Mối nguy khó ngờ khi vi nhựa gặp nước

Tổn thương tế bào

Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Nature phát hiện 6 loại nhựa thông dụng có thể tạo ra gốc hydroxyl khi tiếp xúc với nước, ngay cả khi không có ánh sáng hay hóa chất bổ sung. Đây là loại gốc tự do có khả năng gây tổn thương các thành phần của tế bào.

Nhóm khoa học từ ĐH Columbia (Mỹ) đã thử nghiệm các hạt nhựa trong nước. Kết quả cho thấy protein bị biến đổi cấu trúc và kết tụ, trong khi hồng cầu chuột biến dạng, thậm chí vỡ khi tiếp xúc trực tiếp với các hạt nhựa. Trong đó, polyethylene và polypropylene - thường dùng làm bao bì, hộp thực phẩm và nắp chai - gây tổn thương lớn hơn các loại nhựa khác được khảo sát, theo tờ South China Morning Post ngày 21.10.

GS Wei Min, thuộc ĐH Columbia, giải thích điều đáng chú ý nằm ở nơi nhựa tiếp xúc với nước. Tại đây, các phân tử nước có thể tương tác với bề mặt nhựa và tạo điều kiện hình thành gốc tự do. Khi nhựa vỡ thành những hạt càng nhỏ, tổng diện tích tiếp xúc với nước càng lớn, làm tăng khả năng xảy ra phản ứng. Điều này phần nào lý giải vì sao vật liệu vốn được xem là ít phản ứng hóa học lại có thể trở nên đáng lo ngại khi phân rã thành vi nhựa.

Ảnh: Reuters

Mối lo đối với sức khỏe con người nằm ở khả năng phản ứng tương tự xảy ra trong máu và tế bào - những môi trường giàu nước. Theo ông Min, các gốc tự do có thể làm hư hại protein, chất béo cấu tạo màng tế bào và DNA. Nếu tổn thương vượt quá khả năng tự bảo vệ của cơ thể, tế bào có thể rơi vào tình trạng stress ô xy hóa, dẫn đến rối loạn hoạt động và kích hoạt phản ứng viêm. Tuy nhiên, bác sĩ Lisa Patel, thuộc Trường Y Stanford (Mỹ), lưu ý đây mới là kết quả trong phòng thí nghiệm, chưa chứng minh phản ứng tương tự xảy ra trong cơ thể người.

Nỗ lực hạn chế vi nhựa

Phát hiện mới đặt ra câu hỏi về cách đánh giá độ an toàn của nhựa. Theo trang Everyday Health, mối lo trước đây chủ yếu tập trung vào các chất phụ gia hoặc chất ô nhiễm bám trên nhựa. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy ngay cả bề mặt hạt nhựa cũng có thể tạo ra chất gây hại khi tiếp xúc với nước. Bác sĩ Lisa Patel cho rằng mức độ phản ứng khác nhau giữa các loại nhựa có thể giúp xác định những vật liệu cần ưu tiên thay thế, đặc biệt trong bao bì thực phẩm và sản phẩm dành cho trẻ em.

Trong sinh hoạt, các chuyên gia khuyến nghị giảm tiếp xúc với nhựa, nhất là khi đựng thực phẩm và nước uống. GS Min đề xuất ưu tiên hộp đựng bằng thủy tinh hoặc thép không gỉ, tránh hâm nóng thức ăn trong hộp nhựa. Bên cạnh đó, nước đóng chai là một nguồn tiếp xúc khác cần lưu ý. Một nghiên cứu công bố năm 2024 ghi nhận trung bình khoảng 240.000 hạt nhựa siêu nhỏ trong mỗi lít nước đóng chai được khảo sát. Các chuyên gia khuyến nghị hạn chế sử dụng chai nhựa dùng một lần khi có lựa chọn phù hợp, đồng thời tránh để chai nhựa dưới nắng hoặc trong xe nóng.

Theo bà Patel, thay đổi thói quen cá nhân chỉ giải quyết một phần vấn đề. Về lâu dài, cần giảm ô nhiễm nhựa ngay từ nguồn phát sinh, đồng thời kiểm soát cả những hạt nhỏ hình thành khi sản phẩm hao mòn và phân rã. Hồi tháng 4.2026, Cơ quan Bảo vệ môi trường Mỹ đưa vi nhựa vào dự thảo danh sách chất ô nhiễm cần xem xét trong nước uống, nhằm phục vụ nghiên cứu và đánh giá rủi ro. Trong khi đó, Liên minh Châu Âu (EU) đã thông qua phương pháp đo vi nhựa trong nước uống năm 2024.