi của TP.HCM khi xây dựng luật Đô thị đặc biệt là có điểm tựa từ luật Thủ đô 2024. PGS-TS Trần Hoàng Ngân, Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) TP.HCM, cho biết tại kỳ họp thứ nhất sắp tới, Quốc hội khóa XVI sẽ xem xét sửa đổi luật Thủ đô và các cơ quan chức năng TP.HCM có thể tham khảo khi thiết kế cơ chế, chính sách đặc thù để đưa vào dự án luật Đô thị đặc biệt.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Một trong những điểm cốt lõi của luật Thủ đô là nguyên tắc ưu tiên áp dụng. Theo đó, trong trường hợp có sự khác nhau giữa luật Thủ đô và các luật khác, quy định của luật Thủ đô được ưu tiên áp dụng. Cơ chế này tạo ra "hành lang pháp lý vượt khung", cho phép TP.Hà Nội chủ động triển khai các chính sách đặc thù mà không phải xin ý kiến từng trường hợp.

Hiện luật Thủ đô trao quyền rất rộng cho chính quyền TP.Hà Nội trong tổ chức bộ máy và quản trị. Đơn cử, HĐND TP.Hà Nội có thể quyết định việc thành lập, tổ chức lại các cơ quan chuyên môn khác với quy định chung; đồng thời được chủ động xác định biên chế dựa trên quy mô dân số và khối lượng công việc thực tế. Các chuyên gia đánh giá đây là bước tiến từ phân cấp hành chính sang phân quyền thực chất, giúp chính quyền đô thị không còn bị bó cứng trong khung bộ máy chung áp dụng đồng loạt cho cả nước.

Ở khía cạnh tài chính, luật Thủ đô cũng thiết kế nhiều cơ chế vượt trội như thưởng vượt thu ngân sách, cho phép giữ lại một số nguồn thu lớn, hoặc chủ động sử dụng quỹ dự trữ tài chính để đẩy nhanh dự án đầu tư công. HĐND TP.Hà Nội được quyền quy định mức chi cao hơn quy định chung trong một số lĩnh vực.

Đáng chú ý, lần đầu tiên một đạo luật đưa vào cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) với phạm vi khá rộng. Cụ thể, TP.Hà Nội có thể thử nghiệm các công nghệ, mô hình kinh doanh mới, thậm chí không áp dụng một số quy định pháp luật hiện hành trong phạm vi giới hạn. Không chỉ dừng ở các cơ chế chung, luật Thủ đô còn trao quyền chủ động cho thành phố trong nhiều lĩnh vực cụ thể như phát triển khoa học công nghệ, nhà ở, môi trường hay giao thông…

KHAI PHÓNG LỢI THẾ KHÁC BIỆT

Từ những phân tích trên, nhiều ý kiến cho rằng TP.HCM hoàn toàn có thể kế thừa cách tiếp cận của luật Thủ đô khi xây dựng luật Đô thị đặc biệt. Tuy nhiên, với vai trò là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, TP.HCM cần đi xa hơn. Nếu Hà Nội cần cơ chế để quản lý tốt hơn thì TP.HCM cần cơ chế để phát triển nhanh hơn và cạnh tranh quốc tế.

Ảnh: Sỹ Đông

"Luật Thủ đô của TP.Hà Nội sẽ là tiền đề tham khảo quan trọng, thuận lợi về cách thức tiếp cận, phương thức, nguyên tắc xây dựng luật. Tuy nhiên, TP.HCM cũng cần xác định mục tiêu thiết kế, xây dựng các cơ chế, chính sách đảm bảo khai phóng được các tiềm năng, lợi thế khác biệt của mình", PGS-TS Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam bộ TP.HCM, nhìn nhận. Theo chuyên gia này, điểm cần tham khảo ở luật Thủ đô không chỉ ở từng ưu đãi cụ thể, mà là cách luật hóa quyền được khác luật chung.

