Mở 'luồng xanh' cho nông sản tươi vào Trung Quốc

Sầu riêng Việt Nam mất cả tuần mới đến được thị trường Trung Quốc

Trung Quốc là thị trường nhập khẩu rau quả lớn nhất châu Á. Theo số liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), tổng kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng rau quả của nước này trong năm 2025 đạt trên 20 tỉ USD. Đáng chú ý, tại thị trường này có sự cạnh tranh quyết liệt giữa 2 người láng giềng Đông Nam Á là Thái Lan ở vị trí số 1 - khoảng 7,5 tỉ USD và Việt Nam đứng thứ 2 với trên 5,5 tỉ USD. Điểm chung giữa Thái Lan và Việt Nam là mặt hàng chủ lực sầu riêng chiếm khoảng 50% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, trong khi người Thái đã mở được "luồng xanh" (Green Lane) để đi thẳng vào thị trường Trung Quốc thì Việt Nam vẫn chưa.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), thông tin: Từ quý 2/2025, Thái Lan đã được phía GACC thiết lập "luồng xanh" cho mặt hàng sầu riêng. Vì vậy sầu riêng của nước này xuất khẩu vào Trung Quốc chỉ mất 1 - 2 ngày để thông quan. Ngược lại, sầu riêng Việt Nam phải chờ ít nhất cả tuần. Thời gian qua VINAFRUIT đã nhiều lần đề nghị các cơ quan Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Hải quan Việt Nam tại các cửa khẩu, nhất là đường bộ, phối hợp với GACC trong việc thiết lập "luồng xanh" cho các mặt hàng tươi có số lượng lớn, trị giá cao của Việt Nam như: sầu riêng, nhãn, vải, thanh long, xoài…

ẢNH: CHÍ NHÂN

Mới đây, Cục Hải quan cũng có phản hồi về vấn đề này. Cơ quan này khẳng định luôn tạo điều kiện ưu tiên làm thủ tục đối với hàng nông, lâm, thủy sản xuất khẩu. Việc đánh giá rủi ro, phân luồng kiểm tra tờ khai được thực hiện theo luật Hải quan và các quy định liên quan. Để tạo thuận lợi cho xuất khẩu, cơ quan này cho biết đã ban hành công văn yêu cầu các chi cục hải quan khu vực triển khai nhiều giải pháp đẩy nhanh thông quan. Cụ thể, các đơn vị phải tạo điều kiện tối đa, thực hiện thông quan nhanh trong ngày đối với nông, lâm, thủy sản xuất khẩu trên địa bàn, kể cả ngoài giờ hành chính. Cán bộ, công chức được bố trí giải quyết thủ tục thông quan và giám sát hàng xuất khẩu cả trong ngày nghỉ, ngày lễ. Những vướng mắc phát sinh trong quá trình làm thủ tục phải được giải quyết ngay. Trường hợp vượt thẩm quyền, đơn vị phải kịp thời báo cáo, đề xuất Cục Hải quan hướng dẫn xử lý. Đối với thị trường Trung Quốc, các đơn vị được yêu cầu thường xuyên trao đổi với hải quan cửa khẩu phía bạn để xử lý vướng mắc giữa hai bên. Những thay đổi về chính sách quản lý, kiểm tra của Hải quan Trung Quốc phải được thông báo kịp thời để doanh nghiệp Việt Nam nắm bắt, thực hiện đúng.

Tăng sức cạnh tranh, mở từ khâu sản xuất

Tính đến hết tháng 10, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt kim ngạch đến 8,3 tỉ USD, tăng gần 18% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, lần đầu tiên ngành rau quả có 4 tháng liên tiếp đạt kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỉ USD. Con số này có thể còn cao hơn nếu chúng ta có "luồng xanh".

Theo một số chuyên gia và doanh nghiệp, để mở được "luồng xanh" cho nông sản tươi cần 2 yếu tố quan trọng, bắt đầu từ khâu sản xuất ở từng mảnh vườn của người nông dân. Khi khâu sản xuất và đóng gói đúng theo quy định của thị trường, hàng hóa có tỷ lệ đạt cao thì phía đối tác mới giảm tần suất kiểm tra tại cửa khẩu. Đó là cơ sở quan trọng để thị trường cấp phép "luồng xanh" cho rau quả Việt Nam.

Ông Đặng Phúc Nguyên nói: Việc mở "luồng xanh" cần có sự đồng lòng phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn của 2 nước. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn đó là sự chủ động và tích cực của cả chuỗi giá trị và bắt đầu từ người nông dân và doanh nghiệp phải tuân thủ tốt các yêu cầu thị trường. Về mặt kỹ thuật, "luồng xanh" cho nông sản tươi là cơ chế ưu tiên đặc biệt trong thông quan và vận chuyển logistics, nhằm rút ngắn tối đa thời gian chờ đợi để bảo toàn chất lượng hàng hóa dễ hư hỏng và giảm chi phí lưu kho bãi cho doanh nghiệp. Mô hình này được áp dụng phổ biến nhất trong thương mại nông sản qua biên giới đất liền (đặc biệt là các cửa khẩu Việt - Trung như Hữu Nghị, Tân Thanh, Kim Thành, Móng Cái) hoặc trong các hiệp định tạo thuận lợi thương mại song phương.

Tuy nhiên cơ chế này thường đi kèm nguyên tắc "hậu kiểm" và yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt từ đầu nguồn, sản phẩm phải xuất phát từ mã số vùng trồng (PUC) và cơ sở đóng gói (PHC) đã được cơ quan thẩm quyền nước nhập khẩu phê duyệt và cấp mã.

Sản phẩm phải tuân thủ Nghị định thư, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy cách đóng gói, nhãn mác và kiểm soát sinh vật gây hại theo thỏa thuận song phương. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu không có tiền sử vi phạm gian lận thương mại, không có lô hàng bị cảnh báo vi phạm kiểm dịch hoặc vượt ngưỡng MRLs trong thời gian quy định. Hồ sơ chứng từ được số hóa và đồng bộ trên hệ thống một cửa quốc gia.

Ông Phúc Nguyên nhấn mạnh: Dù phải tuân thủ nhiều yêu cầu phức tạp nhưng khi mở được "luồng xanh" sẽ mang lại nhiều hiệu quả và lợi thế trong kinh doanh. Khi đó, các hàng hóa tươi đặc biệt như rau quả sẽ giúp giảm tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch. Việc rút ngắn 1 - 2 ngày thông quan giúp giữ độ tươi ngon, tăng thời gian trưng bày tại thị trường tiêu thụ. Đồng thời sẽ giúp tiết kiệm chi phí logistics, giảm chi phí chạy máy lạnh container, phí lưu bãi và chi phí bốc xếp sang tải tại biên giới. "Luồng xanh" sẽ giúp hàng Việt Nam cạnh tranh trực tiếp với các nguồn cung lân cận như Thái Lan và Campuchia vốn cũng đang đẩy mạnh các tuyến vận tải đa phương thức và "luồng xanh" vào thị trường tiêu thụ lớn", đại diện VINAFRUIT nhấn mạnh.