Miễn phí sách giáo khoa từ năm học 2029 - 2030: Cần hơn 4.000 tỉ đồng

CHÍNH SÁCH ĐƯỢC MONG CHỜ

Thầy Nguyễn Thành Trung, Hiệu trưởng Trường THCS Võ Nguyên Giáp, xã Mường Phăng (Điện Biên), chia sẻ việc miễn phí sách giáo khoa (SGK) cho tất cả học sinh (HS) là chính sách mà nhà trường đã mong đợi từ lâu.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Theo thầy Trung, tại Mường Phăng, kinh tế của nhân dân phụ thuộc phần lớn vào nông nghiệp. Hầu hết HS của trường là người dân tộc, cả trường có hơn 100 HS ở nội trú nhưng không thuộc diện được hỗ trợ tiền ăn, mọi chi phí ăn uống cho những em này nhà trường phải đi xin.

Do vậy, theo thầy Trung, một bộ SGK mới giá vài trăm nghìn đồng là bài toán khó đối với đa số các gia đình. Nhiều năm qua, các anh chị lớp lớn bọc lại những cuốn sách cũ để bán rẻ cho các em lớp dưới, hoặc ủng hộ thư viện nhà trường. Tuy nhiên, năm nào nhà trường cũng phải kêu gọi sự hỗ trợ của cộng đồng để có đủ SGK cho HS. Mới đây, nhà trường cũng được Nhà xuất bản Giáo dục VN, thông qua Chương trình "Về nguồn" của Báo Thanh Niên tặng toàn bộ số SGK còn thiếu cho HS trong năm học tới. Nếu chính sách miễn phí SGK trở thành hiện thực, thầy trò có thể chuyên tâm vào nâng cao chất lượng dạy học, giảm thiệt thòi cho các em.

Trước thực tế này, Bộ GD-ĐT vừa công bố dự thảo Nghị định quy định về miễn phí SGK giáo dục phổ thông (GDPT) và lộ trình miễn học phí, giáo trình môn học giáo dục quốc phòng và an ninh tại cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.

Nói về việc cần thiết phải xây dựng và ban hành nghị định về miễn phí SGK, Bộ GD-ĐT cho rằng đây là việc cụ thể hóa Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển GD-ĐT và pháp luật của nhà nước về bảo đảm quyền học tập của người dân; đồng thời tạo cơ sở pháp lý để tổ chức thực hiện thống nhất, đồng bộ các chính sách hỗ trợ người học, góp phần giảm chi phí học tập và bảo đảm công bằng trong giáo dục.

Việc bảo đảm người học có đầy đủ SGK là điều kiện quan trọng để thực hiện hiệu quả chương trình GDPT, nâng cao chất lượng dạy và học. Một số địa phương đã chủ động triển khai chính sách hỗ trợ hoặc cấp phát SGK cho HS nhưng việc thực hiện còn phân tán, chưa thống nhất.

KHUYẾN KHÍCH NƠI CÓ ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN TRƯỚC

Bộ GD-ĐT cho biết quyết định về một bộ SGK GDPT sử dụng thống nhất toàn quốc từ năm học 2026 - 2027 là tiền đề thuận lợi để triển khai chủ trương cấp phát miễn phí SGK từ năm học 2029 - 2030.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Bộ GD-ĐT đề xuất danh mục SGK được miễn phí sử dụng thuộc bộ SGK do Bộ trưởng Bộ GD-ĐT quyết định sử dụng thống nhất toàn quốc. Việc miễn phí thực hiện đối với SGK dạng sách in, sách chữ nổi Braille. Đối với SGK điện tử chưa cấp miễn phí do Bộ đang triển khai nghiên cứu, xây dựng nên chưa có tiêu chí, tiêu chuẩn cụ thể cho SGK điện tử.

Về hình thức thực hiện, Bộ GD-ĐT nêu dự kiến triển khai theo mô hình thư viện cho mượn SGK dùng chung. Nhà nước mua SGK cho các nhà trường để đưa vào thư viện dùng chung. Cơ sở giáo dục thực hiện cấp phát sách theo hình thức cho mượn có thời hạn (theo học kỳ hoặc năm học). Sau khi kết thúc thời gian mượn, thư viện thu hồi SGK và bảo quản để tiếp tục sử dụng. Toàn bộ SGK phải được cập nhật vào hệ thống quản lý thư viện, dán nhãn, mã hóa và phân loại.

