Người dân góp tiền tu bổ cổng làng hơn trăm tuổi

Những ngày này, người dân làng Nhật Tảo đang cùng chung tay làm "việc lớn" của làng, nâng cấp và tôn tạo chiếc cổng làng cổ đã tồn tại hơn 100 năm qua. Ngay đầu làng, chiếc cổng in hằn dấu vết thời gian đang được những người thợ đào móng, cẩn trọng nâng cao bằng hệ thống kích thủy lực.

ẢNH: LONG QUYỀN

Ký ức trăm năm

Là một trong những bậc cao niên uy tín trong làng, cụ Nguyễn Lâm Thao (90 tuổi), cho biết khi cụ sinh ra, cổng làng đã được xây dựng trước đó hơn chục năm. Trong tâm thức của cụ, chiếc cổng làng đã gắn bó gần như trọn vẹn cả một đời người.

Theo lời cụ Thao, trước đây làng chỉ có vài chục hộ dân sinh sống. Dù cuộc sống thời ấy chỉ vừa đủ ăn nhưng các cụ thế hệ trước vẫn quyết tâm góp tiền xây dựng 2 chiếc cổng làng, trong đó cổng chính nằm ở phía bắc và cổng phụ hướng ra cánh đồng ở phía nam.

Khi đất rộng người thưa, dân làng trồng tre bao quanh để bảo vệ xóm thôn, phía ngoài lũy tre đào hào sâu gần 2 m. Đêm đến, làng cử trai tráng làm "tuần binh" canh gác cổng chính, còn cổng sau được khóa chặt. Mỗi khi có động tĩnh hay nguy hiểm, tuần binh sẽ đánh trống, gõ kẻng để báo hiệu cho dân làng.

ẢNH: LONG QUYỀN

Thuở nhỏ, cụ Thao không mấy để ý đến chiếc cổng, mà chỉ cùng bạn bè ra chơi như lẽ tự nhiên. Nhưng năm tháng trôi qua, hình ảnh ấy cứ tự nhiên in đậm vào tâm trí cụ. Đến nay, khi đã ở tuổi xế chiều, chiếc cổng làng vô thức trở thành một trong số những "người bạn" tri kỷ hiếm hoi còn sót lại.

"Mỗi khi đi xa, hình ảnh quê hương hiện lên rõ nét nhất chính là chiếc cổng làng. Lúc trở về, chỉ cần bước qua chiếc cổng ấy là tôi cảm giác như đã vào đến nhà mình. Đập đi xây mới thì rất dễ trong xã hội hiện đại, nhưng điều chúng tôi muốn lưu giữ là những kỷ niệm gắn liền với cả cuộc đời", cụ Thao tâm sự.

Cụ cũng cho biết thêm, dọc tuyến đê ven sông Hồng hiện chỉ còn chiếc cổng làng Nhật Tảo là lâu đời nhất, mang những hoa văn đặc trưng và nét độc đáo riêng biệt.

Tấm lòng hướng về cội nguồn

Chia sẻ về lịch sử di tích, ông Nguyễn Văn Bẩy, Trưởng tiểu ban Di tích lịch sử làng Nhật Tảo, cho biết cổng chính và cổng phụ của làng được xây dựng vào năm 1924, bên cạnh có 2 nhà cho tuần binh túc trực canh gác. 

Trong đó, cổng chính làng nằm ngay sát đình Nhật Tảo, ngôi đình cổ hơn 600 năm tuổi nổi tiếng với việc lưu giữ quả chuông đồng nghìn năm tuổi được công nhận là Bảo vật quốc gia. Cổng phía sau làng sau này bị phá bỏ do yêu cầu phát triển hạ tầng.

ẢNH: LONG QUYỀN

Thời xưa, gắn liền với ánh đèn dầu và cái quạt mo, khi chưa có hệ thống loa phóng thanh, các cụ thường trèo lên đỉnh cổng làng, nơi cao nhất lúc bấy giờ để dùng loa cuốn bằng tay tuyên truyền chính sách hoặc thông báo tin tức quan trọng.

Cổng làng cũng là nơi tiễn đưa biết bao thế hệ người con ra trận bảo vệ Tổ quốc hoặc đi làm ăn xa. Có người may mắn trở về, bước vào cổng làng trong vòng tay chào đón của quê hương, nhưng cũng có những người, hình ảnh cổng làng đã theo họ nằm lại mãi mãi nơi chiến trường.

"Tôi cũng quê cha, đất tổ ở đây, khi tôi còn nhỏ, bạn bè cùng lứa thường rủ nhau ra cổng làng chơi quên lối về. Những hôm mát trời, chúng tôi trèo lên cổng làng rồi ngủ gật luôn trên đó, giờ bảo đập đi thật lòng không nỡ", ông Bẩy chia sẻ.

Mọi cảm xúc hỉ - nộ - ái - ố của dân làng đều gắn liền với chiếc cổng suốt hơn 100 năm qua. Người dân nơi đây không tiếc một chiếc cổng gạch cũ, điều họ luyến tiếc và muốn giữ lại là những kỷ niệm của cả dân làng, những vết hằn thời gian in đậm trên đó.

Theo ông Bẩy, chiếc cổng được các thế hệ đi trước xây bằng gạch chỉ, kết dính bằng vôi, cát và mật mía nhưng vẫn cực kỳ vững chãi cho đến ngày nay. Dù kết cấu còn tốt, chiếc cổng vẫn cần được nâng cấp vì qua nhiều lần sửa sang, tôn tạo đường xá, nền đường hiện tại đã cao hơn chân cổng cũ hơn 1 m, khiến cổng bị lún sâu dưới lòng đường.

ẢNH: LONG QUYỀN

"Cổng đình làng 600 năm tuổi nằm sát bên cạnh đang được Nhà nước đầu tư xây dựng lại, sau khi xong sẽ rất to đẹp. Trong khi đó, chiếc cổng làng Nhật Tảo lại bị thấp trũng, xập xệ dưới nền đường gây mất cân đối và mỹ quan. Vì vậy, dân làng đã đồng lòng nâng cao chiếc cổng lên bằng mặt đường để trông khang trang, tráng lệ hơn", ông Bẩy chia sẻ.

Bên cạnh giá trị tinh thần, việc trùng tu cũng phù hợp với điều kiện kinh tế hơn. Nếu xây mới hoàn toàn, kinh phí có thể lên tới hơn 1 tỉ đồng, trong khi việc trùng tu, nâng cấp chỉ tốn hơn 500 triệu đồng. Hiện tại, khoảng 250 hộ gia đình trong làng đã chung tay đóng góp, hộ thấp nhất ủng hộ 100.000 đồng, những đơn vị và cá nhân đóng góp nhiều nhất lên tới 50 triệu đồng.

Do chỉ nâng cấp, giữ nguyên vẹn hiện trạng cổng, không xây mới nên làng chỉ cần thông báo đến chính quyền địa phương, không cần xin cấp phép và các thủ tục phức tạp. Quan điểm của dân làng là trân trọng mọi sự đóng góp, dù chỉ là một viên gạch, bởi đó là tấm lòng hướng về cội nguồn.

Hiện số tiền huy động được đã đạt gần 500 triệu đồng. Tuy còn thiếu một khoản nhỏ so với dự kiến, nhưng ông Bẩy tin tưởng rằng với sự đồng lòng của dân làng, số kinh phí còn lại sẽ sớm được hoàn thành trong thời gian tới.