Nâng cấp chuỗi giá trị tạo động lực tăng trưởng, kiến tạo lợi thế cạnh tranh

Giá trị cà phê tăng nhiều lần nếu chuyển từ bán thô sang chế biến sâu

VCSF là sự kiện thường niên do VBCSD và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, diễn đàn năm nay có sự tham gia 400 đại biểu đại diện các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế.

Tại phiên toàn thể, ông Binu Jacob, Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam, Đồng Chủ tịch VBCSD chia sẻ chủ đề: Kiến tạo lợi thế cạnh tranh cho Việt Nam - Hành trình từ nông trại vươn ra thế giới, kể về hành trình hạt cà phê để làm rõ bài toán lớn của nền kinh tế chuyển từ tăng trưởng dựa trên sản lượng sang tăng trưởng dựa trên giá trị một cách bền vững.

Theo báo cáo thị trường cà phê tháng 8 của Tổ chức Cà phê quốc tế (ICO), Việt Nam đã vượt Brazil thành quốc gia xuất khẩu cà phê hòa tan lớn nhất thế giới. Đây là kết quả cho những nỗ lực bền bỉ của ngành cà phê Việt Nam trong việc gia tăng giá trị thông qua chế biến sâu. Tuy nhiên, phần lớn kim ngạch xuất khẩu cà phê vẫn đến từ cà phê nhân.

Mang đến diễn đàn sản phẩm hạt cà phê xanh và cà phê đã qua chế biến, ông Binu Jacob chứng minh nếu Việt Nam chỉ xuất khẩu cà phê nhân xanh, giá trị nhận được rất thấp nhưng nếu xuất khẩu sản phẩm chế biến và đóng gói, giá trị thu về cao hơn rất nhiều, sự tăng trưởng này trực tiếp đóng góp vào GDP.

Nestlé Việt Nam luôn trăn trở, quan tâm đến việc: Làm thế nào để hạt cà phê không chỉ được trồng mà còn được chế biến và giữ lại được nhiều giá trị hơn tại Việt Nam? Vì vậy tại nhà máy tại Đồng Nai, Nestlé Việt Nam ứng dụng tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và số hóa trong kiểm soát chất lượng; tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo và vận hành theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Sản phẩm đã được xuất khẩu sang hơn 35 thị trường khác nhau trên thế giới, gồm những thị trường khó tính như: châu Âu, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc...

"Mỗi công đoạn đều đòi hỏi những kỹ năng rất cụ thể mà chúng tôi đang đào tạo cho người lao động và kỹ năng đó sẽ ở lại Việt Nam. Bên cạnh hoạt động chế biến, sản xuất bao bì, hậu cần và kho vận là những mắt xích mà doanh nghiệp Việt Nam có thể nhanh chóng nâng cấp để giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước", ông Binu Jacob nói.

Doanh nghiệp không thể đi một mình trên hành trình bền vững

Sau hơn ba thập kỷ đầu tư vào Việt Nam, Nestlé Việt Nam là doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực phát triển bền vững, đồng thời là một trong những đơn vị thu mua và chế biến cà phê lớn nhất cả nước.

Để có được thành công ấy, Binu Jacob nhấn mạnh mắt xích đầu tiên của chuỗi giá trị là người nông dân. Trong hơn một thập kỷ triển khai Chương trình NESCAFÉ Plan tại Tây nguyên, Nestlé Việt Nam hỗ trợ các nông hộ áp dụng phương pháp nông nghiệp tái sinh; cung cấp cây giống năng suất cao, kháng bệnh; thúc đẩy tưới tiết kiệm nước, sử dụng phân hữu cơ vi sinh và ứng dụng công cụ canh tác số.

Chương trình đã tái canh hơn 100.000 ha diện tích cà phê già cỗi, tiết kiệm 40 - 60% lượng nước tưới, giảm khoảng 20% lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học, góp phần nâng cao thu nhập, giảm chi phí sản xuất. Bên cạnh đó, năng suất cà phê được nâng cao và số hóa dữ liệu nông hộ góp phần tạo ra nguồn cung ổn định, đồng đều, có khả năng truy xuất nguồn gốc để đưa hạt cà phê vào các dòng sản phẩm chế biến sâu, có giá trị cao.

Ông Binu Jacob cho rằng những yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế nên được nhìn nhận như một động lực nâng cao năng lực cạnh tranh thay vì coi nó là rào cản. Khi dữ liệu nông hộ và bản đồ vùng nguyên liệu được số hóa thông qua các chương trình hợp tác. Sản phẩm có khả năng truy xuất nguồn gốc, đủ các tiêu chuẩn như Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) sẽ thành lợi thế của cà phê Việt Nam.

"Phát triển bền vững chỉ bền lâu khi gắn liền với lợi ích kinh tế thiết thực của từng mắt xích: từ nông dân, nhà máy đến các doanh nghiệp nằm trong chuỗi giá trị. Một doanh nghiệp không thể đi một mình trên hành trình phát triển bền vững", ông Binu Jacob nói.

Phát biểu tổng kết phiên toàn thể VCSF 2026, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó chủ tịch VCCI, Chủ tịch VBCSD khẳng định, tăng trưởng bứt phá và phát triển bền vững không phải là hai lựa chọn tách rời mà cần được triển khai trong cùng một hành trình chuyển đổi.

Thông qua đối thoại giữa khu vực công và tư, VCSF 2026 kỳ vọng góp phần giúp các bên liên quan nhận diện những khoảng trống cần tiếp tục tháo gỡ về chính sách, môi trường kinh doanh, đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực và nguồn lực tài chính; đồng thời chia sẻ những cách tiếp cận và thực tiễn có thể hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh gắn với phát triển bền vững.