Bộ GD-ĐT đề xuất thời điểm miễn phí SGK từ năm học 2029 - 2030; tuy nhiên với các địa phương có khả năng cân đối ngân sách thì khuyến khích miễn phí SGK sớm hơn. Ưu tiên bố trí nguồn lực để triển khai trước đối với các địa bàn biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện KT-XH đặc biệt khó khăn, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tiễn và khả năng ngân sách của địa phương.

Tuy vậy, đề xuất những địa phương "có khả năng cân đối ngân sách" sẽ miễn phí SGK sớm hơn gây băn khoăn vì những nơi không có điều kiện thường là nơi HS đang thiếu SGK. Nếu cách làm không khéo sẽ khiến khoảng cách vùng miền trong giáo dục rộng hơn từ nay đến hết năm 2029.

CƠ CHẾ MUA SẮM SGK THẾ NÀO ?

Với việc thống nhất sử dụng chung một bộ sách và nhà nước định giá theo quy định của luật Giá 2023, Bộ GD-ĐT nêu đề xuất căn cứ số lượng HS, mức giá SGK tại thời điểm lập dự toán ngân sách hằng năm, các địa phương sẽ xây dựng kế hoạch mua sắm SGK.

Việc mua SGK sẽ do UBND cấp tỉnh tổ chức thực hiện hoặc phân cấp cho sở GD-ĐT, UBND cấp xã, cơ sở giáo dục thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu và các quy định pháp luật có liên quan, bảo đảm công khai, minh bạch.

Việc mua SGK bổ sung hằng năm, ngân sách nhà nước cấp bù hằng năm cho các trường để mua sắm bổ sung trong các trường hợp cụ thể, như: thay thế sách hư hỏng, dự phòng sự gia tăng đột xuất về số lượng HS hoặc thay đổi danh mục sách theo lộ trình đổi mới chương trình. Đối với các năm thay đổi giáo trình, ngân sách nhà nước cấp 100% kinh phí mua sắm lần đầu; mua sắm bổ sung 100% số lượng giáo trình nếu có thiên tai, hỏa hoạn và các trường hợp bất khả kháng khác; mua sắm bổ sung đối với SGK khi có cập nhật, chỉnh lý, tái bản do thay đổi yêu cầu chuyên môn, kỹ thuật hoặc điều kiện sử dụng.

Bộ GD-ĐT cũng nhấn mạnh: "SGK và giáo trình được mua sắm từ ngân sách nhà nước là tài sản công, được quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật. Do đó, các hành vi như thu phí trái quy định, cung ứng sách không đúng danh mục, lập hồ sơ khống hoặc gây thất thoát tài sản công đều bị nghiêm cấm và xử lý theo quy định của pháp luật".

Theo Bộ GD-ĐT, căn cứ số liệu HS phổ thông và giáo viên năm học 2025 - 2026 và mức giá SGK năm học 2026 - 2027 của Nhà xuất bản Giáo dục VN thông báo, dự kiến tổng nhu cầu kinh phí ngân sách nhà nước thực hiện miễn phí SGK bằng tiếng Việt, tiếng ngoại ngữ cho toàn bộ HS phổ thông và giáo viên là hơn 4.036 tỉ đồng.

Bộ GD-ĐT cũng cho biết kinh phí thực hiện chính sách miễn phí SGK được bảo đảm từ ngân sách theo phân cấp ngân sách hiện hành và được bố trí trong dự toán chi ngân sách hằng năm của ngành giáo dục. Ngân sách T.Ư hỗ trợ các địa phương chưa tự cân đối được để thực hiện chính sách miễn phí SGK theo khả năng cân đối của ngân sách T.Ư trong từng thời kỳ.

"Nhà nước khuyến khích huy động các nguồn lực hợp pháp từ tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để hỗ trợ bổ sung SGK cho các cơ sở giáo dục, bảo đảm sử dụng đúng mục đích và phù hợp quy định của pháp luật", Bộ GD-ĐT nêu.