Mở ra kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc

"Điểm chạm lịch sử"

Ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban T.Ư MTTQ Việt Nam, năm nay 89 tuổi, từng tham dự nhiều kỳ đại hội của Đảng. Ông Túc nhớ lại, kỳ đại hội đảng đầu tiên ông tham dự là Đại hội III năm 1960, lúc ông mới 23 tuổi, khi đất nước còn chia cắt. Đây là đại hội xây dựng CNXH ở miền Bắc và đấu tranh hòa bình thống nhất nước nhà. 16 năm sau, năm 1976, ông Túc tham dự Đại hội IV của Đảng - đại hội thống nhất đất nước… Từ đó tới nay, trải qua 50 năm với 10 kỳ đại hội, ông Túc cho rằng mỗi kỳ đại hội Đảng có ý nghĩa lịch sử riêng.

ẢNH: TTXVN

"Đại hội XIV diễn ra khi thế và lực của chúng ta đã tăng lên gấp bội. Văn kiện Đại hội XIV xác định đây là đại hội đưa toàn dân tộc bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Tôi cho rằng Đại hội XIV sẽ là đại hội thực hiện trọn vẹn điều mong muốn cuối cùng trong Di chúc của Bác Hồ: toàn Đảng, toàn dân đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh", ông Túc nói.

PGS-TS Nguyễn Trọng Phúc, nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng, đánh giá Đại hội XIV mang ý nghĩa tổng kết toàn diện chặng đường 40 năm đổi mới của đất nước kể từ Đại hội VI năm 1986. Đó là quá trình đưa Việt Nam từ nghèo nàn, lạc hậu, chịu hậu quả nặng nề của chiến tranh đến những thành tựu bứt phá được thế giới thừa nhận, khâm phục. Sau 40 năm đổi mới, từ xuất phát điểm chỉ 26,34 tỉ USD, quy mô nền kinh tế Việt Nam năm 2025 ước đạt 514 tỉ USD, xếp thứ 32 thế giới; thu nhập bình quân đầu người hơn 5.000 USD, thuộc nhóm trung bình cao. Vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế không ngừng được nâng lên. Việt Nam thiết lập quan hệ ngoại giao với 195 quốc gia, trong đó 42 đối tác chiến lược và đối tác toàn diện gồm đầy đủ 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an LHQ, 7 nước G7 và 17/20 nước G20…

Theo PGS-TS Nguyễn Trọng Phúc, Đại hội XIV còn tổng kết sự lãnh đạo của Đảng, quản lý điều hành của Nhà nước để làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn của con đường đi lên CNXH. "Tổng kết ấy có giá trị khép lại một chặng đường để mở ra một thời kỳ phát triển mới của đất nước, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc", ông Nguyễn Trọng Phúc nói và nhấn mạnh, với những quyết sách có ý nghĩa chiến lược lâu dài, Đại hội XIV còn có ý nghĩa vượt ra khỏi khuôn khổ một nhiệm kỳ, định hình mục tiêu cho nhiều chục năm tới: đến 2030, 2045 và tiếp theo nữa, đến giữa thế kỷ 21 Việt Nam trở thành một quốc gia XHCN phồn vinh, hiện đại.

Cùng quan điểm, TS Trần Khắc Tâm, đại biểu Quốc hội khóa XIII, cũng nhìn nhận Đại hội XIV của Đảng không chỉ là đại hội chuyển giao nhiệm kỳ thông thường mà là một "điểm chạm lịch sử". Cách đây 40 năm, Đại hội VI khởi đầu cuộc "phá rào" về tư duy, đổi mới để sinh tồn thì Đại hội XIV chính là "phát súng lệnh" đưa dân tộc bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Đại hội XIV đặt mục tiêu đến năm 2030, kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, Việt Nam trở thành nước phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Phấn đấu tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ nay tới 2030 từ 10% trở lên; GDP bình quân đầu người vào cuối nhiệm kỳ là 8.500 USD. Đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước, Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao, theo định hướng XHCN…

"Điều tôi tâm đắc nhất là mô hình tăng trưởng mới mà Đại hội XIV định hướng là sự kết hợp giữa năng suất, chất lượng và đổi mới sáng tạo. Chúng ta đang chuyển từ tăng trưởng bằng mọi giá sang tăng trưởng bằng giá trị. Thay vì những tỉ phú dựa vào đất đai, tài nguyên truyền thống, chúng ta chờ đợi ở giai đoạn phát triển mới những tỉ phú công nghệ, đổi mới sáng tạo của Việt Nam", TS Tâm nhấn mạnh.

