Mở rộng không gian phát triển kinh tế: Xây dựng nền hành chính tinh gọn, hiện đại và hiệu quả

Sắp xếp bộ máy, hướng tới xây dựng một nền hành chính tinh gọn, hiện đại và hiệu quả phục vụ cao. Đó là điều mà người dân, doanh nghiệp tin tưởng, kỳ vọng vào cuộc cách mạng mà Đảng và Nhà nước đang quyết liệt thực hiện để đưa VN vào kỷ nguyên mới.

Phân quyền linh hoạt và tạm thời cho cấp cơ sở

TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, khẳng định việc sáp nhập các tỉnh, thành - nếu được thực hiện một cách bài bản và có tầm nhìn chiến lược - sẽ khắc phục tình trạng liên kết vùng lỏng lẻo, đồng thời mở rộng không gian phát triển cho các tiểu vùng kinh tế. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, không gian phát triển bị chia cắt bởi địa giới hành chính cũ kỹ sẽ trở thành điểm nghẽn cho tư duy quy hoạch hiện đại và tổ chức thực thi chính sách phát triển.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Hiện nay, VN đã chia thành 6 vùng kinh tế và đang thúc đẩy liên kết vùng qua các hội đồng điều phối. Tuy nhiên, cơ chế này vẫn thiên về tính hình thức, thiếu thẩm quyền thực chất, khiến nhiều chiến lược liên vùng - như phát triển hạ tầng, logistics, bảo vệ môi trường, hay phát triển đô thị ven biển - không thể triển khai đồng bộ giữa các địa phương. Việc sáp nhập có thể giúp hình thành những "trung tâm vùng" mạnh mẽ hơn, có quy mô dân số, kinh tế đủ lớn để thu hút đầu tư chiến lược, phát triển hạ tầng liên thông và điều phối hiệu quả hơn trong vùng. "Tất nhiên, sáp nhập là vấn đề lớn, liên quan đến căn tính văn hóa, lịch sử và quản lý nhà nước, nên phải được cân nhắc kỹ. Nhưng về bản chất, đây là một biện pháp cải cách thể chế có thể mở đường cho tư duy phát triển vùng, phát triển không gian kinh tế hiện đại, thay vì phát triển trong "chiếc áo chật chội" của địa giới cũ", TS Nguyễn Sĩ Dũng nhìn nhận.

TS Nguyễn Sĩ Dũng cũng lưu ý: Quá trình sáp nhập các địa phương, nếu không được chuẩn bị kỹ, chắc chắn sẽ tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn thủ tục hành chính, làm xáo trộn đời sống người dân và cản trở hoạt động sản xuất - kinh doanh. Việc tinh gọn bộ máy ngay trong một đơn vị hành chính đã thấy khó, huống chi là sáp nhập giữa các tỉnh, thành với nhau, nơi mỗi địa phương có tổ chức, quy trình, hệ thống dữ liệu và con người khác nhau. Khi mở rộng quy mô sáp nhập, nếu không có cơ chế "chuyển tiếp mềm" thì tình trạng "bên cũ không còn thẩm quyền, bên mới chưa có năng lực thực thi" sẽ càng phổ biến và gây ra sự đứt gãy không mong muốn.

Để hạn chế tối đa nguy cơ này, đầu tiên cần đặc biệt lưu ý chuẩn bị kỹ về thể chế và lộ trình chuyển tiếp. Trước khi sáp nhập chính thức, cần có giai đoạn "tiền sáp nhập" để đồng bộ hóa hệ thống dữ liệu, chuẩn hóa quy trình hành chính và tập huấn cho cán bộ ở cấp mới. Đồng thời, phải giữ ổn định các dịch vụ công thiết yếu. Đơn cử, trong ít nhất 6 - 12 tháng đầu sau sáp nhập, cần duy trì các đầu mối hành chính cũ để bảo đảm người dân vẫn có thể tiếp cận dịch vụ quen thuộc, đồng thời vận hành song song hệ thống mới.

Bên cạnh đó, phân quyền linh hoạt và tạm thời cho cấp cơ sở. Trong lúc đang tinh gọn, cần cho phép các đơn vị hành chính cơ sở (xã, phường) tiếp tục xử lý một số thủ tục hành chính nhất định - ngay cả khi quy định chưa chuyển kịp - để không bị "đứt gãy" ở tuyến cuối. Chính phủ nên thành lập tổ công tác đặc biệt cho chuyển tiếp và xử lý sự cố. Các địa phương sáp nhập nên có một tổ công tác đặc biệt chuyên xử lý các vấn đề phát sinh, có đường dây nóng và hệ thống phản hồi nhanh để không bỏ lọt phản ánh từ người dân, doanh nghiệp (DN).

