Mở rộng cơ hội cứu người với tinh thần hoàn toàn tự nguyện

Thêm cơ hội cứu chữa trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo

Thông tin về quan điểm xây dựng dự luật, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết tinh thần của dự luật là mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh, đồng thời bảo đảm các quy định chặt chẽ nhằm ngăn chặn hành vi ép buộc, thương mại hóa và trục lợi. Theo Bộ trưởng, sau 20 năm triển khai, luật hiện hành đã xuất hiện nhiều vướng mắc, bất cập, trong bối cảnh khoa học công nghệ đã có những bước phát triển vượt bậc. Đặc biệt, ghép mô, tạng hiện là một trong những điểm sáng của y tế VN, mang lại cơ hội sống cho nhiều người bệnh.

Ảnh: Tuấn Dũng

Từ thực tiễn VN, Bộ trưởng Bộ Y tế khẳng định dự luật nhằm mang lại nhiều lợi ích hơn cho người dân, nhất là những bệnh nhân đang từng ngày chờ đợi cơ hội được ghép tạng. Theo đó, việc hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy được xây dựng trên nguyên tắc hoàn toàn tự nguyện, không ép buộc bất kỳ ai. "Việc đặt vấn đề ép buộc khi xem xét nguyện vọng hiến tạng trong những trường hợp liên quan đến trẻ em là cách tiếp cận không phù hợp với tinh thần của dự thảo", Bộ trưởng nêu rõ.

Dự thảo luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được trình Quốc hội xem xét. Theo Bộ Y tế, dự luật đã mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh; bổ sung quy định trường hợp người đăng ký hiến là người dưới 18 tuổi phải được sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện của người hiến; quy định người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên trong gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên; bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến và tư vấn lấy, ghép, đặc biệt là đối với người dưới 18 tuổi; bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên.

Với nguyên tắc xuyên suốt là bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em, dự thảo luật hướng tới tạo thêm cơ hội cứu chữa cho trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, nhất là các trường hợp cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp mà nguồn hiến từ người trưởng thành khó đáp ứng. Đồng thời, quy định tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình, kể cả mong muốn hiến tặng sau khi qua đời để sự sống được tiếp nối ở những người bệnh khác.

Dự thảo không khuyến khích hiến tặng ở trẻ em mà nhằm thiết lập khung pháp lý chặt chẽ, bảo đảm an toàn và quyền lợi của trẻ, tạo cơ sở xem xét các trường hợp hiến tặng phù hợp mà luật hiện hành chưa quy định. Đối với người dưới 18 tuổi, dự thảo luật phân biệt rõ việc hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời, đây là 2 trường hợp khác nhau về bản chất:

Khi còn sống, chỉ được hiến mô tái sinh (như tế bào gốc tạo máu) để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người từ đủ 15 - dưới 18 tuổi hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ. Tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hay bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.

Sau khi qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ đặt ra khi trẻ đã được hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Về việc đăng ký hiến, người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; có thể thay đổi, hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Phù hợp hướng dẫn của WHO

Theo ban soạn thảo, dự thảo luật quy định nghiêm cấm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người và lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ; người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định. Đồng thời, việc ghép phải được điều phối qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép công bằng; người hiến còn sống được xác minh nhân thân và đánh giá bởi hội đồng tư vấn độc lập.

Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn được bảo đảm độc lập, khách quan, ngăn ngừa xung đột lợi ích và hành vi làm sai lệch kết quả. Đồng thời, đề nghị người dân thông báo ngay cho cơ quan công an hoặc cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu môi giới, mua bán mô, bộ phận cơ thể người.

Ban soạn thảo khẳng định việc hoàn thiện chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người phải đặt sự an toàn, quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu.

Nêu ý kiến tại họp báo, TS Angela Pratt cho biết WHO ủng hộ nỗ lực tăng cường khả năng tiếp cận việc ghép mô, tạng một cách có đạo đức, nhưng việc bảo vệ người hiến phải luôn được đặt lên hàng đầu. Trong đó, các nguyên tắc chính bao gồm việc hiến phải mang tính tự nguyện và dựa trên sự đồng thuận hợp lệ; tạng mô và tế bào không được trở thành hàng hóa. Các quốc gia cần tăng cường hoạt động hiến tặng hợp pháp, đặc biệt thông qua củng cố các hệ thống quốc gia; việc tiếp cận phải bảo đảm công bằng, không được quyết định bởi khả năng chi trả hoặc những yếu tố không phù hợp khác.

Trưởng đại diện WHO tại VN cũng lưu ý việc quản trị chặt chẽ và giám sát đầy đủ về mặt pháp lý. Các quốc gia cần hướng tới khả năng tự chủ cao hơn, đồng thời bảo đảm công bằng. Đây là lĩnh vực mà WHO đang tích cực triển khai trên phạm vi toàn cầu, bởi ngày càng có nhiều quốc gia và các thành viên của WHO quan tâm đến việc củng cố hệ thống quốc gia của mình về hiến mô, tạng.

"Chúng tôi nhận định rằng dự thảo luật của VN nhìn chung phù hợp với định hướng trong hướng dẫn của WHO và thông lệ quốc tế. Bộ Y tế cho biết sẵn sàng tiếp nhận thêm ý kiến và chúng tôi trân trọng cơ hội được đưa ra khuyến nghị về vấn đề rất nhạy cảm nhưng quan trọng này", Trưởng đại diện WHO tại VN cho biết.