Hai mục tiêu 100 năm

PGS-TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, hình dung 2 cột mốc 100 năm như 2 chiếc đồng hồ đếm ngược, kết nối quá khứ, hiện tại và tương lai, nhắc nhở về trách nhiệm, khát vọng và niềm tin để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên hùng cường và thịnh vượng. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu rất cao này không phải dễ dàng gì. "Việt Nam đã mất 40 năm để chuyển từ một quốc gia nghèo khó, lạc hậu, kém phát triển, thu nhập thấp thành quốc gia có thu nhập trung bình cao; nhưng chúng ta chỉ có 20 năm (tới 2045) để trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao. Thời gian chỉ bằng một nửa nhưng nếu nói không quá là nhiệm vụ khó gấp đôi", ông Hùng phân tích.

Ảnh: Đình Huy

Văn kiện Đại hội XIV cũng đã xác định, nguy cơ bao trùm là nguy cơ tụt hậu, nhất là rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Song PGS-TS Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng thách thức hiện hữu và lớn hơn là "bẫy tư duy trung bình"; làm việc gì cũng đều đều, bình bình, có làm nhưng không có kết quả bao nhiêu. Do đó, văn kiện Đại hội XIV được phát triển với tinh thần rất mới: Đó không chỉ là tăng trưởng mà là đột phá phát triển. Đó không còn là tư duy "đi sau bắt kịp" mà là tư duy "bứt phá vượt lên". Theo ông Hùng, đây cũng là tinh thần loạt quyết sách chiến lược được triển khai ngay trước thềm đại hội cũng như các định hướng, nhiệm vụ trọng tâm tại báo cáo chính trị, cũng như chương trình hành động Đại hội XIV.

Nhưng thách thức không chỉ ở tư duy mà còn ở ngay trong thực tiễn. PGS-TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, chỉ ra rằng dù có cơ sở khả thi, mục tiêu tăng trưởng hai con số liên tục trong nhiệm kỳ tới là một thách thức lớn. Trong suốt 40 năm qua, Việt Nam chưa từng đạt tăng trưởng ở mức hai con số; trong khi cấu trúc nền kinh tế còn phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, với 70 - 75% kim ngạch xuất khẩu đến từ khu vực này. Cùng đó, hệ thống chính sách thiết kế chủ yếu để phát huy tối đa "lợi thế" lao động giá rẻ đồng nghĩa duy trì nền kinh tế năng suất thấp đang biến thành bất lợi, chứa đựng những nguy cơ lớn. Cùng với đột phá tư duy, ông Thiên đề xuất đổi mới căn cốt trong mô hình phát triển đất nước, vượt thoát khỏi cách làm cũ trong 40 năm qua - cho dù cách làm này có nhiều ưu điểm.

"Cần mổ xẻ sâu, phát hiện những điểm mạnh để phát huy, nhưng quan trọng không kém là phải chỉ ra được những điểm yếu. "Thoát ta" luôn là nhiệm vụ khó khăn bậc nhất. Thật may là quá trình này đang được tái khởi động, mạnh mẽ và kiên quyết, bằng việc khẳng định: thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn", ông Thiên nhấn mạnh.

Song gỡ nghẽn thể chế cũng không phải là chuyện "một sớm một chiều". Đại hội XIV tiếp tục xác định thể chế là một trong 3 khâu đột phá chiến lược, cùng với hạ tầng và nguồn nhân lực. TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, cho rằng việc thể chế từ khâu đột phá lại trở thành điểm nghẽn là do cách tiếp cận thể chế thiên về ban hành nhiều luật; thể chế mang tính chất phòng thủ, quản lý để "không sai" hơn là kiến tạo phát triển, đổi mới. Ông Dũng đề nghị cải cách thể chế trong giai đoạn tới cần phải chuyển hẳn từ quản lý sang kiến tạo. "Khi luật pháp mở đường cho doanh nghiệp bứt phá và các động lực mới hình thành, thể chế sẽ không còn là điểm nghẽn mà trở thành nguồn lực cạnh tranh quan trọng nhất của Việt Nam", ông Nguyễn Sĩ Dũng kiến nghị.

Kỷ nguyên đột phá

Văn kiện Đại hội XIV cũng đã xác định: hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển; xác lập mô hình tăng trưởng mới; đột phá về KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển mạnh mẽ toàn diện văn hóa, con người Việt Nam… Tổng Bí thư Tô Lâm gần đây cho biết, ngay sau Đại hội XIV, T.Ư Đảng sẽ ban hành 2 nghị quyết: Nghị quyết về giải pháp chiến lược thúc đẩy tăng trưởng kinh tế "2 con số" gắn với xác lập mô hình tăng trưởng mới và Nghị quyết về đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị Hà Sỹ Đồng phân tích, Đại hội XIV tạo cơ hội tái định vị mô hình phát triển, chuyển từ tăng trưởng dựa vào đầu tư lao động giá rẻ sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và sáng tạo. Để làm được điều này, chuyển đổi số, KH-CN và đổi mới sáng tạo phải được coi là động lực trung tâm. Nhà nước đóng vai trò bệ đỡ về thể chế, dữ liệu hạ tầng số thay vì chỉ tập trung đầu tư vào cơ sở vật chất.

