Đây không đơn thuần là sự thay đổi về kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện sự chuyển biến trong nhận thức về vị trí và vai trò của người thầy đối với sự phát triển đất nước.
Điều làm nên giá trị không thể thay thế của nhà giáo
Giá trị của một đạo luật không chỉ nằm ở những chính sách được ghi nhận mà còn ở khả năng tạo ra thay đổi trong thực tiễn. Bởi vậy, điều đáng quan tâm không chỉ là Luật Nhà giáo đem lại những quyền lợi gì cho người thầy mà còn là những quyền lợi ấy sẽ góp phần hình thành một thế hệ nhà giáo mới như thế nào.
Giáo dục đang đứng trước những biến chuyển sâu sắc. Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giải thích kiến thức, hỗ trợ thiết kế bài giảng, đánh giá kết quả học tập và cung cấp thông tin với tốc độ vượt xa khả năng của con người. Học sinh (HS) ngày nay có thể tiếp cận nhiều nguồn tri thức mà không nhất thiết phải chờ đợi sự truyền đạt từ giáo viên (GV). Sự thay đổi ấy đặt người thầy trước một câu hỏi căn bản: Khi kiến thức không còn là lợi thế độc quyền, điều gì làm nên giá trị không thể thay thế của nhà giáo?
Đó chính là khả năng giúp HS hình thành tư duy độc lập, biết phân biệt đúng sai, có năng lực phản biện, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng với những điều chưa biết. Người thầy trong thời đại mới không chỉ giải thích một vấn đề mà còn phải dạy HS cách đặt câu hỏi. Không chỉ truyền thụ những kiến thức đã có mà còn phải khơi gợi khát vọng khám phá và sáng tạo.

Nhà giáo trong thời đại mới không chỉ giải thích một vấn đề mà còn phải dạy học sinh cách đặt câu hỏi, khơi gợi khát vọng khám phá và sáng tạo
ẢNH: NHẬT THỊNH
Luật Nhà giáo đã tiếp cận sự thay đổi này khi xác định hoạt động nghề nghiệp của nhà giáo có tính chuyên nghiệp, đổi mới, sáng tạo, hướng đến phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. Luật cũng đặt ra nghĩa vụ nghiên cứu, áp dụng khoa học giáo dục, cập nhật kỹ năng thực hành và tiếp cận công nghệ mới theo quy định của pháp luật. Điều đó cho thấy đổi mới không còn chỉ là một khẩu hiệu được nhắc đến trong các phong trào thi đua mà đã trở thành một yêu cầu gắn với hoạt động nghề nghiệp của nhà giáo.
Nhưng đổi mới không đồng nghĩa với việc GV phải chạy theo mọi xu hướng công nghệ. Một bài giảng sử dụng AI chưa chắc đã hiệu quả hơn một tiết học được chuẩn bị bằng phương pháp truyền thống. Giá trị của đổi mới phải được đánh giá bằng sự tiến bộ của người học, chứ không phải số lượng công cụ được sử dụng. Người thầy giỏi trong tương lai không nhất thiết phải là người biết nhiều hơn học trò về mọi vấn đề, mà phải là người biết hướng dẫn học trò học tập, tư duy và sử dụng tri thức một cách có trách nhiệm.
Tôn trọng, bảo đảm quyền tự chủ, sáng tạo của GV
Một điểm tiến bộ của luật Nhà giáo là ghi nhận nguyên tắc tôn trọng và bảo đảm quyền tự chủ, sáng tạo trong hoạt động chuyên môn. Luật cho phép nhà giáo chủ động phân phối thời lượng, sắp xếp nội dung theo chương trình giáo dục, lựa chọn và sử dụng tài liệu, học liệu phục vụ hoạt động giảng dạy theo quy định. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để người thầy phát huy năng lực chuyên môn và lựa chọn phương pháp phù hợp với người học. Tất nhiên quyền chủ động chuyên môn không đồng nghĩa với quyền tùy ý thay đổi chương trình hoặc bỏ qua các chuẩn mực giáo dục. Sự tự chủ luôn phải gắn với trách nhiệm thực hiện chương trình, bảo đảm chất lượng giảng dạy và quyền lợi của HS.