Theo đó, ngoài các cơ chế tương tự như quyền ưu tiên áp dụng luật, phân quyền tổ chức bộ máy hay sandbox, TP.HCM cần được trao quyền mạnh hơn về tài chính, như thí điểm các loại thuế, phí đô thị, hay cơ chế huy động vốn linh hoạt cho hạ tầng. Đồng thời, sandbox cũng cần mở rộng sang các lĩnh vực như tài chính, đất đai, mô hình kinh doanh mới, chứ không chỉ giới hạn ở lĩnh vực công nghệ. Nếu được xây dựng đúng hướng, luật Đô thị đặc biệt không chỉ tháo gỡ vướng mắc hiện tại mà còn tạo nền tảng thể chế dài hạn cho TP.HCM phát triển.

Để có được chính sách phù hợp với thực tiễn của siêu đô thị TP.HCM, PGS-TS Vũ Tuấn Hưng khuyến nghị dự thảo luật Đô thị đặc biệt phải xác định các mục tiêu chiến lược cần hướng đến, phương thức và mô hình phát triển bứt phá, các nguồn lực và lợi thế tiềm năng cần khai phóng. Từ các mục tiêu chiến lược, các cơ quan xây dựng cơ chế, thể chế phù hợp nhằm thúc đẩy tăng trưởng vượt bậc, phát triển bao trùm, bền vững.

QUYỀN HẠN ĐI LIỀN TRÁCH NHIỆM

Trao đổi về nội dung cần ưu tiên khi thiết kế luật Đô thị đặc biệt, ĐBQH Phạm Trọng Nhân, Phó chủ tịch Liên đoàn Lao động TP.HCM, đề xuất thiết lập mô hình quản trị đô thị linh hoạt và đủ thẩm quyền. Với cấu trúc phát triển đa cực, đa trung tâm như hiện nay, TP.HCM cần mô hình chính quyền đô thị 2 cấp đủ năng lực điều hành nhanh, phân định rõ trách nhiệm, giảm bớt tầng nấc trung gian và tăng thẩm quyền quyết định tại chỗ. "Những việc thuộc thẩm quyền đô thị thì TP.HCM phải được quyết nhanh hơn, gắn với cơ chế giám sát và giải trình rõ ràng hơn. Có như vậy mới rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, xử lý thủ tục, phê duyệt quy hoạch và triển khai dự án chiến lược", ĐB Nhân nói thêm.

Cũng theo ông Nhân, tính "thông thoáng" của luật Đô thị đặc biệt không nên được hiểu là buông lỏng quản lý, mà là phân quyền mạnh hơn đi đôi với kiểm soát minh bạch hơn. Cơ chế nào được trao cũng phải có chỉ tiêu đo lường, cơ chế giám sát, chế độ giải trình và trách nhiệm cá nhân, tập thể rõ ràng. Ông Nhân nhìn nhận khi quyền hạn đi liền trách nhiệm, TP.HCM mới có thể vừa phát triển nhanh, vừa phát triển đúng hướng và bền vững.

Dù đồng tình với việc thiết kế cơ chế mở để khai thông nguồn lực, nhưng giới chuyên gia cho rằng luật Đô thị đặc biệt cần thiết kế "hàng rào" và nguyên tắc quản trị chặt chẽ nhằm bảo đảm lợi ích công cộng. PGS-TS Vũ Tuấn Hưng lưu ý việc thiết kế thể chế phải bảo đảm minh bạch, tạo cơ chế công khai thông tin về quy hoạch, chi phí, hợp đồng, cơ chế hoàn vốn để giảm nguy cơ "sân sau", lợi ích nhóm.

Luật Đô thị đặc biệt cũng cần quy định rõ trách nhiệm tài chính của nhà đầu tư, có cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý, tạo cơ chế giám sát độc lập như cơ quan kiểm toán, giám sát chuyên trách, HĐND, MTTQ, báo chí, hiệp hội và người dân. "Có cơ chế nâng cao vai trò của người đứng đầu, nhưng đồng thời cũng phải có cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình, chế tài đủ mạnh, xử lý nghiêm sai phạm. Luật phải tạo thể chế minh bạch, kiến tạo, thúc đẩy sự phát triển và bảo đảm hài hòa lợi ích các bên", ông Hưng khuyến nghị.