Theo PGS-TS Nguyễn Trọng Phúc, ngoài đột phá về KH-CN, đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực tổng hợp của đất nước để bứt phá, phát triển nhanh và bền vững, ông kỳ vọng Đại hội XIV sẽ là đại hội của tư duy mới - đó là tư duy nhìn xa, nghĩ sâu và làm lớn. "Đại hội VI đổi mới toàn diện đất nước cũng bắt đầu từ đổi mới tư duy lý luận, nhận thức làm sao thúc đẩy được những động lực cho sự phát triển đất nước. Bây giờ cũng thế. Tư duy, cách nhìn nhận phải mới hơn; phải có sự nhuần nhuyễn giữa lý luận và thực tiễn mới có thể kỳ vọng vào sự phát triển đột phá của đất nước, không chỉ trong khóa XIV mà của nhiều nhiệm kỳ tiếp theo", ông Phúc nhấn mạnh.

GS-TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận T.Ư, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, thì nhấn mạnh yêu cầu "tự chủ chiến lược" đã được nêu trong chủ đề Đại hội XIV. Ông phân tích, trong bối cảnh thế giới thay đổi rất nhanh, đề cao tự chủ chiến lược, tức Việt Nam phải quyết định vận mệnh của mình và nguồn lực trong nước phải giữ vai trò quyết định. Song hội nhập quốc tế cũng rất quan trọng. Việt Nam trở thành một quốc gia không chỉ tham gia tích cực mà còn có thể dẫn dắt và định hình trong một số cuộc chơi, thiết chế đa phương.

Ông Hà Sỹ Đồng lưu ý thêm, để khơi dậy, lan tỏa khát vọng Việt Nam phát triển hùng cường, thịnh vượng và hạnh phúc, lấy con người Việt Nam có tri thức, bản lĩnh và văn hóa làm trung tâm, chủ thể và mục tiêu để phát triển như văn kiện Đại hội XIV đã nêu thì vấn đề con người là quan trọng nhất. "Phải lựa chọn, xây dựng quy chế, tiêu chuẩn về bộ máy của Ban Chấp hành T.Ư của nhiệm kỳ mới thật sát, thật đúng, thật công tâm, khách quan để lựa chọn những người ưu tú, tiêu biểu, biết đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết, dám cống hiến cho đất nước. Có như vậy thì vào kỷ nguyên mới, đất nước sẽ phát triển và đi lên hùng cường", ông Đồng nhấn mạnh.

TS Trần Khắc Tâm nói, kỳ vọng lớn nhất của ông là sự chuyển hóa từ "con số tăng trưởng GDP" sang "chỉ số hạnh phúc của người dân". Trong nhiệm kỳ XIV, ông Tâm mong mỏi ba trụ cột liên quan tới người dân sẽ được thực thi quyết liệt. Đó là lấy người dân làm trung tâm thực chất. Mọi chính sách phải trả lời được câu hỏi: "Dân có được lợi không? Doanh nghiệp có bớt khổ không?". Kế đó là hiện thực hóa dân chủ gắn với thụ hưởng để sự phát triển phải thấm vào từng bữa cơm, tấm áo, quyền được chăm sóc y tế cơ bản miễn phí và một hệ thống an sinh xã hội không để ai bị bỏ lại phía sau như Tổng Bí thư Tô Lâm nhiều lần đề cập. Và cuối cùng là thực hiện quyền làm chủ của người dân thông qua chuyển đổi số. Khi mọi thứ minh bạch trên nền tảng số, người dân giám sát quyền lực dễ dàng hơn và chính quyền cũng quản trị đất nước hiệu quả hơn.

"Một dân tộc chỉ thực sự vươn mình khi mỗi người dân đều cảm thấy mình là chủ thể và được hưởng thành quả từ sự vươn mình đó", TS Trần Khắc Tâm nói và bày tỏ tin tưởng rằng với tinh thần "tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường" và quyết tâm thực hiện đột phá về thể chế, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo thành công, Việt Nam chắc chắn sẽ hiện thực hóa được khát vọng hùng cường vào năm 2045.