"Ngoài ra, cần chú trọng công tác truyền thông minh bạch, kịp thời. Mọi sự thay đổi đều cần được giải thích rõ ràng cho người dân, DN, không để họ "mù mờ" về thẩm quyền và quy trình mới. Sự đồng thuận và kiên nhẫn của người dân, DN là yếu tố sống còn cho thành công của cải cách. Tóm lại, sáp nhập là một cuộc "đại phẫu" hành chính. Nếu không có quy trình hồi phục tốt, bộ máy mới sẽ rất dễ "sốc" và mất ổn định. Nhưng nếu làm bài bản, đây sẽ là cơ hội quý báu để xây dựng một nền hành chính tinh gọn, hiện đại và phục vụ hiệu quả hơn", TS Nguyễn Sĩ Dũng nhấn mạnh.

Cần những công chức xử lý công việc tính bằng phút, bằng giây

Chuyên gia thương mại Vũ Vinh Phú đánh giá đây là cuộc đổi mới không chỉ về cơ học mà là nâng cao năng lực nhân sự lao động, cạnh tranh trong đội ngũ công chức, viên chức; là cuộc cách mạng về tinh giảm biên chế một cách hợp lý, khoa học với quyết tâm cao. Sau tinh giảm biên chế và sáp nhập bộ máy hành chính theo 3 cấp, cấp cơ sở sẽ được nâng vị thế, trách nhiệm, từ đó bắt buộc năng suất lao động phải cao hơn, chuyên nghiệp gấp nhiều lần. Và đó là điều toàn dân ủng hộ nhưng sẽ không ít thách thức. Ông Phú nhấn mạnh: "Không phải chuyện thay đổi giảm bao nhiêu công chức, không phải giảm lượng mà phải có được những công chức hiện đại, xử lý công việc được tính bằng phút, bằng giây".

Ông Phú kể việc mở siêu thị đầu tiên tại Hà Nội từ chuyến đi học hỏi cách tổ chức bán hàng theo hình thức siêu thị hiện đại ở Singapore và Thái Lan từ hơn 30 năm trước. "Lúc đó, Hà Nội chưa có siêu thị nên việc chuẩn bị hàng hóa, con người, quầy kệ… để mở siêu thị mất 4 tháng. Sau khi siêu thị mở, tiếp tục vừa học vừa làm rất nhiều việc, từ cách quản lý chống thất thoát, chính sách thu mua, ký gửi… Tuy vậy, tổng kết năm đầu tiên, năng suất lao động của nhân viên tăng 3 - 5 lần, thu nhập tăng gấp đôi, tỷ lệ mất hàng rất thấp chỉ có 2/1.000, nộp ngân sách tăng 3 lần...", ông Phú nói.

"Kể câu chuyện trên để cho thấy, điều chúng ta quan tâm nhất tại cuộc cách mạng sáp nhập lần này là giúp mọi việc đi nhanh hơn, tốc độ hơn, năng suất cao hơn. Theo đó, khu vực hành chính công làm việc có năng suất hiệu quả hơn, thái độ phục vụ tử tế hơn và hoàn toàn phù hợp xu thế phát triển của thế giới. Thế nên, để sớm có bộ máy nhân sự tinh nhuệ phục vụ dịch vụ công thông suốt, không bị đứt mạch, không rơi vào tình trạng hụt hẫng, ngồi chờ nhân viên… sau sáp nhập, ngay từ lúc này phải có phương án, cắt đặt vị trí công việc cụ thể. Tôi chỉ ước mơ đơn giản, người dân làm giấy khai sinh, CCCD, làm hôm nay, ngày mai ngồi nhà cũng đã có, không có chuyện hẹn 5, 10 ngày như lâu nay. Thế nên, ai ở đâu, làm gì, làm thế nào… phải học hỏi, đào tạo ngay, để khi bộ máy sáp nhập chính thức đi vào hoạt động, tất cả "vào việc" ngay. Đó mới đúng tinh thần của một cuộc cách mạng", chuyên gia Vũ Vinh Phú nêu quan điểm.

Đồng quan điểm, chuyên gia thương mại Nguyễn Lý Trường An bổ sung, khi bỏ cấp huyện, quận, chính quyền cấp xã, phường phải làm nhiều việc hơn nên cần đội ngũ tinh nhuệ. Đặc biệt, phải có hệ thống công nghệ thông tin tốt. "Địa bàn quản lý rộng lớn, từ 63 tỉnh thành, giảm về còn gần một nửa nên phải số hóa hết mới quản lý hiệu quả được", ông An nhấn mạnh.