Người thầy giỏi trong tương lai phải là người biết hướng dẫn học trò học tập, tư duy và sử dụng tri thức một cách có trách nhiệm
ẢNH: NHẬT THỊNH
Nhưng nếu đã thừa nhận quyền tự chủ thì cơ chế quản lý nhà trường cũng phải thay đổi tương ứng. Không thể yêu cầu GV sáng tạo nhưng lại đánh giá họ chủ yếu bằng việc tuân thủ những khuôn mẫu cứng nhắc. Càng không thể khuyến khích đổi mới trong khi mọi sáng kiến đều phải vượt qua quá nhiều thủ tục hành chính hoặc bị nhìn nhận bằng tâm lý e ngại trách nhiệm.
Đổi mới giáo dục không thể chỉ bắt đầu từ người đứng lớp mà phải bắt đầu từ cả phương thức quản trị nhà trường. Hiệu trưởng cần tạo môi trường để GV được trao đổi học thuật, đề xuất sáng kiến và thử nghiệm những phương pháp sư phạm phù hợp. Cơ quan quản lý cần chuyển trọng tâm từ kiểm soát quy trình sang đánh giá chất lượng và hiệu quả giáo dục. Một nền giáo dục muốn đào tạo những con người có tư duy độc lập thì trước hết phải tôn trọng tư duy độc lập của chính người thầy.
Bảo vệ uy tín, danh dự và nhân phẩm của nhà giáo
Luật Nhà giáo không chỉ ghi nhận các quyền nghề nghiệp mà còn tăng cường cơ sở pháp lý để bảo vệ uy tín, danh dự và nhân phẩm của nhà giáo. Trong thời đại mạng xã hội, một tình huống xảy ra trong lớp học có thể nhanh chóng bị đưa ra bình luận trước công chúng, đôi khi khi sự việc chưa được xác minh đầy đủ. Việc bảo vệ nhà giáo khỏi những hành vi xúc phạm, quy kết thiếu căn cứ là cần thiết để duy trì môi trường giáo dục an toàn, văn minh. Đặc biệt luật quy định tổ chức, cá nhân không được đăng tải, phát tán thông tin mang tính quy kết trách nhiệm của nhà giáo trong hoạt động nghề nghiệp khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền.
Quy định này cần được thực hiện đúng phạm vi, không đồng nhất việc phản ánh, khiếu nại, tố cáo hợp pháp với hành vi quy kết thiếu căn cứ. Bảo vệ danh dự nhà giáo cũng không có nghĩa là miễn trừ trách nhiệm đối với những hành vi vi phạm.
Ở chiều ngược lại, nhà giáo phải giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm liêm chính học thuật, tôn trọng và đối xử công bằng với người học. Một thế hệ nhà giáo mới phải được bảo vệ bằng pháp luật, đồng thời phải tự khẳng định uy tín bằng năng lực, đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp. Sự tôn trọng dành cho người thầy cần được xây dựng trên cả địa vị pháp lý lẫn niềm tin xã hội.
Một trong những nội dung được quan tâm nhất của luật Nhà giáo là chính sách tiền lương và đãi ngộ. Luật quy định lương của nhà giáo trong cơ sở giáo dục công lập được xếp cao nhất trong hệ thống thang bậc lương hành chính sự nghiệp, cùng các chính sách phụ cấp theo tính chất công việc và điều kiện công tác.
Luật Nhà giáo đã mở ra những điều kiện pháp lý quan trọng để nâng cao vị thế và phát triển đội ngũ nhà giáo. Nhưng pháp luật không thể tự mình tạo ra những GV giỏi nếu thiếu một môi trường khuyến khích học tập, sáng tạo và cống hiến.
Để hình thành thế hệ nhà giáo mới, cần đổi mới đồng thời việc đào tạo, bồi dưỡng và đánh giá GV. Hoạt động bồi dưỡng phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, giúp người thầy giải quyết những vấn đề trong lớp học, thay vì chỉ hướng đến hoàn thành chứng chỉ hoặc hồ sơ. Việc đánh giá cũng cần coi trọng năng lực chuyên môn, đạo đức nghề nghiệp và sự tiến bộ thực chất của HS.
Ngày 20.11 là dịp để xã hội tri ân những người làm nghề giáo. Nhưng sự tri ân có ý nghĩa lâu dài không thể chỉ dừng lại ở những bó hoa hay lời chúc tốt đẹp. Đó còn phải là những chính sách được thực hiện đầy đủ, những quyền nghề nghiệp được tôn trọng và một môi trường làm việc giúp người thầy phát huy năng lực tốt nhất.
Luật Nhà giáo là một bước khởi đầu quan trọng. Còn tương lai của giáo dục phụ thuộc vào việc chúng ta biến những quy định tiến bộ ấy thành thay đổi thực chất trong từng nhà trường, từng lớp học và từng người thầy.










Bình luận (0)